مسلمانان امروز چه ميخواهند؟
امروزه اسلام از جمله ادياني است كه سريعترين رشد را در آفريقا، آسيا، اروپا و آمريكا دارد. بيش از يكونيم ميليارد مسلمان در 57 كشور، با اكثريت جمعيت مسلمانان، زندگي ميكنند. اما حوادث تروريستي 11 سپتامبر، جنگ پرهزينه آمريكا عليه ترور، عمليات مستمر خشونتآميز توسط افراطگرايان مسلمان، آمريكاستيزي گسترده در جهان اسلام و دامنزدن به اسلامهراسي توسط گروههاي راستگرا پرسشهاي بسياري را درباره آينده اسلام و مسلمانان مطرح کرده است. کتاب «آینده اسلام» نوشته جان اسپوزيتو استاد امور بینالملل و مطالعات اسلامی در دانشگاه جورجتاون و یکی از اسلامپژوهان برجسته و مؤلفان پرکار در حوزه مطالعات اسلامی است كه در آن به وضعيت کنونی و آینده اسلام پرداخته و طی آن موضوعاتی مختلف از جمله وضعيت مسلمانان غربی را بررسی کرده است.
نويسنده انگيزه اصلي در نوشتن كتاب «آينده اسلام» را تاثيرات اسلام و اكثريت مسلمانان بر جهان غرب در كنار اعمال اقليتي از تروريستها و نيازي كه باراك اوباما به بازسازي روابط با جهان اسلام ابراز كرده بود ميداند. سوالات بررسيشده در اين كتاب عبارتند از: آيا آينده اسلام با اصلاح همراه خواهد شد يا انقلاب؟ آيا اسلام و مدرنیته سازگارند؟ بنيادگرايي اسلامي تا چه اندازه فراگير و نشاندهنده چهره واقعي اسلام است؟ آيا بنيادگرايي اسلامي تهديدي براي جوامع مسلمان و غرب به شمار ميرود؟ آيا اسلام با مفاهيم مدرن دموكراسي، حاكميت قانون، برابري جنسيتي و حقوق بشر سازگاري دارد؟ آيا اقليتهاي مسلمان ميتوانند شهرونداني وفادار
در آمريكا و اروپا باشند؟
در بخشي از مقدمه نويسنده ميخوانيم: «کتاب آینده اسلام در مورد آینده همه ماست. امروزه اسلام و مسلمانان بازیگران مهمی در تاریخ جهاناند. آنها بخشی از موزاییک جوامع اروپایی و آمریکایی را تشکیل میدهند. در جهانی که اغلب، انشقاق بین ما و آنها را میپذیریم، با این چالش مواجه میشویم که از تفاوتهایمان عبور کنیم (نهاینکه انکارشان کنیم) و انسانبودگی مشترک را تایید و تصدیق کنیم و بفهمیم که ما چه بخواهیم و چه نخواهیم بهعنوان آفرینندگان مشترک جوامع و دنیایمان در تعامل با هم و به هم وابستهایم».
فصل اول، «چهرههاي متعدد اسلام و مسلمانان»، معرفي مختصري از اسلام و مسلمانان - اسلام در غرب و اسلام و غرب - ارائه ميدهد. آنچه براي فهم آينده اسلام مهم است تنوع مذهبي، فرهنگي و سياسي است. مسلمانان كيستند و كجايند؟ مسلمانان چه اعتقادي دارند و چرا؟ تفاوت ميان مسلمانان سني و شيعه چيست؟ آيا اين تفاوت محلي از اعراب دارد؟ بخشي از مشكلي كه سياستگذاران و مردم در فهم دنياي متنوع اسلام و مسلمانان دارند اين است كه آنها با نظرات بهشدت معارض و مخالف كارشناسان و شبهكارشناسان و همچنين تهديدهاي صريح اقليت تروريست و افراطگرا مواجهند. حلقه مفقوده در اين ميان آرای و عقايد اكثريت جريان اصلي مسلمان است. امروزه دسترسی مستقيمی به نظرات جريان اصلي مسلمانان راجع به طيف وسيعي از موضوعات وجود دارد. نويسنده در پايان فصل اول با استفاده از نظرسنجيهاي سازمان گالوپ، كه نظرسنجيهاي جهاني آن گستردهترين، فراگيرترين و نظاممندترين نظرسنجيها از كشورها و جوامع مسلمان سرتاسر جهان است، تلاش كرده تصوير دقيقي از مسلمانان جهان و خواستهها و آراي آنها در دنیای امروز ارائه دهد.
فصل دوم، «خداوند در سياست»، زمينهاي را براي فهم اسلام سياسي، نقش دين در سياست و جامعه و تاثير آن بر جوامع مسلمان و غرب فراهم ميكند. كدام اتفاقات مهم، سياست مسلمانان و فهم ما از اسلام و دنياي مسلمانان را شكل دادهاند؟ دين چرا و چگونه در سياست مسلمانان ظهور ميكند؟ آيا جنبشهاي سياسي و اجتماعي اسلامي تهديدي براي حال و آيندهاند؟ علل ريشهاي تروريسم جهاني چه بوده و كدامند و در اين ميان دين چه نقشي را بازي ميكند؟ مخالفت ملي و جنبشهاي افراطگرا چرا و چگونه سبب بروز و ظهور جهاد جهاني شدهاند؟ چه كساني ايدئولوگها و رهبران اين جهاد بودند؟ چه وقايع و اعمالي اسامه بنلادن و شكلگيري القاعده و نقش آن در توسعه تروريسم جهاني را متاثر ساختند؟ همچنين در اين فصل به بحث در مورد اهميت و تاثير اسلام وهابي/ سلفي، نقش حكومتهاي اقتدارگراي مسلمان، تاثير فرقهگرايي شيعه- سني و تاثير سياست خارجي آمريكا خواهد پرداخت.
آنچه براي آينده اسلام و مسلمانان و مواجهه با تروريسم جهاني در قرن بيستويك مهم و حياتي به شمار ميرود موضوع اصلاح اسلامي است. فصل سوم، «اسلام نيازمند يك رفرماسيون است»، به سوالات و موضوعات مهمي در مورد اصلاح اسلامي ميپردازد. مصلحان اصلي، متفكران برجسته ديني و مبلغان تلويزيوني كدامند؟ از اواخر قرن نوزده، مصلحان اسلامي به موضوع رابطه اسلام با واقعيتهاي متغير زندگي پرداختهاند. اين فصل نگاهي دارد به ريشههاي اصلاح و گسترهاي كه اصلاح در آن امروزه از مصر تا اندونزي در جريان است. در اين مورد، مناظرهاي داغ راجع به موضوعات متنوعي كه تنوع آنها وابسته به گستردگي و محدوديتهاي اصلاح است وجود دارد. اين موضوعات عبارتاند از: نقش سنت و رابطه آن با تغييرات، قدرتيابي زنان، شكلهاي قانوني و غيرقانوني مقاومت و خشونت، بمبگذاري انتحاري و شهادت، مخاطرات بنيادگرايي، مساله سازگاري اسلام و تکثر ديني، و نقش مسلمانان در غرب. مصلحان بر آنند تا برداشتهاي جاافتاده از مسلمانان در غرب را اصلاح كنند و نشان دهند برخي برداشتها نادرستند، برداشتهایی مانند اينكه اسلام ديني قرونوسطايي، ايستا و ناسازگار با تغييرات است، اسلام ديني خشن
است كه زنان را تحقير ميكند، اسلام و دموكراسي ناسازگارند و ... .
فصل چهارم، «آمريكا و جهان مسلمانان، ساختن راهي جديد رو به جلو»، نگاهي دارد به چالشهاي برخاسته از اسلامهراسي، سياستهاي داخلي و خارجي شكستخورده آمريكا، نقش صهيونيستهاي مسيحي ستيزهجو و رسانهها و تهديد مستمري كه از جانب تروريسم و افراطگرايي ديني وجود دارد. نهايتا اين فصل نگاهي دارد به نقش ديپلماسي عمومي در قالب پارادايمي جديد تا چهره و نقش آمريكا در جهان مسلمانان را بازسازي كند و به اين پرسشها ميپردازد كه آمريكا چگونه ميتواند به بهترين نحو پاسخ مخاطب اصلياش - جريان اصلي ميانهرو - را بدهد و به شكل موثري به ترسها و نگرانيهاي تندروهاي بالقوه بپردازد؟ رويكرد جديد در برابر متحدان اقتدارگراي آمريكا و گروههاي اسلامگرا چگونه خواهد بود؟
امروزه اسلام از جمله ادياني است كه سريعترين رشد را در آفريقا، آسيا، اروپا و آمريكا دارد. بيش از يكونيم ميليارد مسلمان در 57 كشور، با اكثريت جمعيت مسلمانان، زندگي ميكنند. اما حوادث تروريستي 11 سپتامبر، جنگ پرهزينه آمريكا عليه ترور، عمليات مستمر خشونتآميز توسط افراطگرايان مسلمان، آمريكاستيزي گسترده در جهان اسلام و دامنزدن به اسلامهراسي توسط گروههاي راستگرا پرسشهاي بسياري را درباره آينده اسلام و مسلمانان مطرح کرده است. کتاب «آینده اسلام» نوشته جان اسپوزيتو استاد امور بینالملل و مطالعات اسلامی در دانشگاه جورجتاون و یکی از اسلامپژوهان برجسته و مؤلفان پرکار در حوزه مطالعات اسلامی است كه در آن به وضعيت کنونی و آینده اسلام پرداخته و طی آن موضوعاتی مختلف از جمله وضعيت مسلمانان غربی را بررسی کرده است.
نويسنده انگيزه اصلي در نوشتن كتاب «آينده اسلام» را تاثيرات اسلام و اكثريت مسلمانان بر جهان غرب در كنار اعمال اقليتي از تروريستها و نيازي كه باراك اوباما به بازسازي روابط با جهان اسلام ابراز كرده بود ميداند. سوالات بررسيشده در اين كتاب عبارتند از: آيا آينده اسلام با اصلاح همراه خواهد شد يا انقلاب؟ آيا اسلام و مدرنیته سازگارند؟ بنيادگرايي اسلامي تا چه اندازه فراگير و نشاندهنده چهره واقعي اسلام است؟ آيا بنيادگرايي اسلامي تهديدي براي جوامع مسلمان و غرب به شمار ميرود؟ آيا اسلام با مفاهيم مدرن دموكراسي، حاكميت قانون، برابري جنسيتي و حقوق بشر سازگاري دارد؟ آيا اقليتهاي مسلمان ميتوانند شهرونداني وفادار
در آمريكا و اروپا باشند؟
در بخشي از مقدمه نويسنده ميخوانيم: «کتاب آینده اسلام در مورد آینده همه ماست. امروزه اسلام و مسلمانان بازیگران مهمی در تاریخ جهاناند. آنها بخشی از موزاییک جوامع اروپایی و آمریکایی را تشکیل میدهند. در جهانی که اغلب، انشقاق بین ما و آنها را میپذیریم، با این چالش مواجه میشویم که از تفاوتهایمان عبور کنیم (نهاینکه انکارشان کنیم) و انسانبودگی مشترک را تایید و تصدیق کنیم و بفهمیم که ما چه بخواهیم و چه نخواهیم بهعنوان آفرینندگان مشترک جوامع و دنیایمان در تعامل با هم و به هم وابستهایم».
فصل اول، «چهرههاي متعدد اسلام و مسلمانان»، معرفي مختصري از اسلام و مسلمانان - اسلام در غرب و اسلام و غرب - ارائه ميدهد. آنچه براي فهم آينده اسلام مهم است تنوع مذهبي، فرهنگي و سياسي است. مسلمانان كيستند و كجايند؟ مسلمانان چه اعتقادي دارند و چرا؟ تفاوت ميان مسلمانان سني و شيعه چيست؟ آيا اين تفاوت محلي از اعراب دارد؟ بخشي از مشكلي كه سياستگذاران و مردم در فهم دنياي متنوع اسلام و مسلمانان دارند اين است كه آنها با نظرات بهشدت معارض و مخالف كارشناسان و شبهكارشناسان و همچنين تهديدهاي صريح اقليت تروريست و افراطگرا مواجهند. حلقه مفقوده در اين ميان آرای و عقايد اكثريت جريان اصلي مسلمان است. امروزه دسترسی مستقيمی به نظرات جريان اصلي مسلمانان راجع به طيف وسيعي از موضوعات وجود دارد. نويسنده در پايان فصل اول با استفاده از نظرسنجيهاي سازمان گالوپ، كه نظرسنجيهاي جهاني آن گستردهترين، فراگيرترين و نظاممندترين نظرسنجيها از كشورها و جوامع مسلمان سرتاسر جهان است، تلاش كرده تصوير دقيقي از مسلمانان جهان و خواستهها و آراي آنها در دنیای امروز ارائه دهد.
فصل دوم، «خداوند در سياست»، زمينهاي را براي فهم اسلام سياسي، نقش دين در سياست و جامعه و تاثير آن بر جوامع مسلمان و غرب فراهم ميكند. كدام اتفاقات مهم، سياست مسلمانان و فهم ما از اسلام و دنياي مسلمانان را شكل دادهاند؟ دين چرا و چگونه در سياست مسلمانان ظهور ميكند؟ آيا جنبشهاي سياسي و اجتماعي اسلامي تهديدي براي حال و آيندهاند؟ علل ريشهاي تروريسم جهاني چه بوده و كدامند و در اين ميان دين چه نقشي را بازي ميكند؟ مخالفت ملي و جنبشهاي افراطگرا چرا و چگونه سبب بروز و ظهور جهاد جهاني شدهاند؟ چه كساني ايدئولوگها و رهبران اين جهاد بودند؟ چه وقايع و اعمالي اسامه بنلادن و شكلگيري القاعده و نقش آن در توسعه تروريسم جهاني را متاثر ساختند؟ همچنين در اين فصل به بحث در مورد اهميت و تاثير اسلام وهابي/ سلفي، نقش حكومتهاي اقتدارگراي مسلمان، تاثير فرقهگرايي شيعه- سني و تاثير سياست خارجي آمريكا خواهد پرداخت.
آنچه براي آينده اسلام و مسلمانان و مواجهه با تروريسم جهاني در قرن بيستويك مهم و حياتي به شمار ميرود موضوع اصلاح اسلامي است. فصل سوم، «اسلام نيازمند يك رفرماسيون است»، به سوالات و موضوعات مهمي در مورد اصلاح اسلامي ميپردازد. مصلحان اصلي، متفكران برجسته ديني و مبلغان تلويزيوني كدامند؟ از اواخر قرن نوزده، مصلحان اسلامي به موضوع رابطه اسلام با واقعيتهاي متغير زندگي پرداختهاند. اين فصل نگاهي دارد به ريشههاي اصلاح و گسترهاي كه اصلاح در آن امروزه از مصر تا اندونزي در جريان است. در اين مورد، مناظرهاي داغ راجع به موضوعات متنوعي كه تنوع آنها وابسته به گستردگي و محدوديتهاي اصلاح است وجود دارد. اين موضوعات عبارتاند از: نقش سنت و رابطه آن با تغييرات، قدرتيابي زنان، شكلهاي قانوني و غيرقانوني مقاومت و خشونت، بمبگذاري انتحاري و شهادت، مخاطرات بنيادگرايي، مساله سازگاري اسلام و تکثر ديني، و نقش مسلمانان در غرب. مصلحان بر آنند تا برداشتهاي جاافتاده از مسلمانان در غرب را اصلاح كنند و نشان دهند برخي برداشتها نادرستند، برداشتهایی مانند اينكه اسلام ديني قرونوسطايي، ايستا و ناسازگار با تغييرات است، اسلام ديني خشن
است كه زنان را تحقير ميكند، اسلام و دموكراسي ناسازگارند و ... .
فصل چهارم، «آمريكا و جهان مسلمانان، ساختن راهي جديد رو به جلو»، نگاهي دارد به چالشهاي برخاسته از اسلامهراسي، سياستهاي داخلي و خارجي شكستخورده آمريكا، نقش صهيونيستهاي مسيحي ستيزهجو و رسانهها و تهديد مستمري كه از جانب تروريسم و افراطگرايي ديني وجود دارد. نهايتا اين فصل نگاهي دارد به نقش ديپلماسي عمومي در قالب پارادايمي جديد تا چهره و نقش آمريكا در جهان مسلمانان را بازسازي كند و به اين پرسشها ميپردازد كه آمريكا چگونه ميتواند به بهترين نحو پاسخ مخاطب اصلياش - جريان اصلي ميانهرو - را بدهد و به شكل موثري به ترسها و نگرانيهاي تندروهاي بالقوه بپردازد؟ رويكرد جديد در برابر متحدان اقتدارگراي آمريكا و گروههاي اسلامگرا چگونه خواهد بود؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.