حکايت ما، شکسپير و شرکاي عاشقش
حميدرضا شعباني. مدير نشر دف
بالغ بر يک هفته از اتمام کار نمايشگاه کتاب فرانکفورت ميگذرد، ولي هنوز خيلي از مسافران ايراني نمايشگاه به خانههايشان بازنگشتهاند. امسال هم با وجود تمام التهابات اقتصادي و اجتماعي، مانند چند سال گذشته، فرصتي پيش آمده تا شماري از اهالي خانواده فرهنگ که دستشان به دهانشان ميرسد، احيانا چرخي در اروپا بزنند و با حضور در کتابفروشيهاي عظيمالجثه کشورهاي اروپايي، از جمله انگلستان، فرانسه، ايتاليا، پرتغال، سوئد و... از آخرين دستاوردهاي صنعت عرضه کتاب و کتابفروشي باخبر شوند. امسال هم مانند چند سال اخير شبکههاي مجازي ناشران و کتابفروشان و حتي نويسندگان و مترجمان، پر ميشود از تعدادي عکسهاي سلفي ايرانيهايي که از حضور در مالهاي بزرگ کتاب، در کنار ساير کالاهاي فرهنگي، ذوقزده و مشعوفند. رجهاي باشکوه و قفسههاي گرم کتاب و محصولات متنوع فرهنگي و البته حضور مردمي که با لباسهاي رنگارنگ در کتابفروشيهاي ايستگاه مرکزي مترو، فرودگاهها يا ميادين اصلي شهر، در هر ساعت از شبانهروز، لحظههاي عمر خود را با کتاب ميآميزند، همهوهمه سوژههايي جذاب براي مسافران ما در اين فصل، به اروپا هستند. اما اغلب، آنچه بيش از هر چيز مورد بيمهري اين مسافران کنجکاو فرهنگي قرار ميگيرد، پرسوجو در احوال کتابفروشيهاي کوچک محلي است؛ کتابفروشيهايي که اگرچه در سراسر دنيا پراکندهاند، ولي گرماي وجودشان و شعاع چراغهايشان محدود به رفتوآمد ساکنان در همان محله خودشان است. با اينکه تحولات دنياي تکنولوژي، کتابفروشيهاي کوچک محلي را هم مانند بسياري از مشاغل در معرض انواع آسيبهاي اقتصادي قرار داده، ولي به دليل نوع رابطهاي که صاحبان و کارکنان اين کتابفروشيها با مردم برقرار ميکنند، حضور و وجودشان ضامن تقويت بنيانهاي فرهنگي و معنوي جامعه و ايجاد اتمسفري امن و صميمي در هر محله از هر شهر و هر کشور دنياست. کارکنان اين کتابفروشيها بايد همهچيز را بدانند. مردم در گفتوگوهاي طولاني از آنها توضیح ميخواهند و آنها باید شرح بدهند که جريانهاي انديشهاي در قالب کدام کتابها و کدام مکتبهاي ادبي و اصلا چگونه بر جهان امروز ما تأثير گذاشتهاند. در کشور ما فيالمثل کتابفروش کوچک محلي بايد بداند که کدام بخشهاي دوره تاريخ اجتماعي راوندي موجب ممنوعيت آن شده است؟ نسخه امروز دو قرن سکوت با نسخههاي قديم چه تفاوتي دارد؟ اينکه شنير دلقک خاطرات يکسويه و نابرابرش با ماري را چگونه در خيال تصوير ميکند، جزئيات شب سرگرداني هولدن کالفيلد در داستان ناطوردشت چه بوده است و چگونه بچهها مجبور ميشوند با بلوغ زودرس، خود را از دست نظام آموزشي برهانند. کتابفروش کوچک محلي بايد عشق به کتاب را از دنکيشوت لامانچايي و از تنهاييهاي آقاي هانتا آموخته باشد و بداند چرا لِني، قهرمان خداحافظ گري کوپر، قادر نيست از ارتفاعات کوهستان پايين بيايد؟ متأسفانه توريستهاي فرهنگي کشور ما بيشتر توجهشان را معطوف مالهاي باشکوه و معماريهاي افسونگر فروشگاههاي بزرگ و مدرن ميکنند و کمترِ آنها، شايد هيچيک، عکسهاي يادگاريشان را در کتابفروشيهاي «آلتاي» ونيز يا «شکسپير و شرکا»ي پاريس نميگيرند. براي توسعه و پيشرفت هرچهسريعتر، ميان ما و مردم ينگهدنيا نوعي چشموهمچشمي وجود دارد و ادامه همين نگاه ذوقزده و مهيج است که سبب ميشود تا ما در کشور خودمان جايي مانند باغ کتاب را که گويي به لحاظ متراژ بزرگترين کتابفروشي کهکشان راه شيري است، تأسيس کنيم يا در تمام هفتهها و روزهاي سال انواع نمايشگاههاي مستمر استاني و سراسري و بينالمللي را با موضوع کتاب (آن هم با تخفيفات فوقالعاده ويژه!) راه بيندازيم و باز ادامه همين نگاه سبب شد تا سال گذشته برخي از اعضاي هيئتمديره اتحاديه ناشران و کتابفروشان که آرايشان را از کتابفروشيهاي کوچک محلي و با اميد به بقاي آنها جمع کرده بودند، پيشاپيش به استقبال تعطيلي ايشان رفتند و در صفحات مجازي مديران نشر، نقل به مضمون نوشتند؛ چارهاي نيست جز اينکه بپذيريم همه آنها بايد بساطشان را جمع کنند! اما من، واقعا گمان نميکنم که چنين اتفاقي رخ بدهد؛ زيرا کتابفروشيهاي کوچک محلي در وجودشان چيزي دارند که هيچ فروشگاه يا مال عظيمالجثهاي توان رقابت با آنها را ندارد؛ کتابفروشيهاي کوچک محلي هر روز در پستوي مغازه، عشق را با مردم محلهشان دستبهدست ميکنند... .
بالغ بر يک هفته از اتمام کار نمايشگاه کتاب فرانکفورت ميگذرد، ولي هنوز خيلي از مسافران ايراني نمايشگاه به خانههايشان بازنگشتهاند. امسال هم با وجود تمام التهابات اقتصادي و اجتماعي، مانند چند سال گذشته، فرصتي پيش آمده تا شماري از اهالي خانواده فرهنگ که دستشان به دهانشان ميرسد، احيانا چرخي در اروپا بزنند و با حضور در کتابفروشيهاي عظيمالجثه کشورهاي اروپايي، از جمله انگلستان، فرانسه، ايتاليا، پرتغال، سوئد و... از آخرين دستاوردهاي صنعت عرضه کتاب و کتابفروشي باخبر شوند. امسال هم مانند چند سال اخير شبکههاي مجازي ناشران و کتابفروشان و حتي نويسندگان و مترجمان، پر ميشود از تعدادي عکسهاي سلفي ايرانيهايي که از حضور در مالهاي بزرگ کتاب، در کنار ساير کالاهاي فرهنگي، ذوقزده و مشعوفند. رجهاي باشکوه و قفسههاي گرم کتاب و محصولات متنوع فرهنگي و البته حضور مردمي که با لباسهاي رنگارنگ در کتابفروشيهاي ايستگاه مرکزي مترو، فرودگاهها يا ميادين اصلي شهر، در هر ساعت از شبانهروز، لحظههاي عمر خود را با کتاب ميآميزند، همهوهمه سوژههايي جذاب براي مسافران ما در اين فصل، به اروپا هستند. اما اغلب، آنچه بيش از هر چيز مورد بيمهري اين مسافران کنجکاو فرهنگي قرار ميگيرد، پرسوجو در احوال کتابفروشيهاي کوچک محلي است؛ کتابفروشيهايي که اگرچه در سراسر دنيا پراکندهاند، ولي گرماي وجودشان و شعاع چراغهايشان محدود به رفتوآمد ساکنان در همان محله خودشان است. با اينکه تحولات دنياي تکنولوژي، کتابفروشيهاي کوچک محلي را هم مانند بسياري از مشاغل در معرض انواع آسيبهاي اقتصادي قرار داده، ولي به دليل نوع رابطهاي که صاحبان و کارکنان اين کتابفروشيها با مردم برقرار ميکنند، حضور و وجودشان ضامن تقويت بنيانهاي فرهنگي و معنوي جامعه و ايجاد اتمسفري امن و صميمي در هر محله از هر شهر و هر کشور دنياست. کارکنان اين کتابفروشيها بايد همهچيز را بدانند. مردم در گفتوگوهاي طولاني از آنها توضیح ميخواهند و آنها باید شرح بدهند که جريانهاي انديشهاي در قالب کدام کتابها و کدام مکتبهاي ادبي و اصلا چگونه بر جهان امروز ما تأثير گذاشتهاند. در کشور ما فيالمثل کتابفروش کوچک محلي بايد بداند که کدام بخشهاي دوره تاريخ اجتماعي راوندي موجب ممنوعيت آن شده است؟ نسخه امروز دو قرن سکوت با نسخههاي قديم چه تفاوتي دارد؟ اينکه شنير دلقک خاطرات يکسويه و نابرابرش با ماري را چگونه در خيال تصوير ميکند، جزئيات شب سرگرداني هولدن کالفيلد در داستان ناطوردشت چه بوده است و چگونه بچهها مجبور ميشوند با بلوغ زودرس، خود را از دست نظام آموزشي برهانند. کتابفروش کوچک محلي بايد عشق به کتاب را از دنکيشوت لامانچايي و از تنهاييهاي آقاي هانتا آموخته باشد و بداند چرا لِني، قهرمان خداحافظ گري کوپر، قادر نيست از ارتفاعات کوهستان پايين بيايد؟ متأسفانه توريستهاي فرهنگي کشور ما بيشتر توجهشان را معطوف مالهاي باشکوه و معماريهاي افسونگر فروشگاههاي بزرگ و مدرن ميکنند و کمترِ آنها، شايد هيچيک، عکسهاي يادگاريشان را در کتابفروشيهاي «آلتاي» ونيز يا «شکسپير و شرکا»ي پاريس نميگيرند. براي توسعه و پيشرفت هرچهسريعتر، ميان ما و مردم ينگهدنيا نوعي چشموهمچشمي وجود دارد و ادامه همين نگاه ذوقزده و مهيج است که سبب ميشود تا ما در کشور خودمان جايي مانند باغ کتاب را که گويي به لحاظ متراژ بزرگترين کتابفروشي کهکشان راه شيري است، تأسيس کنيم يا در تمام هفتهها و روزهاي سال انواع نمايشگاههاي مستمر استاني و سراسري و بينالمللي را با موضوع کتاب (آن هم با تخفيفات فوقالعاده ويژه!) راه بيندازيم و باز ادامه همين نگاه سبب شد تا سال گذشته برخي از اعضاي هيئتمديره اتحاديه ناشران و کتابفروشان که آرايشان را از کتابفروشيهاي کوچک محلي و با اميد به بقاي آنها جمع کرده بودند، پيشاپيش به استقبال تعطيلي ايشان رفتند و در صفحات مجازي مديران نشر، نقل به مضمون نوشتند؛ چارهاي نيست جز اينکه بپذيريم همه آنها بايد بساطشان را جمع کنند! اما من، واقعا گمان نميکنم که چنين اتفاقي رخ بدهد؛ زيرا کتابفروشيهاي کوچک محلي در وجودشان چيزي دارند که هيچ فروشگاه يا مال عظيمالجثهاي توان رقابت با آنها را ندارد؛ کتابفروشيهاي کوچک محلي هر روز در پستوي مغازه، عشق را با مردم محلهشان دستبهدست ميکنند... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.