|

گفت‌وگو با هادي مرزبان، كارگردان «آهسته با گل سرخ»

سر گور خالي داريم گريه مي‌كنيم

رضا آشفته: نمايش «آهسته با گل سرخ» از آثار دهه 60 اکبر رادي، درباره چالش‌هاي اجتماعي يک خانواده بازاري است. این نمایش از دوم آبان‌ماه هر شب ساعت 20 به کارگرداني هادي مرزبان در تماشاخانه سنگلج اجرا مي‌شود. مرزبان پيش از اين نيز آثاري مانند «تانگوي تخم‌مرغ داغ»، «ملودي شهر باراني»، «هاملت با سالاد فصل» و... را نيز به قلم اکبر رادي روي صحنه برده است. در نمايش آهسته با گل سرخ، حبيب اسماعيلي، محمد حاتمي، ميترا حجار، سام قريبيان و فريبا کوثري (به ترتيب حروف الفبا) نقش‌آفريني مي‌کنند. با او درباره اين اجراي دوباره از يك متن و چگونگي وضعيت تئاتر و قيمت بليت‌هاي كارش صحبت كرده‌ايم.

داستان «آهسته با گل سرخ» را از زبان خودتان بشنويم؟
داستان در سال 57 مي‌گذرد و يك خانواده بازاري دارند زندگي مي‌كنند و پسرشان اهل اسكي، رقص و تفريح است و آقاي ديلمي هك كه تاجر چاي است يك‌سري نگراني‌هايي دارد از اينكه دارد انقلاب انجام مي‌شود و مردم مي‌گويند با آمدن انقلاب، ترياها بسته مي‌شوند و او در پاسخ مي‌گويد كه قهوه‌خانه‌ها جايگزين مي‌شوند و... تا اينكه برادرزاده‌اش به نام جلال كه براي تحصيل از رشت به تهران آمده، براي زندگي به خانه آنها مي‌آيد. او كه پدرش دستش در زير ماشين برش دخانيات رفته و فقير مانده و عقده‌مند است و حالا شاگرداول رشته معماري است، با اينها دچار چالش‌هايي مي‌شود و يك‌سري اتفاقات ديگر مي‌افتد كه دوست دارم مردم به سنگلج بيايند و خودشان كار را ببينند.
فكر مي‌كنم براي نخستين‌بار آهسته با گل سرخ را در دهه 60 كار كرده‌ايد و حالا مي‌خواهيم دليل دوباره‌كاركردنش را بدانيم؟
دقيقا 30 سال از آن نخستين‌بار مي‌گذرد كه بار اول در سال 67 به صحنه بردمش و حالا هم مي‌دانم كه بسيار از جوانان بالاي 20 سال نه اين پيس و امثال اين پيس را خوانده‌‌اند و نه با دوران انقلاب آشنايي دارند و شايد فكر مي‌كنند كه چيزي بوده و همين‌طوري پيش آمده است، اما با ديدن اين نمايش حتما به نگاهي از اين دوران خواهند رسيد. اما اين شايد آخرين كار تكراري از متون مرحوم اكبر رادي باشد كه به صحنه مي‌آورم و من‌بعد اگر قرار باشد اجرائي از متون ايشان داشته باشم حتما از ميان متوني خواهد بود كه قبلا كارشان نكرده‌ام.
مي‌خواهيم بدانيم كه بعد از 30 سال چه تغييراتي در اجرا داده‌ايد؟
به‌هرحال همان متن است و كارگردان هم همان است و يك نفر به آن متن نگاه مي‌كند، اما بايد بدانيد كه آدم‌هاي مختلف در اين دو برهه زماني در اين نمايش نقش‌آفريني كرده‌‌اند و اين بازيگران به لحاظ روحي و رواني و خصايل دروني متفاوتند و اين خود، خواه‌ناخواه بر مدل بازي‌شان تأثير مي‌گذارد، اما به نظر خودم همه اينها به درستي انتخاب شده‌‌اند و حالا اگر هم بد و خوبي باشد بايد تماشاگران بگويند.
درباره تفاوت بازيگران بگوييد كه چه اتفاقي افتاده است؟
در اجراي فعلي بيشتر از چهره‌هاي شناخته‌شده سينمايي دعوت كرده‌ايم كه به‌جاي آن بازيگران قديمي نقش‌آفريني كنند. به‌ترتيب؛ به‌جاي فردوس كاوياني از حبيب اسماعيلي، به‌جاي خانم فرزانه كابلي از ميترا حجار، به‌جاي مريم معترف از خانم فريبا كوثري و به‌جاي دانيال حكيمي از محمد حاتمي كه حاتمي هم خودش تئاتري است و سال‌هاست تجربه بازي در تئاتر دارد و كارگرداني هم مي‌كند، دعوت به كار كرده‌ايم. حالا چگونه بازي كرده‌اند، نمي‌دانم، اما انگار جاي قياس‌كردن هم نباشد، چون انگار با اين تغييرات و تفاوت بازي‌ها يك پيس تازه دارد به صحنه مي‌آيد.
حتما براي سازگاري با زمان تحليل‌هايتان متفاوت است؟
صددرصد. زمان پيس را كوتاه كرده‌ايم، چون آن يكي در مدت‌زمان دوساعت‌وخرده‌اي اجرا مي‌شد و اين يكي دقيقا 90 دقيقه است. البته يك‌سري جاها با اجازه مرحوم رادي كوتاه شده است، چون در زمان حياتش كه آثارش را به صحنه مي‌بردم گاهي مجبور مي‌شدم صحنه‌اي را كوتاه كنم، مي‌گفت تو اجازه داري، چون كارت را بلدي و مي‌داني چگونه متن را به صحنه ببري و الان هم متن كوتاه‌تر و ريتم هم تندتر شده است.
به‌هر‌حال مدنظرتان تماشاگر امروز هم بوده كه چگونه بايد اين متن را ببيند و بهتر بفهمد؟
بله، همه‌چيز در اين تحليل و رويكرد تازه وجود دارد. تماشاگر ما در چند سال اخير ديگر حوصله نشستن ندارد و مثلا نمي‌تواند دو يا سه ساعت در سالن بنشيند و انگار عجله دارد و خيلي زود هم مي‌خواهد از آنجا برود، حالا هرچقدر بگويم كه ما داريم تئاتر كار مي‌كنيم و اين هنر است و فلان و بهمان...، اما 80 درصد تماشاگران بي‌حوصله شده‌اند و ما به‌ناچار؛ چه از لحاظ ريتم و چه از نظر كوتاه‌ترشدن زمان اجرا در متن جناب رادي دست برده‌ايم.
چرا خانم فرزانه كابلي كه پاي ثابت كارهايتان هستند، در اجراي اخير حضور ندارند؟
من به ايشان هم پيشنهاد كرده‌ام، اما به دليل داشتن مشغله قبول نكردند، چون او هم‌زمان دارد براي اجرايش در تالار وحدت به سختي تمرين مي‌كند و ديگر نمي‌توانست با ما در اين اجرا باشد.
در صحنه و لباس هم تغيير داده‌ايد؟
بله... دكور الان را آقاي لاري زده‌‌اند كه به نظر خودم نسبت به گذشته، يك مقدار بهتر باشد و زيادتر و نزديك‌تر به آن چيزي است كه در متن رادي اتفاق مي‌افتد. به نظرم دكور طوري نيست كه باعث خستگي تماشاگر بشود.
به لحاظ زماني هم مد‌نظرتان همان بحبوحه انقلاب است؟
نه، زمان را تقريبا در هم شكسته‌ايم و با اين رويكرد مي‌تواند اين اتفاق بيفتد و البته در زمينه لباس فقط لباس آقايان را نزديك به لباس‌هاي زمان انقلاب گرفته‌ايم.
چرا تالار سنگلج؟
من عمدا تالار سنگلج را براي كاركردن انتخاب كرده‌ام و در آن حتما به مخاطبم فكر شده است و در شوراي ساخت هم درباره قيمت بليت‌ها گفته‌ام طوري باشد كه مردم بتوانند يك تئاتر را ببينند.
چه قيمتي را در نظر گرفته‌ايد؟
ما سه قيمت در نظر گرفته‌ايم، 40، 30 و 25 هزار تومان كه همه بتوانند كار را ببينند.
تازه اين روزها همه بالاي صد هزار تومان را هدف گرفته‌اند، چرا اين قيمت‌هاي منصفانه؟
بله... خب هيچ‌كس از پول بدش نمي‌آيد و من هم از پول خوشم مي‌آيد اما وقتي يك كارمند متوسط را مدنظر قرار مي‌دهم كه پول اجاره، مخارج روزانه و اياب‌و‌ذهاب و غيره‌و‌ذلك را دارد، چگونه مي‌تواند تئاتر ببيند و چگونه مي‌تواند تئاتر را در سبد اقتصادي‌اش قرار دهد؟ او درواقع دوست دارد تئاتر ببيند و با خانواده‌اش بعد از تئاتر شامي هم بخورند و اياب‌و‌ذهابي هم براي ديدن تئاتر دارند بنابراين 40 تومان را مناسب ديده‌ام و اگر كمتر از اين هم مي‌شد، حتما برايشان در نظر مي‌گرفتم.
خواه‌ناخواه در كارتان بازيگران سينمايي هستند و اينها حتما دستمزدهاي بالاتري را نسبت به تئاتري‌ها مي‌خواهند؟
ما حتي براي روز يكشنبه‌ها نه‌تنها براي دانشجويان بلكه براي همه مردم اين نيم‌بهابودن را در نظر گرفته‌ايم كه در اين روز مردم مي‌آيند و علاوه بر پرشدن روي بالكن خيلي‌ها پشت در مي‌مانند و اين يعني دوست دارند تئاتر ببينند. ما بايد به جيب و درآمد مردم فكر كنيم و نبايد بگذاريم حق مردم اجحاف بشود.
وضعيت تئاتر را چگونه مي‌بينيد؟
متأسفانه سياست‌هاي كلان ما يك بام و هشت هواست و نمي‌دانم چه اتفاقي دارد مي‌افتد، ما داريم به كجا مي‌رويم و بايد به كجا پناه ببريم. به ما مي‌گويند در شبكه‌هاي ماهواره‌اي تبليغ نكنيد و مي‌گوييم چشم اما آنهايي كه تبليغ مي‌كنند، خيلي در فروش كارهايشان مؤثر است؛ اما در داخل تلويزيون ما اصلا تمايلي به تئاتر و تبليغش ندارد و ما مي‌مانيم كه چه‌كار بكنيم و وقتي بيلبورد مي‌خواهيم، باز طوری ديگر مانع مي‌شوند، در نهايت سردرگم مي‌مانيم در‌حالي‌كه ما هم از همين جامعه هستيم، نبايد در حقمان كم‌لطفي بشود، ما را هم با چشم خوب ببينند، نامحرم نپندارند و باورمان كنند. ما هم مال شما هستيم و حالا با اين اوصاف دلم پردرد است. من كه آدم پررو و مصري براي تئاترگذاشتن هستم اما يواش‌يواش حس مي‌كنم سر گور خالي داريم گريه مي‌كنيم و بايد خداحافظي كنم و ديگر باورم نمي‌شود بخواهند من و آدم‌هاي مثل من كار كنيم.
شايد آدم‌هايي كه حالا بايد باشند كه هستند نوع نگاه و طرز تلقي‌شان از تئاتر متفاوت است كه دارند تئاترهايي را هم به صحنه مي‌آورند كه اتفاقا پرمخاطب هم هستند؟
من به هيچ كجا وصل نيستم و در تئاتر هم اساسا دارم به انسان و انسانيت فكر مي‌كنم و هيچ تصوري هم در تئاتر به جز عبادت‌كردن ندارم و این‌طوری دارم به خدا نزديك مي‌شوم و دليلي ندارد كه برادرزاده و خواهرزاده فلاني باشم.
توصيه خاصي براي تماشاگرانتان داريد؟
نه، فقط پيشنهاد مي‌كنم كه كار را ببينيد و درواقع بياييد و يك تئاتر ببينيد؛ به دور از اين‌همه جيغ‌هاي بنفش و هياهوهايي كه در تئاتر اين روزها اتفاق مي‌افتد. بياييد و يك كار خالص و شفاف به نام تئاتر ببينيد و بعد از 30 سال ببينيد بازهم يك اجرا چگونه مي‌تواند گذشته را به ما يادآوري كند.

رضا آشفته: نمايش «آهسته با گل سرخ» از آثار دهه 60 اکبر رادي، درباره چالش‌هاي اجتماعي يک خانواده بازاري است. این نمایش از دوم آبان‌ماه هر شب ساعت 20 به کارگرداني هادي مرزبان در تماشاخانه سنگلج اجرا مي‌شود. مرزبان پيش از اين نيز آثاري مانند «تانگوي تخم‌مرغ داغ»، «ملودي شهر باراني»، «هاملت با سالاد فصل» و... را نيز به قلم اکبر رادي روي صحنه برده است. در نمايش آهسته با گل سرخ، حبيب اسماعيلي، محمد حاتمي، ميترا حجار، سام قريبيان و فريبا کوثري (به ترتيب حروف الفبا) نقش‌آفريني مي‌کنند. با او درباره اين اجراي دوباره از يك متن و چگونگي وضعيت تئاتر و قيمت بليت‌هاي كارش صحبت كرده‌ايم.

داستان «آهسته با گل سرخ» را از زبان خودتان بشنويم؟
داستان در سال 57 مي‌گذرد و يك خانواده بازاري دارند زندگي مي‌كنند و پسرشان اهل اسكي، رقص و تفريح است و آقاي ديلمي هك كه تاجر چاي است يك‌سري نگراني‌هايي دارد از اينكه دارد انقلاب انجام مي‌شود و مردم مي‌گويند با آمدن انقلاب، ترياها بسته مي‌شوند و او در پاسخ مي‌گويد كه قهوه‌خانه‌ها جايگزين مي‌شوند و... تا اينكه برادرزاده‌اش به نام جلال كه براي تحصيل از رشت به تهران آمده، براي زندگي به خانه آنها مي‌آيد. او كه پدرش دستش در زير ماشين برش دخانيات رفته و فقير مانده و عقده‌مند است و حالا شاگرداول رشته معماري است، با اينها دچار چالش‌هايي مي‌شود و يك‌سري اتفاقات ديگر مي‌افتد كه دوست دارم مردم به سنگلج بيايند و خودشان كار را ببينند.
فكر مي‌كنم براي نخستين‌بار آهسته با گل سرخ را در دهه 60 كار كرده‌ايد و حالا مي‌خواهيم دليل دوباره‌كاركردنش را بدانيم؟
دقيقا 30 سال از آن نخستين‌بار مي‌گذرد كه بار اول در سال 67 به صحنه بردمش و حالا هم مي‌دانم كه بسيار از جوانان بالاي 20 سال نه اين پيس و امثال اين پيس را خوانده‌‌اند و نه با دوران انقلاب آشنايي دارند و شايد فكر مي‌كنند كه چيزي بوده و همين‌طوري پيش آمده است، اما با ديدن اين نمايش حتما به نگاهي از اين دوران خواهند رسيد. اما اين شايد آخرين كار تكراري از متون مرحوم اكبر رادي باشد كه به صحنه مي‌آورم و من‌بعد اگر قرار باشد اجرائي از متون ايشان داشته باشم حتما از ميان متوني خواهد بود كه قبلا كارشان نكرده‌ام.
مي‌خواهيم بدانيم كه بعد از 30 سال چه تغييراتي در اجرا داده‌ايد؟
به‌هرحال همان متن است و كارگردان هم همان است و يك نفر به آن متن نگاه مي‌كند، اما بايد بدانيد كه آدم‌هاي مختلف در اين دو برهه زماني در اين نمايش نقش‌آفريني كرده‌‌اند و اين بازيگران به لحاظ روحي و رواني و خصايل دروني متفاوتند و اين خود، خواه‌ناخواه بر مدل بازي‌شان تأثير مي‌گذارد، اما به نظر خودم همه اينها به درستي انتخاب شده‌‌اند و حالا اگر هم بد و خوبي باشد بايد تماشاگران بگويند.
درباره تفاوت بازيگران بگوييد كه چه اتفاقي افتاده است؟
در اجراي فعلي بيشتر از چهره‌هاي شناخته‌شده سينمايي دعوت كرده‌ايم كه به‌جاي آن بازيگران قديمي نقش‌آفريني كنند. به‌ترتيب؛ به‌جاي فردوس كاوياني از حبيب اسماعيلي، به‌جاي خانم فرزانه كابلي از ميترا حجار، به‌جاي مريم معترف از خانم فريبا كوثري و به‌جاي دانيال حكيمي از محمد حاتمي كه حاتمي هم خودش تئاتري است و سال‌هاست تجربه بازي در تئاتر دارد و كارگرداني هم مي‌كند، دعوت به كار كرده‌ايم. حالا چگونه بازي كرده‌اند، نمي‌دانم، اما انگار جاي قياس‌كردن هم نباشد، چون انگار با اين تغييرات و تفاوت بازي‌ها يك پيس تازه دارد به صحنه مي‌آيد.
حتما براي سازگاري با زمان تحليل‌هايتان متفاوت است؟
صددرصد. زمان پيس را كوتاه كرده‌ايم، چون آن يكي در مدت‌زمان دوساعت‌وخرده‌اي اجرا مي‌شد و اين يكي دقيقا 90 دقيقه است. البته يك‌سري جاها با اجازه مرحوم رادي كوتاه شده است، چون در زمان حياتش كه آثارش را به صحنه مي‌بردم گاهي مجبور مي‌شدم صحنه‌اي را كوتاه كنم، مي‌گفت تو اجازه داري، چون كارت را بلدي و مي‌داني چگونه متن را به صحنه ببري و الان هم متن كوتاه‌تر و ريتم هم تندتر شده است.
به‌هر‌حال مدنظرتان تماشاگر امروز هم بوده كه چگونه بايد اين متن را ببيند و بهتر بفهمد؟
بله، همه‌چيز در اين تحليل و رويكرد تازه وجود دارد. تماشاگر ما در چند سال اخير ديگر حوصله نشستن ندارد و مثلا نمي‌تواند دو يا سه ساعت در سالن بنشيند و انگار عجله دارد و خيلي زود هم مي‌خواهد از آنجا برود، حالا هرچقدر بگويم كه ما داريم تئاتر كار مي‌كنيم و اين هنر است و فلان و بهمان...، اما 80 درصد تماشاگران بي‌حوصله شده‌اند و ما به‌ناچار؛ چه از لحاظ ريتم و چه از نظر كوتاه‌ترشدن زمان اجرا در متن جناب رادي دست برده‌ايم.
چرا خانم فرزانه كابلي كه پاي ثابت كارهايتان هستند، در اجراي اخير حضور ندارند؟
من به ايشان هم پيشنهاد كرده‌ام، اما به دليل داشتن مشغله قبول نكردند، چون او هم‌زمان دارد براي اجرايش در تالار وحدت به سختي تمرين مي‌كند و ديگر نمي‌توانست با ما در اين اجرا باشد.
در صحنه و لباس هم تغيير داده‌ايد؟
بله... دكور الان را آقاي لاري زده‌‌اند كه به نظر خودم نسبت به گذشته، يك مقدار بهتر باشد و زيادتر و نزديك‌تر به آن چيزي است كه در متن رادي اتفاق مي‌افتد. به نظرم دكور طوري نيست كه باعث خستگي تماشاگر بشود.
به لحاظ زماني هم مد‌نظرتان همان بحبوحه انقلاب است؟
نه، زمان را تقريبا در هم شكسته‌ايم و با اين رويكرد مي‌تواند اين اتفاق بيفتد و البته در زمينه لباس فقط لباس آقايان را نزديك به لباس‌هاي زمان انقلاب گرفته‌ايم.
چرا تالار سنگلج؟
من عمدا تالار سنگلج را براي كاركردن انتخاب كرده‌ام و در آن حتما به مخاطبم فكر شده است و در شوراي ساخت هم درباره قيمت بليت‌ها گفته‌ام طوري باشد كه مردم بتوانند يك تئاتر را ببينند.
چه قيمتي را در نظر گرفته‌ايد؟
ما سه قيمت در نظر گرفته‌ايم، 40، 30 و 25 هزار تومان كه همه بتوانند كار را ببينند.
تازه اين روزها همه بالاي صد هزار تومان را هدف گرفته‌اند، چرا اين قيمت‌هاي منصفانه؟
بله... خب هيچ‌كس از پول بدش نمي‌آيد و من هم از پول خوشم مي‌آيد اما وقتي يك كارمند متوسط را مدنظر قرار مي‌دهم كه پول اجاره، مخارج روزانه و اياب‌و‌ذهاب و غيره‌و‌ذلك را دارد، چگونه مي‌تواند تئاتر ببيند و چگونه مي‌تواند تئاتر را در سبد اقتصادي‌اش قرار دهد؟ او درواقع دوست دارد تئاتر ببيند و با خانواده‌اش بعد از تئاتر شامي هم بخورند و اياب‌و‌ذهابي هم براي ديدن تئاتر دارند بنابراين 40 تومان را مناسب ديده‌ام و اگر كمتر از اين هم مي‌شد، حتما برايشان در نظر مي‌گرفتم.
خواه‌ناخواه در كارتان بازيگران سينمايي هستند و اينها حتما دستمزدهاي بالاتري را نسبت به تئاتري‌ها مي‌خواهند؟
ما حتي براي روز يكشنبه‌ها نه‌تنها براي دانشجويان بلكه براي همه مردم اين نيم‌بهابودن را در نظر گرفته‌ايم كه در اين روز مردم مي‌آيند و علاوه بر پرشدن روي بالكن خيلي‌ها پشت در مي‌مانند و اين يعني دوست دارند تئاتر ببينند. ما بايد به جيب و درآمد مردم فكر كنيم و نبايد بگذاريم حق مردم اجحاف بشود.
وضعيت تئاتر را چگونه مي‌بينيد؟
متأسفانه سياست‌هاي كلان ما يك بام و هشت هواست و نمي‌دانم چه اتفاقي دارد مي‌افتد، ما داريم به كجا مي‌رويم و بايد به كجا پناه ببريم. به ما مي‌گويند در شبكه‌هاي ماهواره‌اي تبليغ نكنيد و مي‌گوييم چشم اما آنهايي كه تبليغ مي‌كنند، خيلي در فروش كارهايشان مؤثر است؛ اما در داخل تلويزيون ما اصلا تمايلي به تئاتر و تبليغش ندارد و ما مي‌مانيم كه چه‌كار بكنيم و وقتي بيلبورد مي‌خواهيم، باز طوری ديگر مانع مي‌شوند، در نهايت سردرگم مي‌مانيم در‌حالي‌كه ما هم از همين جامعه هستيم، نبايد در حقمان كم‌لطفي بشود، ما را هم با چشم خوب ببينند، نامحرم نپندارند و باورمان كنند. ما هم مال شما هستيم و حالا با اين اوصاف دلم پردرد است. من كه آدم پررو و مصري براي تئاترگذاشتن هستم اما يواش‌يواش حس مي‌كنم سر گور خالي داريم گريه مي‌كنيم و بايد خداحافظي كنم و ديگر باورم نمي‌شود بخواهند من و آدم‌هاي مثل من كار كنيم.
شايد آدم‌هايي كه حالا بايد باشند كه هستند نوع نگاه و طرز تلقي‌شان از تئاتر متفاوت است كه دارند تئاترهايي را هم به صحنه مي‌آورند كه اتفاقا پرمخاطب هم هستند؟
من به هيچ كجا وصل نيستم و در تئاتر هم اساسا دارم به انسان و انسانيت فكر مي‌كنم و هيچ تصوري هم در تئاتر به جز عبادت‌كردن ندارم و این‌طوری دارم به خدا نزديك مي‌شوم و دليلي ندارد كه برادرزاده و خواهرزاده فلاني باشم.
توصيه خاصي براي تماشاگرانتان داريد؟
نه، فقط پيشنهاد مي‌كنم كه كار را ببينيد و درواقع بياييد و يك تئاتر ببينيد؛ به دور از اين‌همه جيغ‌هاي بنفش و هياهوهايي كه در تئاتر اين روزها اتفاق مي‌افتد. بياييد و يك كار خالص و شفاف به نام تئاتر ببينيد و بعد از 30 سال ببينيد بازهم يك اجرا چگونه مي‌تواند گذشته را به ما يادآوري كند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.