|

چگونه از اختلافات سنی و شیعه علیه ایران استفاده می‌کنند

ایگور پانکراتنکو . معاون مدیر مرکز مطالعه ایران معاصر

رسانه‌های گروهی غرب سعی می‌کنند به ما تلقین کنند که خونریزی در منطقه خاورمیانه بزرگ، نتیجه و برآیند مناقشه بین سنی‌ها و شیعیان است. آنها می‌خواهند ما باور کنیم که مسلمانان در فضایی از دمشق تا کراچی فقط‌وفقط به‌خاطر اختلافاتی که به قرن دهم میلادی بر می‌گردد، مسلمانان دیگر را می‌کشند. این سیمای مناقشه بی‌نهایت به‌نفع غرب است زیرا همه اتهامات به مشارکت و تبانی، تحریک، اعمال استانداردهای دوگانه و انعقاد پیمان‌های مشکوک با ارتجاعی‌ترین رژیم‌ها و جریان‌های رادیکال را از دوش غرب برداشته و تمام تقصیر را به گردن خود مسلمانان می‌اندازد. «مناقشه بین شیعه و سنی» که از خارج تحریک می‌شود، خطر منفجر کردن تمام منطقه و کارگذاشتن مین‌های ژئوپلیتیکی برای دهه‌های آینده را ایجاد می‌کند که در زمان و مکان مطلوب برای بازیگران خارجی منفجر خواهند شد. بنابراین بسیار مهم است که اصل کار درک شود که چه چیزی اساس رویارویی سنی - شیعه را تشکیل می‌دهد، آیا این رویارویی طبیعی است و اینکه برای مابقی جهان می‌تواند چه تبعاتی به‌بار آورد. روز 19 مارس سال 2003 هنگامی که بوش پسر دستور تجاوز به عراق را صادر کرد، مبارزه غرب بر سر برقراری نظم جدید در خاورمیانه شروع شد. نیم‌قرن گذشته زمان «به‌روزآوری» و «منطقه‌گرایی» یعنی روندهای جلب دولت‌های خاورمیانه بزرگ به نظام جهانی سرمایه‌داری بود. بر کلمه «سرمایه‌داری» تاکید می‌کنم زیرا حتی کشورهایی که رهبران آنها بر «گرایش سوسیالیستی» خود تاکید می‌کردند، سعی می‌کردند تبادلات بازرگانی خود را با غرب افزایش دهند. نظام بعثی در عراق، جماهیریه در لیبی و «سوسیالیسم الجزایری» درواقع یک نوع نقاب بودند چرا که رهبران آنها برخلاف شعارهای ضدغربی همیشه با واشنگتن، پاریس و لندن زبان مشترک پیدا می‌کردند که بالاخره تاوان این کار را دادند. انقلاب ایران اما پدیده منحصربه‌فردی شد که اهمیت آن به‌طور کامل فقط الان بعد از شکست اسلامگرایان در مصر و در مابقی مشرق عربی آشکار می‌شود. جای تعجب نیست که ائتلاف ضد ایرانی غرب، پادشاهی‌های خلیج‌فارس و رژیم‌های خودکامه خاورمیانه در برابر این خطر ناگزیر به‌وجود آمد. با ظهور این ائتلاف ناگزیر غوغای اطلاعاتی درباره «صدور انقلاب از ایران» و «توسعه‌طلبی شیعی» بروز کرد. بی‌اساس‌بودن این افسانه با عنایت به این واقعیت روشن می‌شود که 20هزار آشوری‌کلدانی، 200هزار ارمنی، 40هزار زرتشتی و حتی 20هزار یهودی ایران هر یک در مجلس ایران نماینده دارند و از آزادی واقعی فرهنگی بهره‌مند هستند. چنین وضعیتی در اکثر کشورهای اسلامی دیگر و حتی در کشورهای «پیشرفته‌ای» چون ترکیه غیرقابل تصور است. یک نکته «جزیی» دیگر سایه و روشن این تصویر را بارزتر می‌کند: دولت ایران تصمیم گرفت چند اثر تاریخی ارمنی را در فهرست میراث فرهنگی یونسکو بگنجاند و یکی از آنها را که نزدیک بود زیر آب برود، از محل بودجه دولتی تعمیر کند. امروزه نخبگان حاکم پادشاهی‌های خلیج‌فارس همراه با اسراییل تولید‌کننده اساسی افسانه‌ها درباره «خطر ایرانی» هستند. آنها از مابقی جهان عرب دعوت می‌کنند که ائتلاف مشترک ضد شیعی (تحت ریاست آل‌سعود) تشکیل دهند و برای دفع «خطر ایرانی» با غرب پیمان ببندند. لابی سعودی در ایالات متحده به طور خستگی‌ناپذیر غوغای ضد ایرانی را با درجه مطلوب نگه می‌دارد که در این زمینه هم وحدت قلبی آنها با لابی اسراییل مشاهده می‌شود. البته این امر فقط به ظاهر ضدطبیعی است. ایران به‌عنوان قدرتی که به سرعت توسعه می‌یابد و سیاست خارجی مستقلی دنبال می‌کند، هم اسراییل را تهدید می‌کند و هم وجود پادشاهی‌ها را. امروزه نخبگان حاکم بر پادشاهی‌های حاشیه خلیج‌فارس حاضرند جد و جهد کنند تا برای ملت‌های خود و برای دیگران ثابت کنند که ایران دشمن اساسی اعراب است و اینکه شیعیان متجاوز هستند. گویا ایرانیان مشغول ساخت بمب اتم هستند تا عرب‌ها را از بین ببرند. به همین علت از همه سنی‌ها دعوت می‌کنند که متحد شده و در برابر خطر شیعی با غرب به توافق برسند. همزمان«تندروان سنی» با استفاده از مناقشه با شیعیان به سلاح‌ها و پول غربی دسترسی پیدا کرده و از آزادی عمل برخوردار می‌شوند. اکنون کافی است اعلام شود که مخالف ایران هستی و حاضری با اسلحه در دست، علیه رژیم اسد بجنگی تا به هدف «مبارزه با تروریسم» تبدیل نشوی. هدف راهبردی تحریک رویارویی شیعه و سنی هم کاملا روشن است. در مرحله اول باید شرکای راهبردی ایران در منطقه یعنی سوریه و حزب‌الله را از بین برد. در مرحله دوم باید جمهوری اسلامی ایران را از هلال شیعی بیرون رانده و به انزوای ژئوپلیتیکی محکوم کرد. این منافع تاکتیکی، راهبردی غرض‌جویانه و ژئوپلیتیکی یک برآیند دارند و آن تحریک جنگ بزرگ در مشرق اسلامی، جنگ همه علیه همه است که تنها زمانی که همه از بین بروند، می‌تواند خاتمه یابد. مناقشه شیعه و سنی و تمایل آن به جنگ بزرگ برای جهان معاصر، عواقب فاجعه‌باری به دنبال خواهد داشت. ولی باید این واقعیت را درک کرد که هنوز دیر نشده است که این مناقشه متوقف شود و اینکه وسایل و ابزار صلح‌آمیز برای متوقف‌کردن آن کفایت می‌کند. روسیه به‌سختی و با نابسامانی‌های معینی موفق شد جلو گسترش نفوذ گروهک‌های افراطی اسلام‌گرا را بگیرد. عید فطر امسال به روز جشن و توافق تمام کشورمان تبدیل شده است. تنها در مسکو 175‌هزار مسلمان در این روز در خیابان‌ها جمع شده و بدون مناقشه با مسیحیان ارتدکس و مردم عادی، فرایض دینی را انجام دادند. انرژی عظیم دینداران می‌تواند هر دولتی را دریده و آن را به گرداب هرج‌ومرج و خونریزی بیندازد. ولی همین انرژی قادر است دولت را مستحکم و شکست‌ناپذیر کند. باید چهره واقعی آنهایی را که مناقشات را تحریک می‌کنند، شناسایی کرد.
رسانه‌های گروهی غرب سعی می‌کنند به ما تلقین کنند که خونریزی در منطقه خاورمیانه بزرگ، نتیجه و برآیند مناقشه بین سنی‌ها و شیعیان است. آنها می‌خواهند ما باور کنیم که مسلمانان در فضایی از دمشق تا کراچی فقط‌وفقط به‌خاطر اختلافاتی که به قرن دهم میلادی بر می‌گردد، مسلمانان دیگر را می‌کشند. این سیمای مناقشه بی‌نهایت به‌نفع غرب است زیرا همه اتهامات به مشارکت و تبانی، تحریک، اعمال استانداردهای دوگانه و انعقاد پیمان‌های مشکوک با ارتجاعی‌ترین رژیم‌ها و جریان‌های رادیکال را از دوش غرب برداشته و تمام تقصیر را به گردن خود مسلمانان می‌اندازد. «مناقشه بین شیعه و سنی» که از خارج تحریک می‌شود، خطر منفجر کردن تمام منطقه و کارگذاشتن مین‌های ژئوپلیتیکی برای دهه‌های آینده را ایجاد می‌کند که در زمان و مکان مطلوب برای بازیگران خارجی منفجر خواهند شد. بنابراین بسیار مهم است که اصل کار درک شود که چه چیزی اساس رویارویی سنی - شیعه را تشکیل می‌دهد، آیا این رویارویی طبیعی است و اینکه برای مابقی جهان می‌تواند چه تبعاتی به‌بار آورد. روز 19 مارس سال 2003 هنگامی که بوش پسر دستور تجاوز به عراق را صادر کرد، مبارزه غرب بر سر برقراری نظم جدید در خاورمیانه شروع شد. نیم‌قرن گذشته زمان «به‌روزآوری» و «منطقه‌گرایی» یعنی روندهای جلب دولت‌های خاورمیانه بزرگ به نظام جهانی سرمایه‌داری بود. بر کلمه «سرمایه‌داری» تاکید می‌کنم زیرا حتی کشورهایی که رهبران آنها بر «گرایش سوسیالیستی» خود تاکید می‌کردند، سعی می‌کردند تبادلات بازرگانی خود را با غرب افزایش دهند. نظام بعثی در عراق، جماهیریه در لیبی و «سوسیالیسم الجزایری» درواقع یک نوع نقاب بودند چرا که رهبران آنها برخلاف شعارهای ضدغربی همیشه با واشنگتن، پاریس و لندن زبان مشترک پیدا می‌کردند که بالاخره تاوان این کار را دادند. انقلاب ایران اما پدیده منحصربه‌فردی شد که اهمیت آن به‌طور کامل فقط الان بعد از شکست اسلامگرایان در مصر و در مابقی مشرق عربی آشکار می‌شود. جای تعجب نیست که ائتلاف ضد ایرانی غرب، پادشاهی‌های خلیج‌فارس و رژیم‌های خودکامه خاورمیانه در برابر این خطر ناگزیر به‌وجود آمد. با ظهور این ائتلاف ناگزیر غوغای اطلاعاتی درباره «صدور انقلاب از ایران» و «توسعه‌طلبی شیعی» بروز کرد. بی‌اساس‌بودن این افسانه با عنایت به این واقعیت روشن می‌شود که 20هزار آشوری‌کلدانی، 200هزار ارمنی، 40هزار زرتشتی و حتی 20هزار یهودی ایران هر یک در مجلس ایران نماینده دارند و از آزادی واقعی فرهنگی بهره‌مند هستند. چنین وضعیتی در اکثر کشورهای اسلامی دیگر و حتی در کشورهای «پیشرفته‌ای» چون ترکیه غیرقابل تصور است. یک نکته «جزیی» دیگر سایه و روشن این تصویر را بارزتر می‌کند: دولت ایران تصمیم گرفت چند اثر تاریخی ارمنی را در فهرست میراث فرهنگی یونسکو بگنجاند و یکی از آنها را که نزدیک بود زیر آب برود، از محل بودجه دولتی تعمیر کند. امروزه نخبگان حاکم پادشاهی‌های خلیج‌فارس همراه با اسراییل تولید‌کننده اساسی افسانه‌ها درباره «خطر ایرانی» هستند. آنها از مابقی جهان عرب دعوت می‌کنند که ائتلاف مشترک ضد شیعی (تحت ریاست آل‌سعود) تشکیل دهند و برای دفع «خطر ایرانی» با غرب پیمان ببندند. لابی سعودی در ایالات متحده به طور خستگی‌ناپذیر غوغای ضد ایرانی را با درجه مطلوب نگه می‌دارد که در این زمینه هم وحدت قلبی آنها با لابی اسراییل مشاهده می‌شود. البته این امر فقط به ظاهر ضدطبیعی است. ایران به‌عنوان قدرتی که به سرعت توسعه می‌یابد و سیاست خارجی مستقلی دنبال می‌کند، هم اسراییل را تهدید می‌کند و هم وجود پادشاهی‌ها را. امروزه نخبگان حاکم بر پادشاهی‌های حاشیه خلیج‌فارس حاضرند جد و جهد کنند تا برای ملت‌های خود و برای دیگران ثابت کنند که ایران دشمن اساسی اعراب است و اینکه شیعیان متجاوز هستند. گویا ایرانیان مشغول ساخت بمب اتم هستند تا عرب‌ها را از بین ببرند. به همین علت از همه سنی‌ها دعوت می‌کنند که متحد شده و در برابر خطر شیعی با غرب به توافق برسند. همزمان«تندروان سنی» با استفاده از مناقشه با شیعیان به سلاح‌ها و پول غربی دسترسی پیدا کرده و از آزادی عمل برخوردار می‌شوند. اکنون کافی است اعلام شود که مخالف ایران هستی و حاضری با اسلحه در دست، علیه رژیم اسد بجنگی تا به هدف «مبارزه با تروریسم» تبدیل نشوی. هدف راهبردی تحریک رویارویی شیعه و سنی هم کاملا روشن است. در مرحله اول باید شرکای راهبردی ایران در منطقه یعنی سوریه و حزب‌الله را از بین برد. در مرحله دوم باید جمهوری اسلامی ایران را از هلال شیعی بیرون رانده و به انزوای ژئوپلیتیکی محکوم کرد. این منافع تاکتیکی، راهبردی غرض‌جویانه و ژئوپلیتیکی یک برآیند دارند و آن تحریک جنگ بزرگ در مشرق اسلامی، جنگ همه علیه همه است که تنها زمانی که همه از بین بروند، می‌تواند خاتمه یابد. مناقشه شیعه و سنی و تمایل آن به جنگ بزرگ برای جهان معاصر، عواقب فاجعه‌باری به دنبال خواهد داشت. ولی باید این واقعیت را درک کرد که هنوز دیر نشده است که این مناقشه متوقف شود و اینکه وسایل و ابزار صلح‌آمیز برای متوقف‌کردن آن کفایت می‌کند. روسیه به‌سختی و با نابسامانی‌های معینی موفق شد جلو گسترش نفوذ گروهک‌های افراطی اسلام‌گرا را بگیرد. عید فطر امسال به روز جشن و توافق تمام کشورمان تبدیل شده است. تنها در مسکو 175‌هزار مسلمان در این روز در خیابان‌ها جمع شده و بدون مناقشه با مسیحیان ارتدکس و مردم عادی، فرایض دینی را انجام دادند. انرژی عظیم دینداران می‌تواند هر دولتی را دریده و آن را به گرداب هرج‌ومرج و خونریزی بیندازد. ولی همین انرژی قادر است دولت را مستحکم و شکست‌ناپذیر کند. باید چهره واقعی آنهایی را که مناقشات را تحریک می‌کنند، شناسایی کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.