|

موضع‌‌گيري جدي‌تر جامعه جهاني نسبت به ماجراي ناپديدشدن روزنامه‌نگار عربستاني

تهديد در برابر تهديد

ديگر کمتر کسي شک دارد که جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار پرآوازه عربستاني، آخرين قرباني سرکوب گسترده و نظام‌مند محمد بن سلمان، وليعهد جوان سعودي، است. او دوم اکتبر وارد کنسولگري عربستان در استانبول شد؛ اما هرگز از ساختمان کنسولگري خارج نشد. ترکيه از همان ابتدا اعلام کرد که بر‌اساس برخي شواهد، تيمي از مأموران اطلاعاتي عربستاني، خاشقجي را درون سفارت به قتل رسانده‌اند. گرچه مقامات عربستاني از ابتدا اين اتهام را رد کرده‌اند؛ اما فاجعه آن‌قدر هولناک است که ظاهرا عربستان اين بار نمي‌تواند از تبعات اين جنايتِ خود و مسئوليت آن شانه خالي کند. دولت آمريکا که يکي از متحدان ديرين عربستان است و دولت دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري ايالات متحده، هم که از حاميان محمد بن سلمان است، نهايتا تحت فشار افکار عمومي و از ترس ناکامي در انتخابات ميان‌دوره‌اي آتي، هشدارهايش را جدي‌تر کرده؛ هرچند هنوز از واکنش عملي آمريکا خبري نيست. با‌اين‌حال روز شنبه رئيس‌جمهوري آمريکا که پس از اظهارات عجيب درباره اولويت‌داشتن منافع اقتصادي کشورش به سرنوشت يک روزنامه‌نگار زير تيغ شديد انتقادها قرار گرفته بود، سرانجام با تغيير موضع اعلام کرد در‌صورتي‌که عربستان پشت ماجراي ناپديدشدن جمال خاشقجي باشد، «مجازات شديدي» در انتظار اين کشور خواهد بود. روز گذشته همچنين امانوئل مکرون، رئيس‌جمهوري فرانسه، نيز موضوع ناپديدشدن روزنامه‌نگار منتقد عربستاني در استانبول را نگران‌کننده و در‌عين‌حال بسيار جدي توصيف کرد. رؤساي جمهوري آمريکا و فرانسه که روابط تجاري و سياسي خوبي با عربستان دارند؛ پيش‌از‌اين بسيار محتاطانه درباره اين ماجرا اظهارنظر کرده بودند؛ اما با بالاگرفتن انتقادها و فشار افکار عمومي و مجامع بين‌المللي در نهايت آنها موضع‌گيري جدي‌تري داشتند. البته واکنش جامعه جهاني به اين فاجعه دامنه‌دارتر از اين بود. مهم‌ترين و بزرگ‌ترين واکنش عملي به ناپديدشدن جمال خاشقجي، کناره‌گيري رسانه‌ها از پوشش خبري کنفرانس بين‌المللي سرمايه‌گذاري در رياض بود. در‌اين‌ميان خبرها از احتمال کناره‌گيري ايالات ‌متحده و بريتانيا از شرکت در کنفرانس بين‌المللي رياض با موضوع سرمايه‌گذاري است. آن‌طور که منابع ديپلماتيک به بي‌بي‌سي گفته‌اند، استيو منوچين، وزير خزانه‌داري آمريکا و ليام فاکس، وزير تجارت بين‌الملل بريتانيا، نيز به احتمال زياد از شرکت در کنفرانس خودداري خواهند کرد. اين در حالي است که منوچين يک روز پيش‌تر گفته بود طبق برنامه‌ قبلي به رياض خواهد رفت؛ اما احتمال تغيير برنامه با توجه به به‌روزرساني اطلاعات درباره پرونده خاشقجي را نيز رد نکرده بود.
واکنش عربستان
گرچه دونالد ترامپ از زمان ناپديدشدن جمال خاشقجي بارها اعلام کرده که معامله تسليحاتي آمريکا و عربستان به قوت خود باقي است؛ اما اظهارات روز شنبه رئيس‌جمهوري آمريکا مبني بر تنبيه سخت رياض چندان به مذاق مقامات عربستاني خوش نيامده است. عربستان در واکنش به اين اظهارات اعلام کرد که هرگونه تحريم بر سر ناپديدشدن خاشقجي را تلافي خواهد کرد. به گزارش الجزيره، خبرگزاري رسمي عربستان، روز گذشته نوشت که اين پادشاهي تأييد کرده که هرگونه تحريم را با اقدامي بزرگ‌تر تلافي خواهد کرد. اين خبرگزاري به نقل از يک مقام اين پادشاهي گفته است که اقتصاد عربستان بر اقتصاد جهاني نقشي حياتي و مؤثر دارد.
پايان ضرب‌الاجل ترکيه
ضرب‌الاجل ترکيه به عربستان براي برآورده‌شدن چندين خواسته آنکارا شب گذشته به پايان رسيد. به گزارش رسانه‌هاي ترکيه‌اي، مقامات اين کشور به رياض تا پايان روز يکشنبه مهلت داده بودند که به بازپرسان ترکيه‌اي اجازه ورود به کنسولگري عربستان و اقامتگاه کنسول را که در مسافت ۳۰۰ متري کنسولگري است، بدهد؛ در غير‌اين‌صورت ديپلمات‌ها و کنسول سعودي از استانبول اخراج خواهند شد. هم‌زمان مذاکرات مقامات دو طرف هم ادامه دارد. بازپرسان ترکيه‌اي مي‌خواهند از اين مطمئن شوند که آيا عربستان جمال خاشقجي را در اين ساختمان دفن کرده است يا نه. پيش‌از‌اين روزنامه نيويورک تایمز به نقل از مقامات آگاه ترکيه‌اي گزارش داده بود که عربستاني‌ها بعد از کشتن جمال خاشقجي او را مثله کرده و دفن کرده‌اند.

مرگ خاشقجي و 11 سپتامبر
تقويت احتمال دست‌داشتن عربستان در مفقودشدن يا قتل جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار منتقد حکومت اين کشور، رابطه ايالات متحده و عربستان را با بزرگ‌ترين چالش پس از حملات 11 سپتامبر 2001 مواجه کرده است. اگر اثبات شود عربستان در اين جنايت دست داشته است، قاعدتا بايد تجديدنظرهايي اساسي در رابطه بلندمدت واشنگتن و رياض صورت گيرد؛ اما با تأسف بايد گفت احتمالا چنين اتفاقي رخ نخواهد داد.
در‌حال‌حاضر مشخص‌شدن سرنوشت خاشقجي مهم‌تر از هر موضوع ديگري است؛ اما محمد بن‌سلمان، وليعهد عربستان، تلاش عجيبي مي‌کند تا ايالات متحده را متقاعد كند استراتژي خود را در خاورميانه با مرکزيت عربستان بازتعريف کند و اين رابطه را به موضوعاتي مانند سرنوشت جمال خاشقجي گره نزند. دولت ترامپ پيش از اين در موقعيت‌هاي مختلف با حمايت از اقدامات مخرب محمد بن‌سلمان، حس شکست‌ناپذيري را به او منتقل و اين اطمينان را در او ايجاد کرده که اقدامات غيرمسئولانه و بي‌پروايش، با تبعاتي روبه‌رو نخواهد شد. اين‌بار نیز اگر مدارکی انکارنشدنی درباره مسئوليت عربستان درباره مرگ خاشقجي افشا نشود يا فشارهاي جدي کنگره به رئيس‌جمهور آمريکا افزايش نيابد، بسيار بعيد است ترامپ بخواهد عربستان را با تنبيهاتي در قبال مرگ خاشقجي روبه‌رو کند.
چراغ سبز ترامپ به عربستان به دوره رياست‌جمهوري او محدود نمي‌شود. ترامپ در دوره تبليغات انتخاباتي خود نیز بارها به تمجيد از عربستان پرداخت و به‌صراحت اعتراف کرد نمي‌تواند پيشنهاد‌هاي عربستان براي سرمايه‌گذاري در پروژه‌هاي املاک و مستغلات خود را رد کند. اسلاف ترامپ احتمالا مکزيک يا کانادا را به‌عنوان اولين مقاصد خود براي بهره‌کشي مالي خارجي انتخاب مي‌کردند؛ اما ترامپ عربستان را برگزيد. او در سفري برنامه‌ريزي‌شده از سوي جرد کوشنر، داماد و مشاور خود که رابطه‌اي نزديک با وليعهد عربستان دارد، به عربستان رفت، تسليم رياض شد و به تقليد پرداخت و با توافقي براي فروش ميلياردها دلار سلاح به عربستان و سرمايه‌گذاري عربستان در ايالات متحده، به اميد سرعت‌بخشيدن به روند ايجاد شغل به آمريکا بازگشت. حمله ترامپ به توافق اوباما با ايران و خروج از آن رابطه، واشنگتن و رياض را نزديک‌تر از قبل کرد. ترامپ از انرژي خود براي ضديت با حکومت ايران براي نزديک‌ترشدن به عربستان و محمد بن‌سلمان استفاده کرد و براي وليعهد جوان نیز سادگي، بي‌تکلفي و بي‌تجربگي بيش از اندازه تيم ترامپ ازجمله جرد کوشنر اصلا امري عجيب نبود. دولت‌هاي قبلي آمريکا، چه جمهوري‌خواه و چه دموکرات، معمولا رابطه‌اي نزديک با خاندان سعودي داشتند؛ اما نه به اين اندازه افراطي و غيرقابل‌ قبول. دولت ترامپ گاه با سکوت و گاه با حمايت خود، به تأييد اقدامات محمد بن‌سلمان، معمار جديد سياست تهاجمي و پرخطر عربستان در داخل و در خارج اين کشور پرداخته است. سلمان با وجود اصلاحاتي که در برخي حوزه‌ها در داخل عربستان انجام داده، رويکردي خشن و سرکوبگرانه در قبال فعالان حقوق‌ بشر و روزنامه‌نگاران دارد و آنچه بر سر جمال خاشقجي آمده است، برگ تازه‌اي در پرونده قطور اقدامات جنجالي حکومت اين کشور به شمار مي‌آيد. محمد بن‌سلمان در خارج از عربستان نیز رويکردي پرهزينه و جنجالي مقابل يمن و قطر در پيش گرفته است. در ماه‌ها و هفته‌هاي گذشته، رسانه‌هاي مختلف ازجمله گاردين، گزارش داده بودند محمد بن‌سلمان، جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ را در جريان برنامه‌هاي خود براي مقابله با منتقدان قرار داده و گفته بود قصد دارد رقبا و تجار ثروتمند مخالف خود ازجمله برخي اعضاي خاندان پادشاهي را به روش‌هاي مختلف از ميدان به در کند. به‌اين‌ترتيب، مي‌توان گفت مهم‌ترين دستاورد سياست خارجي محمد بن‌سلمان در اولين سال وليعهدي، تصاحب قلب و فکر دونالد ترامپ است.
سياست‌هايي در تضاد با منافع آمريکا
يکي از دلايل اهميت روابط ايالات متحده و عربستان براي واشنگتن، اين است که ثبات در عربستان منافع آمريکا را تأمين مي‌کند و اين کشور در سياست‌هاي منطقه‌اي خود نيز منافع ایالات متحده را لحاظ مي‌کند؛ اما از دو سالي که از رياست‌جمهوري ترامپ سپري مي‌شود، کمتر اقدامي از سوي حکومت عربستان صورت گرفته که تضمين‌کننده منافع ايالات متحده باشد. این در حالی است که دولت ترامپ هيچ واکنشي در قبال اقدامات جنجالي و پرهزينه محمد سلمان از خود نشان نمي‌دهد. در ماه مي ‌2017 عربستان به آمريکا تعهد داد 110 ميليارد دلار تجهيزات و تسليحات نظامي از ايالات متحده بخرد و ترامپ نيز در موضع‌گيري خود در قبال ماجراي جمال خاشقجي به اين نکته اعتراف کرد که با وجود چنين توافقي، نمي‌تواند چندان به عربستان فشار بياورد. تنش در شوراي همکاري خليج‌فارس بر سر اختلافات عربستان و قطر و ادامه حملات عربستان به يمن با وجود تلاش‌هاي بين‌المللي براي توقف اين حملات با هدف اقدامات بشردوستانه ازجمله مواردي هستند که محمد بن‌سلمان با اصرار بر ادامه آنها، منافع واشنگتن را به خطر مي‌اندازد و فشارهاي بين‌المللي بر آمریکا را افزايش مي‌دهد.
درباره «توافق قرن» ميان اسرائيل و فلسطينيان نیز عربستان اميدهاي جرد کوشنر، مشاور ترامپ و نماينده ويژه او براي صلح اسرائيل و فلسطين را کم‌رنگ کرده است. با وجود حمايت‌هاي اوليه محمد بن‌سلمان، پدرش، ملک‌سلمان، موضعي متفاوت گرفته و به دولت ترامپ اعلام کرده اگر شرق بيت‌المقدس به‌عنوان پايتخت کشور مستقل فلسطيني در نظر گرفته نشود، از طرح جديد صلح آمريکا براي خاورميانه حمايت نخواهد کرد. اين در حالي است که دولت ترامپ با انتقال سفارت آمريکا در اسرائيل از تل‌آويو به بيت‌المقدس، اين شهر را به‌عنوان پايتخت اسرائيل به رسميت شناخت که اعتراض جامعه جهاني ازجمله کشورهاي مسلمان را برانگيخت.
تمام اين تحولات به خوبي نشان مي‌دهد که چرا ناپديدشدن يا قتل جمال خاشقجي مي‌تواند نقطه عطفي در روابط ايالات متحده و عربستان باشد. اين ماجرا با حادثه 11 سپتامبر 2001 تفاوتي اساسي دارد؛ در آن حملات، هيچ شواهد و مستندات انکارنشدنی‌ای مبني بر اطلاع‌داشتن رهبران ارشد عربستان يا برنامه‌ريزي آنها براي انجام اين حملات وجود نداشت؛ اما در ماجراي قتل خاشقجي، نکته واضح اين است که بدون موافقت محمد بن‌سلمان انجام چنين اقدامي در کنسولگري عربستان در استانبول غيرقابل اجرا بود. با اينکه به گفته ترامپ، پول عربستان مانع از موضع‌گيري جدي دولت آمريکا در قبال اين جنايت مي‌شود، بيرون از دولت آمريکا ازجمله در کنگره، هر اندازه جزئيات بيشتري از ماجراي ناپديدشدن و قتل خاشقجي افشا مي‌شود، فشارها بر کاخ سفيد براي اتخاذ موضعي جدي و اعمال تحريم‌هايي عليه عربستان افزايش مي‌يابد.

ديگر کمتر کسي شک دارد که جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار پرآوازه عربستاني، آخرين قرباني سرکوب گسترده و نظام‌مند محمد بن سلمان، وليعهد جوان سعودي، است. او دوم اکتبر وارد کنسولگري عربستان در استانبول شد؛ اما هرگز از ساختمان کنسولگري خارج نشد. ترکيه از همان ابتدا اعلام کرد که بر‌اساس برخي شواهد، تيمي از مأموران اطلاعاتي عربستاني، خاشقجي را درون سفارت به قتل رسانده‌اند. گرچه مقامات عربستاني از ابتدا اين اتهام را رد کرده‌اند؛ اما فاجعه آن‌قدر هولناک است که ظاهرا عربستان اين بار نمي‌تواند از تبعات اين جنايتِ خود و مسئوليت آن شانه خالي کند. دولت آمريکا که يکي از متحدان ديرين عربستان است و دولت دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوري ايالات متحده، هم که از حاميان محمد بن سلمان است، نهايتا تحت فشار افکار عمومي و از ترس ناکامي در انتخابات ميان‌دوره‌اي آتي، هشدارهايش را جدي‌تر کرده؛ هرچند هنوز از واکنش عملي آمريکا خبري نيست. با‌اين‌حال روز شنبه رئيس‌جمهوري آمريکا که پس از اظهارات عجيب درباره اولويت‌داشتن منافع اقتصادي کشورش به سرنوشت يک روزنامه‌نگار زير تيغ شديد انتقادها قرار گرفته بود، سرانجام با تغيير موضع اعلام کرد در‌صورتي‌که عربستان پشت ماجراي ناپديدشدن جمال خاشقجي باشد، «مجازات شديدي» در انتظار اين کشور خواهد بود. روز گذشته همچنين امانوئل مکرون، رئيس‌جمهوري فرانسه، نيز موضوع ناپديدشدن روزنامه‌نگار منتقد عربستاني در استانبول را نگران‌کننده و در‌عين‌حال بسيار جدي توصيف کرد. رؤساي جمهوري آمريکا و فرانسه که روابط تجاري و سياسي خوبي با عربستان دارند؛ پيش‌از‌اين بسيار محتاطانه درباره اين ماجرا اظهارنظر کرده بودند؛ اما با بالاگرفتن انتقادها و فشار افکار عمومي و مجامع بين‌المللي در نهايت آنها موضع‌گيري جدي‌تري داشتند. البته واکنش جامعه جهاني به اين فاجعه دامنه‌دارتر از اين بود. مهم‌ترين و بزرگ‌ترين واکنش عملي به ناپديدشدن جمال خاشقجي، کناره‌گيري رسانه‌ها از پوشش خبري کنفرانس بين‌المللي سرمايه‌گذاري در رياض بود. در‌اين‌ميان خبرها از احتمال کناره‌گيري ايالات ‌متحده و بريتانيا از شرکت در کنفرانس بين‌المللي رياض با موضوع سرمايه‌گذاري است. آن‌طور که منابع ديپلماتيک به بي‌بي‌سي گفته‌اند، استيو منوچين، وزير خزانه‌داري آمريکا و ليام فاکس، وزير تجارت بين‌الملل بريتانيا، نيز به احتمال زياد از شرکت در کنفرانس خودداري خواهند کرد. اين در حالي است که منوچين يک روز پيش‌تر گفته بود طبق برنامه‌ قبلي به رياض خواهد رفت؛ اما احتمال تغيير برنامه با توجه به به‌روزرساني اطلاعات درباره پرونده خاشقجي را نيز رد نکرده بود.
واکنش عربستان
گرچه دونالد ترامپ از زمان ناپديدشدن جمال خاشقجي بارها اعلام کرده که معامله تسليحاتي آمريکا و عربستان به قوت خود باقي است؛ اما اظهارات روز شنبه رئيس‌جمهوري آمريکا مبني بر تنبيه سخت رياض چندان به مذاق مقامات عربستاني خوش نيامده است. عربستان در واکنش به اين اظهارات اعلام کرد که هرگونه تحريم بر سر ناپديدشدن خاشقجي را تلافي خواهد کرد. به گزارش الجزيره، خبرگزاري رسمي عربستان، روز گذشته نوشت که اين پادشاهي تأييد کرده که هرگونه تحريم را با اقدامي بزرگ‌تر تلافي خواهد کرد. اين خبرگزاري به نقل از يک مقام اين پادشاهي گفته است که اقتصاد عربستان بر اقتصاد جهاني نقشي حياتي و مؤثر دارد.
پايان ضرب‌الاجل ترکيه
ضرب‌الاجل ترکيه به عربستان براي برآورده‌شدن چندين خواسته آنکارا شب گذشته به پايان رسيد. به گزارش رسانه‌هاي ترکيه‌اي، مقامات اين کشور به رياض تا پايان روز يکشنبه مهلت داده بودند که به بازپرسان ترکيه‌اي اجازه ورود به کنسولگري عربستان و اقامتگاه کنسول را که در مسافت ۳۰۰ متري کنسولگري است، بدهد؛ در غير‌اين‌صورت ديپلمات‌ها و کنسول سعودي از استانبول اخراج خواهند شد. هم‌زمان مذاکرات مقامات دو طرف هم ادامه دارد. بازپرسان ترکيه‌اي مي‌خواهند از اين مطمئن شوند که آيا عربستان جمال خاشقجي را در اين ساختمان دفن کرده است يا نه. پيش‌از‌اين روزنامه نيويورک تایمز به نقل از مقامات آگاه ترکيه‌اي گزارش داده بود که عربستاني‌ها بعد از کشتن جمال خاشقجي او را مثله کرده و دفن کرده‌اند.

مرگ خاشقجي و 11 سپتامبر
تقويت احتمال دست‌داشتن عربستان در مفقودشدن يا قتل جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار منتقد حکومت اين کشور، رابطه ايالات متحده و عربستان را با بزرگ‌ترين چالش پس از حملات 11 سپتامبر 2001 مواجه کرده است. اگر اثبات شود عربستان در اين جنايت دست داشته است، قاعدتا بايد تجديدنظرهايي اساسي در رابطه بلندمدت واشنگتن و رياض صورت گيرد؛ اما با تأسف بايد گفت احتمالا چنين اتفاقي رخ نخواهد داد.
در‌حال‌حاضر مشخص‌شدن سرنوشت خاشقجي مهم‌تر از هر موضوع ديگري است؛ اما محمد بن‌سلمان، وليعهد عربستان، تلاش عجيبي مي‌کند تا ايالات متحده را متقاعد كند استراتژي خود را در خاورميانه با مرکزيت عربستان بازتعريف کند و اين رابطه را به موضوعاتي مانند سرنوشت جمال خاشقجي گره نزند. دولت ترامپ پيش از اين در موقعيت‌هاي مختلف با حمايت از اقدامات مخرب محمد بن‌سلمان، حس شکست‌ناپذيري را به او منتقل و اين اطمينان را در او ايجاد کرده که اقدامات غيرمسئولانه و بي‌پروايش، با تبعاتي روبه‌رو نخواهد شد. اين‌بار نیز اگر مدارکی انکارنشدنی درباره مسئوليت عربستان درباره مرگ خاشقجي افشا نشود يا فشارهاي جدي کنگره به رئيس‌جمهور آمريکا افزايش نيابد، بسيار بعيد است ترامپ بخواهد عربستان را با تنبيهاتي در قبال مرگ خاشقجي روبه‌رو کند.
چراغ سبز ترامپ به عربستان به دوره رياست‌جمهوري او محدود نمي‌شود. ترامپ در دوره تبليغات انتخاباتي خود نیز بارها به تمجيد از عربستان پرداخت و به‌صراحت اعتراف کرد نمي‌تواند پيشنهاد‌هاي عربستان براي سرمايه‌گذاري در پروژه‌هاي املاک و مستغلات خود را رد کند. اسلاف ترامپ احتمالا مکزيک يا کانادا را به‌عنوان اولين مقاصد خود براي بهره‌کشي مالي خارجي انتخاب مي‌کردند؛ اما ترامپ عربستان را برگزيد. او در سفري برنامه‌ريزي‌شده از سوي جرد کوشنر، داماد و مشاور خود که رابطه‌اي نزديک با وليعهد عربستان دارد، به عربستان رفت، تسليم رياض شد و به تقليد پرداخت و با توافقي براي فروش ميلياردها دلار سلاح به عربستان و سرمايه‌گذاري عربستان در ايالات متحده، به اميد سرعت‌بخشيدن به روند ايجاد شغل به آمريکا بازگشت. حمله ترامپ به توافق اوباما با ايران و خروج از آن رابطه، واشنگتن و رياض را نزديک‌تر از قبل کرد. ترامپ از انرژي خود براي ضديت با حکومت ايران براي نزديک‌ترشدن به عربستان و محمد بن‌سلمان استفاده کرد و براي وليعهد جوان نیز سادگي، بي‌تکلفي و بي‌تجربگي بيش از اندازه تيم ترامپ ازجمله جرد کوشنر اصلا امري عجيب نبود. دولت‌هاي قبلي آمريکا، چه جمهوري‌خواه و چه دموکرات، معمولا رابطه‌اي نزديک با خاندان سعودي داشتند؛ اما نه به اين اندازه افراطي و غيرقابل‌ قبول. دولت ترامپ گاه با سکوت و گاه با حمايت خود، به تأييد اقدامات محمد بن‌سلمان، معمار جديد سياست تهاجمي و پرخطر عربستان در داخل و در خارج اين کشور پرداخته است. سلمان با وجود اصلاحاتي که در برخي حوزه‌ها در داخل عربستان انجام داده، رويکردي خشن و سرکوبگرانه در قبال فعالان حقوق‌ بشر و روزنامه‌نگاران دارد و آنچه بر سر جمال خاشقجي آمده است، برگ تازه‌اي در پرونده قطور اقدامات جنجالي حکومت اين کشور به شمار مي‌آيد. محمد بن‌سلمان در خارج از عربستان نیز رويکردي پرهزينه و جنجالي مقابل يمن و قطر در پيش گرفته است. در ماه‌ها و هفته‌هاي گذشته، رسانه‌هاي مختلف ازجمله گاردين، گزارش داده بودند محمد بن‌سلمان، جرد کوشنر، داماد و مشاور ترامپ را در جريان برنامه‌هاي خود براي مقابله با منتقدان قرار داده و گفته بود قصد دارد رقبا و تجار ثروتمند مخالف خود ازجمله برخي اعضاي خاندان پادشاهي را به روش‌هاي مختلف از ميدان به در کند. به‌اين‌ترتيب، مي‌توان گفت مهم‌ترين دستاورد سياست خارجي محمد بن‌سلمان در اولين سال وليعهدي، تصاحب قلب و فکر دونالد ترامپ است.
سياست‌هايي در تضاد با منافع آمريکا
يکي از دلايل اهميت روابط ايالات متحده و عربستان براي واشنگتن، اين است که ثبات در عربستان منافع آمريکا را تأمين مي‌کند و اين کشور در سياست‌هاي منطقه‌اي خود نيز منافع ایالات متحده را لحاظ مي‌کند؛ اما از دو سالي که از رياست‌جمهوري ترامپ سپري مي‌شود، کمتر اقدامي از سوي حکومت عربستان صورت گرفته که تضمين‌کننده منافع ايالات متحده باشد. این در حالی است که دولت ترامپ هيچ واکنشي در قبال اقدامات جنجالي و پرهزينه محمد سلمان از خود نشان نمي‌دهد. در ماه مي ‌2017 عربستان به آمريکا تعهد داد 110 ميليارد دلار تجهيزات و تسليحات نظامي از ايالات متحده بخرد و ترامپ نيز در موضع‌گيري خود در قبال ماجراي جمال خاشقجي به اين نکته اعتراف کرد که با وجود چنين توافقي، نمي‌تواند چندان به عربستان فشار بياورد. تنش در شوراي همکاري خليج‌فارس بر سر اختلافات عربستان و قطر و ادامه حملات عربستان به يمن با وجود تلاش‌هاي بين‌المللي براي توقف اين حملات با هدف اقدامات بشردوستانه ازجمله مواردي هستند که محمد بن‌سلمان با اصرار بر ادامه آنها، منافع واشنگتن را به خطر مي‌اندازد و فشارهاي بين‌المللي بر آمریکا را افزايش مي‌دهد.
درباره «توافق قرن» ميان اسرائيل و فلسطينيان نیز عربستان اميدهاي جرد کوشنر، مشاور ترامپ و نماينده ويژه او براي صلح اسرائيل و فلسطين را کم‌رنگ کرده است. با وجود حمايت‌هاي اوليه محمد بن‌سلمان، پدرش، ملک‌سلمان، موضعي متفاوت گرفته و به دولت ترامپ اعلام کرده اگر شرق بيت‌المقدس به‌عنوان پايتخت کشور مستقل فلسطيني در نظر گرفته نشود، از طرح جديد صلح آمريکا براي خاورميانه حمايت نخواهد کرد. اين در حالي است که دولت ترامپ با انتقال سفارت آمريکا در اسرائيل از تل‌آويو به بيت‌المقدس، اين شهر را به‌عنوان پايتخت اسرائيل به رسميت شناخت که اعتراض جامعه جهاني ازجمله کشورهاي مسلمان را برانگيخت.
تمام اين تحولات به خوبي نشان مي‌دهد که چرا ناپديدشدن يا قتل جمال خاشقجي مي‌تواند نقطه عطفي در روابط ايالات متحده و عربستان باشد. اين ماجرا با حادثه 11 سپتامبر 2001 تفاوتي اساسي دارد؛ در آن حملات، هيچ شواهد و مستندات انکارنشدنی‌ای مبني بر اطلاع‌داشتن رهبران ارشد عربستان يا برنامه‌ريزي آنها براي انجام اين حملات وجود نداشت؛ اما در ماجراي قتل خاشقجي، نکته واضح اين است که بدون موافقت محمد بن‌سلمان انجام چنين اقدامي در کنسولگري عربستان در استانبول غيرقابل اجرا بود. با اينکه به گفته ترامپ، پول عربستان مانع از موضع‌گيري جدي دولت آمريکا در قبال اين جنايت مي‌شود، بيرون از دولت آمريکا ازجمله در کنگره، هر اندازه جزئيات بيشتري از ماجراي ناپديدشدن و قتل خاشقجي افشا مي‌شود، فشارها بر کاخ سفيد براي اتخاذ موضعي جدي و اعمال تحريم‌هايي عليه عربستان افزايش مي‌يابد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.