عربستان کشتهشدن خاشقجی در کنسولگری را پذیرفت
اعتراف با تبصره
عربستان سعودی بالاخره تسلیم شد و پذیرفت جمال خاشقجی، روزنامهنگار و منتقد عربستانی، در کنسولگری این کشور در استانبول کشته شده است. ساعاتی مانده به پایان روز جمعه، دادستانی عمومی این کشور در بیانیهای در تلویزیون دولتی عربستان اعلام کرد جمال خاشقجی در پی زدوخورد با عدهای در کنسولگری عربستان در استانبول کشته شده است. بر اساس این بیانیه، 18 نفر در جریان تحقیقات درباره این قتل بازداشت شدهاند. با این همه، بسیاری از ناظران همچنان روایت پادشاهی عربستان را مضحک و سؤالبرانگیز میدانند. عربستان در حالی کشتهشدن خاشقجی در جریان درگیری را پذیرفته است که در 18 روز بعد از ورود این روزنامهنگار به کنسولگری و ناپدیدشدنش، مرتب تأکید کرده بود او زمانی کوتاه بعد از ورودش به کنسولگری از این ساختمان خارج شده است. حالا اما پادشاهی عربستان در نهایت تسلیم فشارها شده و کشتهشدن خاشقجی را پذیرفته؛ هرچند برای کمتر مقصر جلوهدادن خود، اعلام کرده این قتل برنامهریزیشده نبوده است. روز گذشته خبرگزاری رسمی عربستان نیز بیانیهای دراینباره منتشر کرد. در این گزارش، یک مقام سعودی ناشناس درباره جزئیات این قتل گفته است: «تحقیقات اولیه
نشان میدهد مظنونان برای دیدن جمال خاشقجی به استانبول سفر کرده بودند؛ چراکه توصیه شده بود در صورت ممکن او به کشور بازگردد». این مقام عربستانی در ادامه گفته است: «بحث با خاشقجی در کنسولگری طبق انتظار پیش نرفته و به زدوخوردی کشیده که در نهایت به مرگ این روزنامهنگار منجر شده است». محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، اوایل ماه اکتبر مصرانه تأکید میکرد خاشقجی ساختمان کنسولگری را ترک کرده است. محمد بنسلمان روز پنجم اکتبر و سه روز بعد از ناپدیدشدن خاشقجی در مصاحبهای با بلومبرگ گفت: «او داخل کنسولگری نیست. آنطور که من فهمیدهام، او داخل ساختمان کنسولگری شده و بعد از چند دقیقه یا یک ساعت خارج شده است». عربستان در پاسخ به درخواست ترکیه برای بررسی دوربینهای مداربسته داخل ساختمان نیز گفته بود این دوربینها در آن روز روشن نبودهاند. جمال خاشقجی، روزنامهنگار عربستانی که از سال گذشته به آمریکا مهاجرت کرده بود و برای روزنامه واشنگتنپست مطلب مینوشت، روز دوم اکتبر برای گرفتن گواهی تجرد به کنسولگری عربستان در استانبول وارد و از آن زمان ناپدید شده بود. او که از منتقدان جدی محمد بنسلمان بود، پیشتر برای گرفتن این
گواهی به سفارت عربستان در ایالات متحده مراجعه کرده بود، اما به او گفته بودند برای دریافت این مدرک باید به کنسولگری عربستان در استانبول مراجعه کند. در بیش از دو هفته اخیر، ماجرای ناپدیدشدن او هر روز ابعاد گستردهتری پیدا میکرد. از همان روزهای نخست، مقامات ترکیه اعلام کردند بر اساس شواهد، تصاویر و صداهای ضبطشده به این نتیجه رسیدهاند که جمال خاشقجی در داخل کنسولگری شکنجه شده و سپس به قتل رسیده است. مقامات ترکیه گفته بودند در همان روز 15 نفر از مقامهای اطلاعاتی عربستان با هواپیمای اختصاصی به استانبول سفر کرده و ساعاتی بعد از قتل جمال خاشقجی، خاک ترکیه را به مقاصد مختلف ترک کرده بودند.
اخراج نزدیکان محمد بنسلمان
عربستان اکنون نهتنها به کشتهشدن خاشقجی اعتراف کرده، بلکه بر اساس گزارشها، چندین نفر از مقامهای برجسته و نزدیک به محمد بنسلمان را نیز از کار برکنار کرده است. آنطور که رسانههای عربستانی گزارش دادهاند، احمد العسیری، جانشین رئیس سازمان اطلاعات عربستان و سعود القحطانی، مشاور رسانهای و مطبوعاتی محمد بنسلمان، از سمتهای خود برکنار شدهاند. هفته گذشته رسانههای آمریکایی گزارش داده بودند عربستان سعودی در حال برنامهریزی است که کشتهشدن خاشقجی در کنسولگری را بپذیرد، اما مسئولیت را از دوش محمد بنسلمان بردارد. روزنامه نیویورکتایمز نیز روز پنجشنبه گزارش داده بود ریاض میخواهد العسیری را مقصر جلوه دهد و اخراج کند تا فشارها از روی محمد بنسلمان برداشته شود. رسانههای آمریکایی در گزارشهای خود پس از ناپدیدشدن جمال خاشقجی، این احتمال را مطرح کرده بودند که جمال خاشقجی به دستور مستقیم محمد بنسلمان کشته شده است؛ هرچند روز گذشته و پس از بیانیه پادشاهی عربستان، این روزنامه به نقل از یک مقام سعودی که نخواست نامش فاش شود، نوشت جمال خاشقجی پس از درگیری فیزیکی در کنسولگری عربستان، به دست قاتلانش خفه شده است. بر اساس
این گزارش، تیم ۱۵نفرهای که برای قتل او به استانبول رفته بودند، همگی دستگیر شدهاند.
بازسازی ساختار دستگاه اطلاعاتی
عربستانسعودی پس از اعتراف به کشتهشدن خاشقجی، به بازداشت چندین نفر بسنده نکرده است و ملک سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان، دستور بازسازی ساختار دستگاه اطلاعاتی این کشور را صادر کرده است؛ هرچند بیشتر بهنظر میرسد این دستوری صوری برای سروساماندادن به آبروی ازدسترفته عربستانسعودی است. بر اساس بیانیه دادستانی عمومی سعودی، کمیتهای به ریاست بنسلمان برای بازسازی ساختار دستگاه اطلاعاتی تشکیل شده و قرار است مقررات دستگاه اطلاعاتی، حوزه اختیاراتش و روشها و رویههای مورد استفادهاش بازبینی شوند. این کمیته به دستور پادشاه عربستان تشکیل شد. به گزارش خبرگزاری دولتی عربستان، پس از تشکیل این کمیته سه مقام ارشد امنیتی دیگر نیز به دستور ملک سلمان از مقامشان برکنار شدند: محمد بنصالح الرمیح، معاون اطلاعاتی رئیس سازمان اطلاعات سعودی، رشاد بنحامد المحمادی، مدیر بخش امنیت و مراقبت سازمان اطلاعات و عبدالله بنخلیف الشایع، مدیر بخش نیروی انسانی سازمان اطلاعات سعودی.
انتقادها از روایت ریاض
روایت ریاض از نحوه کشتهشدن جمال خاشقجی پس از 18 روز انکار این کشور، واکنشهای گوناگونی را به دنبال داشته است. بسیاری از متحدان عربستان از تحقیقات ریاض قدردانی کردهاند؛ درحالیکه برخی دیگر از کشورها و مقامات این روایت را رد کرده و خواستار تحقیقات مستقل شدهاند. سازمان گزارشگران بدون مرز خواستار ادامه فشار جامعه جهانی بر عربستانسعودی شده است و گفته ریاض باید مسئولیت قتل جمال خاشقجی را بپذیرد. عفو بینالملل نیز در بیانیهای اعلام کرد که بیطرفبودن در روند تحقیقات ریاض هنوز پرسشبرانگیز است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، هم اظهار کرد از تأیید قتل جمال خاشقجی بهشدت اندوهگین است. آنطورکه سخنگوی دبیرکل سازمان ملل اعلام کرده است، گوترش بر لزوم تحقیقاتی فوری، کامل و شفاف درباره شرایط مرگ خاشقجی و برعهدهگرفتن کامل مسئولیت این اقدامات تأکید دارد. همچنین عمر سلیک، سخنگوی حزب عدالت و توسعه، گفته که آنکارا از همه ابزارهای لازم برای افشای کامل جزئیات قتل خاشقجی استفاده میکند. او در گفتوگو با خبرگزاری دولتی ترکیه گفت: «ترکیه هرآنچه را اتفاق افتاده، افشا میکند. هیچکس نباید دراینباره شک کند». لیندزی
گراهام که چند روز پیش خواهان تغییر رژیم در ریاض شده بود هم برخلاف رئیسجمهوری ایالاتمتحده دراینباره گفت: «اینکه بگوییم من نسبت به روایت جدید سعودی درباره آقای خاشقجی مشکوکام، به حد کافی حق مطلب را ادا نکرده است».
قدردانی آمریکا و کشورهای عربی از تحقیقات عربستان
بااینحال دونالد ترامپ که پیشتر باوجود فشارها، از انتقاد صریحِ مقامات عربستانی سر باز زده و گفته بود قرارداد تسلیحاتی دوطرف به قوت خود باقی است، روز گذشته هم در ادامه همین روند روایت عربستان سعودی از نحوه بهقتلرسیدن جمال خاشقجی را معتبر توصیف کرد. او گرچه کشتهشدن روزنامهنگار عربستانی را غیرقابلقبول خواند، اما بیانیه عربستان درباره مرگ خاشقجی را یک «گام اول مهم» در این زمینه دانست و گفت ترجیح میدهد برای اعمال مجازات علیه عربستان، به سراغ تحریمها نرود. ترامپ ميگويد، آنها (عربستان) متحد خوبی برای آمریکا در خاورمیانه بودهاند؛ پس ما به آنها برای مقابله با ایران نیازمندیم.
مصر، یکی از همپیمانان عربی پادشاهی عربستان، هم از روایت عربستان درباره نحوه کشتهشدن جمال خاشقجی حمایت کرد. وزارت خارجه مصر روز گذشته در بیانیهای از اقدام «قاطع» ملکسلمان، پادشاه عربستان، در ماجرای کشتهشدن خاشقجی قدردانی کرد. این وزارتخانه مصری به خانواده خاشقجی تسلیت گفت و ابراز اطمینان کرد که تحقیقات جاری درباره این ماجرا از واقعیت پرده برمیدارد. امارات متحده عربی هم از ملکسلمان حمایت کرد و «فرمانها و تصمیمات» او درباره ماجرای خاشقجی را ستود. به گزارش تلویزیون العربیه، متعلق به عربستانسعودی، بحرین هم در بیانیهای رسمی اعلام کرد که دستورالعملهای ملکسلمان بر این مسئله تأکید دارد که کشور برادر عربستان، چه در گذشته و چه در آینده، حکومت عدالت، ارزشها و اصولی بوده و خواهد بود که اجرای قانون را برای همه و بدون استثنا تضمین میکند.
عربستان سعودی بالاخره تسلیم شد و پذیرفت جمال خاشقجی، روزنامهنگار و منتقد عربستانی، در کنسولگری این کشور در استانبول کشته شده است. ساعاتی مانده به پایان روز جمعه، دادستانی عمومی این کشور در بیانیهای در تلویزیون دولتی عربستان اعلام کرد جمال خاشقجی در پی زدوخورد با عدهای در کنسولگری عربستان در استانبول کشته شده است. بر اساس این بیانیه، 18 نفر در جریان تحقیقات درباره این قتل بازداشت شدهاند. با این همه، بسیاری از ناظران همچنان روایت پادشاهی عربستان را مضحک و سؤالبرانگیز میدانند. عربستان در حالی کشتهشدن خاشقجی در جریان درگیری را پذیرفته است که در 18 روز بعد از ورود این روزنامهنگار به کنسولگری و ناپدیدشدنش، مرتب تأکید کرده بود او زمانی کوتاه بعد از ورودش به کنسولگری از این ساختمان خارج شده است. حالا اما پادشاهی عربستان در نهایت تسلیم فشارها شده و کشتهشدن خاشقجی را پذیرفته؛ هرچند برای کمتر مقصر جلوهدادن خود، اعلام کرده این قتل برنامهریزیشده نبوده است. روز گذشته خبرگزاری رسمی عربستان نیز بیانیهای دراینباره منتشر کرد. در این گزارش، یک مقام سعودی ناشناس درباره جزئیات این قتل گفته است: «تحقیقات اولیه
نشان میدهد مظنونان برای دیدن جمال خاشقجی به استانبول سفر کرده بودند؛ چراکه توصیه شده بود در صورت ممکن او به کشور بازگردد». این مقام عربستانی در ادامه گفته است: «بحث با خاشقجی در کنسولگری طبق انتظار پیش نرفته و به زدوخوردی کشیده که در نهایت به مرگ این روزنامهنگار منجر شده است». محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، اوایل ماه اکتبر مصرانه تأکید میکرد خاشقجی ساختمان کنسولگری را ترک کرده است. محمد بنسلمان روز پنجم اکتبر و سه روز بعد از ناپدیدشدن خاشقجی در مصاحبهای با بلومبرگ گفت: «او داخل کنسولگری نیست. آنطور که من فهمیدهام، او داخل ساختمان کنسولگری شده و بعد از چند دقیقه یا یک ساعت خارج شده است». عربستان در پاسخ به درخواست ترکیه برای بررسی دوربینهای مداربسته داخل ساختمان نیز گفته بود این دوربینها در آن روز روشن نبودهاند. جمال خاشقجی، روزنامهنگار عربستانی که از سال گذشته به آمریکا مهاجرت کرده بود و برای روزنامه واشنگتنپست مطلب مینوشت، روز دوم اکتبر برای گرفتن گواهی تجرد به کنسولگری عربستان در استانبول وارد و از آن زمان ناپدید شده بود. او که از منتقدان جدی محمد بنسلمان بود، پیشتر برای گرفتن این
گواهی به سفارت عربستان در ایالات متحده مراجعه کرده بود، اما به او گفته بودند برای دریافت این مدرک باید به کنسولگری عربستان در استانبول مراجعه کند. در بیش از دو هفته اخیر، ماجرای ناپدیدشدن او هر روز ابعاد گستردهتری پیدا میکرد. از همان روزهای نخست، مقامات ترکیه اعلام کردند بر اساس شواهد، تصاویر و صداهای ضبطشده به این نتیجه رسیدهاند که جمال خاشقجی در داخل کنسولگری شکنجه شده و سپس به قتل رسیده است. مقامات ترکیه گفته بودند در همان روز 15 نفر از مقامهای اطلاعاتی عربستان با هواپیمای اختصاصی به استانبول سفر کرده و ساعاتی بعد از قتل جمال خاشقجی، خاک ترکیه را به مقاصد مختلف ترک کرده بودند.
اخراج نزدیکان محمد بنسلمان
عربستان اکنون نهتنها به کشتهشدن خاشقجی اعتراف کرده، بلکه بر اساس گزارشها، چندین نفر از مقامهای برجسته و نزدیک به محمد بنسلمان را نیز از کار برکنار کرده است. آنطور که رسانههای عربستانی گزارش دادهاند، احمد العسیری، جانشین رئیس سازمان اطلاعات عربستان و سعود القحطانی، مشاور رسانهای و مطبوعاتی محمد بنسلمان، از سمتهای خود برکنار شدهاند. هفته گذشته رسانههای آمریکایی گزارش داده بودند عربستان سعودی در حال برنامهریزی است که کشتهشدن خاشقجی در کنسولگری را بپذیرد، اما مسئولیت را از دوش محمد بنسلمان بردارد. روزنامه نیویورکتایمز نیز روز پنجشنبه گزارش داده بود ریاض میخواهد العسیری را مقصر جلوه دهد و اخراج کند تا فشارها از روی محمد بنسلمان برداشته شود. رسانههای آمریکایی در گزارشهای خود پس از ناپدیدشدن جمال خاشقجی، این احتمال را مطرح کرده بودند که جمال خاشقجی به دستور مستقیم محمد بنسلمان کشته شده است؛ هرچند روز گذشته و پس از بیانیه پادشاهی عربستان، این روزنامه به نقل از یک مقام سعودی که نخواست نامش فاش شود، نوشت جمال خاشقجی پس از درگیری فیزیکی در کنسولگری عربستان، به دست قاتلانش خفه شده است. بر اساس
این گزارش، تیم ۱۵نفرهای که برای قتل او به استانبول رفته بودند، همگی دستگیر شدهاند.
بازسازی ساختار دستگاه اطلاعاتی
عربستانسعودی پس از اعتراف به کشتهشدن خاشقجی، به بازداشت چندین نفر بسنده نکرده است و ملک سلمان بن عبدالعزیز، پادشاه عربستان، دستور بازسازی ساختار دستگاه اطلاعاتی این کشور را صادر کرده است؛ هرچند بیشتر بهنظر میرسد این دستوری صوری برای سروساماندادن به آبروی ازدسترفته عربستانسعودی است. بر اساس بیانیه دادستانی عمومی سعودی، کمیتهای به ریاست بنسلمان برای بازسازی ساختار دستگاه اطلاعاتی تشکیل شده و قرار است مقررات دستگاه اطلاعاتی، حوزه اختیاراتش و روشها و رویههای مورد استفادهاش بازبینی شوند. این کمیته به دستور پادشاه عربستان تشکیل شد. به گزارش خبرگزاری دولتی عربستان، پس از تشکیل این کمیته سه مقام ارشد امنیتی دیگر نیز به دستور ملک سلمان از مقامشان برکنار شدند: محمد بنصالح الرمیح، معاون اطلاعاتی رئیس سازمان اطلاعات سعودی، رشاد بنحامد المحمادی، مدیر بخش امنیت و مراقبت سازمان اطلاعات و عبدالله بنخلیف الشایع، مدیر بخش نیروی انسانی سازمان اطلاعات سعودی.
انتقادها از روایت ریاض
روایت ریاض از نحوه کشتهشدن جمال خاشقجی پس از 18 روز انکار این کشور، واکنشهای گوناگونی را به دنبال داشته است. بسیاری از متحدان عربستان از تحقیقات ریاض قدردانی کردهاند؛ درحالیکه برخی دیگر از کشورها و مقامات این روایت را رد کرده و خواستار تحقیقات مستقل شدهاند. سازمان گزارشگران بدون مرز خواستار ادامه فشار جامعه جهانی بر عربستانسعودی شده است و گفته ریاض باید مسئولیت قتل جمال خاشقجی را بپذیرد. عفو بینالملل نیز در بیانیهای اعلام کرد که بیطرفبودن در روند تحقیقات ریاض هنوز پرسشبرانگیز است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، هم اظهار کرد از تأیید قتل جمال خاشقجی بهشدت اندوهگین است. آنطورکه سخنگوی دبیرکل سازمان ملل اعلام کرده است، گوترش بر لزوم تحقیقاتی فوری، کامل و شفاف درباره شرایط مرگ خاشقجی و برعهدهگرفتن کامل مسئولیت این اقدامات تأکید دارد. همچنین عمر سلیک، سخنگوی حزب عدالت و توسعه، گفته که آنکارا از همه ابزارهای لازم برای افشای کامل جزئیات قتل خاشقجی استفاده میکند. او در گفتوگو با خبرگزاری دولتی ترکیه گفت: «ترکیه هرآنچه را اتفاق افتاده، افشا میکند. هیچکس نباید دراینباره شک کند». لیندزی
گراهام که چند روز پیش خواهان تغییر رژیم در ریاض شده بود هم برخلاف رئیسجمهوری ایالاتمتحده دراینباره گفت: «اینکه بگوییم من نسبت به روایت جدید سعودی درباره آقای خاشقجی مشکوکام، به حد کافی حق مطلب را ادا نکرده است».
قدردانی آمریکا و کشورهای عربی از تحقیقات عربستان
بااینحال دونالد ترامپ که پیشتر باوجود فشارها، از انتقاد صریحِ مقامات عربستانی سر باز زده و گفته بود قرارداد تسلیحاتی دوطرف به قوت خود باقی است، روز گذشته هم در ادامه همین روند روایت عربستان سعودی از نحوه بهقتلرسیدن جمال خاشقجی را معتبر توصیف کرد. او گرچه کشتهشدن روزنامهنگار عربستانی را غیرقابلقبول خواند، اما بیانیه عربستان درباره مرگ خاشقجی را یک «گام اول مهم» در این زمینه دانست و گفت ترجیح میدهد برای اعمال مجازات علیه عربستان، به سراغ تحریمها نرود. ترامپ ميگويد، آنها (عربستان) متحد خوبی برای آمریکا در خاورمیانه بودهاند؛ پس ما به آنها برای مقابله با ایران نیازمندیم.
مصر، یکی از همپیمانان عربی پادشاهی عربستان، هم از روایت عربستان درباره نحوه کشتهشدن جمال خاشقجی حمایت کرد. وزارت خارجه مصر روز گذشته در بیانیهای از اقدام «قاطع» ملکسلمان، پادشاه عربستان، در ماجرای کشتهشدن خاشقجی قدردانی کرد. این وزارتخانه مصری به خانواده خاشقجی تسلیت گفت و ابراز اطمینان کرد که تحقیقات جاری درباره این ماجرا از واقعیت پرده برمیدارد. امارات متحده عربی هم از ملکسلمان حمایت کرد و «فرمانها و تصمیمات» او درباره ماجرای خاشقجی را ستود. به گزارش تلویزیون العربیه، متعلق به عربستانسعودی، بحرین هم در بیانیهای رسمی اعلام کرد که دستورالعملهای ملکسلمان بر این مسئله تأکید دارد که کشور برادر عربستان، چه در گذشته و چه در آینده، حکومت عدالت، ارزشها و اصولی بوده و خواهد بود که اجرای قانون را برای همه و بدون استثنا تضمین میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.