يک تير و دو نشان نتانياهو در مسقط
عباس پرورده- کارشناس مسائل خاورميانه
خبر سفر ناگهاني بنيامين نتانياهو به عمان در ميان انبوه اتفاقات خاورميانه بار ديگر نشان داد که همچنان بايد در اين منطقه حادثهخيز شاهد اتفاقات غيرقابل پيشبيني بود. در اقدامي کمسابقه، نخستوزير اسرائيل به پايتخت عمان سفر کرد و با سلطان قابوس پادشاه اين کشور گفتوگو کرد. آنچه چنين سفر ناگهاني را به طور ويژه در معرض ناظران قرار داده، هم شرايط خاص منطقه بهخصوص فلسطينيها و هم رفتارشناسي صهيونيستها در رابطه با اعراب در دهههاي گذشته است. بر اين اساس، چنين ملاقاتي را شايد بتوان يک سفر مهم و حتي يک نقطه عطف در تاريخ تأسيس اسرائيل و چارچوبهاي رفتاري آن با اعراب تلقي کرد.
از منظر دلايل انجام اين سفر، بر اساس آنچه رسانههاي رسمي عمان گفتهاند، ديدار قابوس و نتانياهو متمرکز بر روند صلح ميان فلسطينيها و اسرائيل بوده است. اعلام چنين دستور مذاکراتي از نظر شواهد و قرائن موجود تا حدي باورپذير است، به دليل اينکه يک هفته پيش از حضور نتانياهو و همسرش در کاخ سلطان قابوس در مسقط، محمود عباس، رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين به اين کشور رفت و با قابوس ديدار کرد. از سوي ديگر حاميان رويکرد صلح فلسطين، بهخصوص دونالد ترامپ، نقشه راه همهجانبهاي براي يک صلح يکجانبه با فلسطينيها که بر اساس سنت مألوف صهيونيستها، همچنان تلآويو در آن دست بالا را داشته باشد، ترسيم کرده که بهرهبرداري از اختلافات و بحرانها در خاورميانه در رأس آن قرار دارد. در چنين شرايطي راستهاي افراطي اسرائيلي و نتانياهو نيازي به يک توافق واقعي ندارند، بلکه درصدد چيدن يک ميز مذاکرات با فلسطينيها براي مشروعيتبخشيدن به همه دستاوردهاي نامشروع خود پس از اشغال سرزمينهاي 1967 هستند. پايتختي بيتالمقدس براي اسرائيل و رسميتبخشيدن به شهرکهاي صهيونيستي که با غصب سرزمينهاي فلسطيني مرزهاي 1967 و کرانه باختري تأسيس شدهاند، از جمله
مهمترين دستور جلسه گفتوگوهاي مورد نظر چنين ميز مذاکراتي هستند. دليل انتخاب عمان به عنوان مقصد سفر ديپلماتيک براي نتانياهو نيز احتمالا به رفتار ميانهرو و ميانجيگرانه مسقط در برخي بحرانهاي سالهاي اخير مربوط است. اگرچه قبل از اين، در سال ۱۹۹۴ اسحاق رابين و در سال 1996 شيمون پرز نخستوزيران وقت اسرائيل به عمان سفر داشتند و با سلطان قابوس ديدار کردهاند، اما اين نخستين سفر نتانياهو به يکي از کشورهاي حاشيه خليج فارس است که با درنظرداشتن الگوي روابط ديپلماتيک اسرائيل با دولتهاي عربي از بدو تأسيس اسرائيل تاکنون که عموما به شکل «ديپلماسي پنهان» بوده، ميتواند حامل اين پيام باشد که دستاورد چندان باارزشي خواهد داشت که بر هزينههاي آن فائق است.
همچنين يکي ديگر از دلايل توسل به ميانجيگري عمان، ميتواند به انفعال مصر و اردن به عنوان دو کشور مهم عرب حاضر در پروندههاي صلح فلسطيني مربوط باشد. اسرائيل از کارت مصر در صلح کمپ ديويد استفاده کرد و از کارت اردن در طرح صلح اسلو، پيمانهايي که اکنون بيشتر به کاغذپارههايي بيارزش از سوي تلآويو ميمانند و با اينکه با ابتکار آمريکا و اروپا و حضور فعال اسرائيل منعقد شدند، اما صهيونيستها بر اساس سنت استفاده ابزاري از ميز مذاکرات، هرگز عملا به اين توافقات پايبند نماندند و همچنان اشغال، شهرکسازي، قتلعام فلسطينيها و محاصره را ادامه دادهاند. اکنون نيز به نظر ميرسد با بياعتبارشدن دو ميانجي قبلي، سراغ ميانجي جديد، يعني عمان رفتهاند تا پيمان تازهاي را
منعقد کنند.
همچنين بر اساس معادلات سياسي موجود در منطقه، امکان مطرحشدن موضوعات ديگري در گفتوگوي نتانياهو با قابوس از جمله تحريمهاي آمريکا عليه ايران دور از ذهن نيست. نتانياهو اين روزها کمتر فرصتي را براي فشار بر ايران و ايجاد فضاي ايرانهراسي از دست ميدهد و احتمال دارد در حاشيه گفتوگوهاي احتمالي درباره جلب نظر عمان براي صلح، مواردي از درخواست همسويي عمان با تحريمها عليه ايران را هم مطرح کرده باشد. با اين حساب، سفر رسمي نتانياهو به عمان، يک تير دونشاني است که هم در پي بهدستآوردن غنائم جديدي در مذاکرات نابرابر با فلسطينيها و هم بياعتباركردن دولت عرب ديگري به عنوان ميانجي اين مذاکرات است.
خبر سفر ناگهاني بنيامين نتانياهو به عمان در ميان انبوه اتفاقات خاورميانه بار ديگر نشان داد که همچنان بايد در اين منطقه حادثهخيز شاهد اتفاقات غيرقابل پيشبيني بود. در اقدامي کمسابقه، نخستوزير اسرائيل به پايتخت عمان سفر کرد و با سلطان قابوس پادشاه اين کشور گفتوگو کرد. آنچه چنين سفر ناگهاني را به طور ويژه در معرض ناظران قرار داده، هم شرايط خاص منطقه بهخصوص فلسطينيها و هم رفتارشناسي صهيونيستها در رابطه با اعراب در دهههاي گذشته است. بر اين اساس، چنين ملاقاتي را شايد بتوان يک سفر مهم و حتي يک نقطه عطف در تاريخ تأسيس اسرائيل و چارچوبهاي رفتاري آن با اعراب تلقي کرد.
از منظر دلايل انجام اين سفر، بر اساس آنچه رسانههاي رسمي عمان گفتهاند، ديدار قابوس و نتانياهو متمرکز بر روند صلح ميان فلسطينيها و اسرائيل بوده است. اعلام چنين دستور مذاکراتي از نظر شواهد و قرائن موجود تا حدي باورپذير است، به دليل اينکه يک هفته پيش از حضور نتانياهو و همسرش در کاخ سلطان قابوس در مسقط، محمود عباس، رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين به اين کشور رفت و با قابوس ديدار کرد. از سوي ديگر حاميان رويکرد صلح فلسطين، بهخصوص دونالد ترامپ، نقشه راه همهجانبهاي براي يک صلح يکجانبه با فلسطينيها که بر اساس سنت مألوف صهيونيستها، همچنان تلآويو در آن دست بالا را داشته باشد، ترسيم کرده که بهرهبرداري از اختلافات و بحرانها در خاورميانه در رأس آن قرار دارد. در چنين شرايطي راستهاي افراطي اسرائيلي و نتانياهو نيازي به يک توافق واقعي ندارند، بلکه درصدد چيدن يک ميز مذاکرات با فلسطينيها براي مشروعيتبخشيدن به همه دستاوردهاي نامشروع خود پس از اشغال سرزمينهاي 1967 هستند. پايتختي بيتالمقدس براي اسرائيل و رسميتبخشيدن به شهرکهاي صهيونيستي که با غصب سرزمينهاي فلسطيني مرزهاي 1967 و کرانه باختري تأسيس شدهاند، از جمله
مهمترين دستور جلسه گفتوگوهاي مورد نظر چنين ميز مذاکراتي هستند. دليل انتخاب عمان به عنوان مقصد سفر ديپلماتيک براي نتانياهو نيز احتمالا به رفتار ميانهرو و ميانجيگرانه مسقط در برخي بحرانهاي سالهاي اخير مربوط است. اگرچه قبل از اين، در سال ۱۹۹۴ اسحاق رابين و در سال 1996 شيمون پرز نخستوزيران وقت اسرائيل به عمان سفر داشتند و با سلطان قابوس ديدار کردهاند، اما اين نخستين سفر نتانياهو به يکي از کشورهاي حاشيه خليج فارس است که با درنظرداشتن الگوي روابط ديپلماتيک اسرائيل با دولتهاي عربي از بدو تأسيس اسرائيل تاکنون که عموما به شکل «ديپلماسي پنهان» بوده، ميتواند حامل اين پيام باشد که دستاورد چندان باارزشي خواهد داشت که بر هزينههاي آن فائق است.
همچنين يکي ديگر از دلايل توسل به ميانجيگري عمان، ميتواند به انفعال مصر و اردن به عنوان دو کشور مهم عرب حاضر در پروندههاي صلح فلسطيني مربوط باشد. اسرائيل از کارت مصر در صلح کمپ ديويد استفاده کرد و از کارت اردن در طرح صلح اسلو، پيمانهايي که اکنون بيشتر به کاغذپارههايي بيارزش از سوي تلآويو ميمانند و با اينکه با ابتکار آمريکا و اروپا و حضور فعال اسرائيل منعقد شدند، اما صهيونيستها بر اساس سنت استفاده ابزاري از ميز مذاکرات، هرگز عملا به اين توافقات پايبند نماندند و همچنان اشغال، شهرکسازي، قتلعام فلسطينيها و محاصره را ادامه دادهاند. اکنون نيز به نظر ميرسد با بياعتبارشدن دو ميانجي قبلي، سراغ ميانجي جديد، يعني عمان رفتهاند تا پيمان تازهاي را
منعقد کنند.
همچنين بر اساس معادلات سياسي موجود در منطقه، امکان مطرحشدن موضوعات ديگري در گفتوگوي نتانياهو با قابوس از جمله تحريمهاي آمريکا عليه ايران دور از ذهن نيست. نتانياهو اين روزها کمتر فرصتي را براي فشار بر ايران و ايجاد فضاي ايرانهراسي از دست ميدهد و احتمال دارد در حاشيه گفتوگوهاي احتمالي درباره جلب نظر عمان براي صلح، مواردي از درخواست همسويي عمان با تحريمها عليه ايران را هم مطرح کرده باشد. با اين حساب، سفر رسمي نتانياهو به عمان، يک تير دونشاني است که هم در پي بهدستآوردن غنائم جديدي در مذاکرات نابرابر با فلسطينيها و هم بياعتباركردن دولت عرب ديگري به عنوان ميانجي اين مذاکرات است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.