خلاقیت کودکان در خانواده
آزاده سیدمیرزایی جهقی.کارشناسارشد روانشناسی تربیتی
خانواده بهعنوان اولین نهادی که کودک را پرورش میدهد، نقش مهمی در بروز خلاقیت آن دارد. تواناییها، عکسالعملها و مهارتهای کودکان به نظام تربیتی و آموزشی خانواده وابسته است. کودکان در بستر خانواده فکرکردن را میآموزند و بنابراين رفتارها و الگوهای موجود در خانواده در نوع تفکر کودکان اثرگذار است. بروز خلاقیت در خانواده به عوامل زیر بستگی دارد.
1- محبت در خانواده: اغلب متخصصان تعلیموتربیت اعتقاد دارند که مهر و محبت والدین زمینهساز بروز یادگیری و بسیاری از رفتارهای سازنده در کودک است. کسب محبت در خانواده منجر به ایجاد احساس عاطفی مثبت و بروز رفتارهای خلاقانه در کودک میشود. در نظام خانواده، محبت به معنای حمایت، علاقهمندی و توجه به ایدهها، افکار و آثار خلاقانه کودک، تشویق کنجکاوی و رفتارهای مفید و سازنده اوست.
2- سبک و نوع قضاوت والدین: سبک قضاوت والدین به این معناست که والدین نسبت به تجربهها، احساسات، رفتارها و فعالیتهای کودک، سرگرمیها و هر آنچه به فرزندان مربوط میشود، چه احساس و نظری دارند. یکی از سبکهای مفید و مؤثر در ایجاد یک رابطه مثبت با کودک، سبک قضاوت استدلالی- عاطفی است. یعنی والدین و کودکان حق دارند حرف و استدلال خود را درباره یک پدیده یا واقعیت بیان کنند. در اینجا قضاوت و داوری با رضایت طرفین انجام میشود و درنهایت والدین و فرزندان به نقطهنظر مشترکی دست مییابند که خود تسهیلکننده و حامی اندیشههای خلاق است. در این سبک والدین و فرزندان در محیطی آرام و بهدور از ترس به تبادل نظر میپردازند و هیچیک درصدد تحمیل نظر خود برنمیآیند، نظرات یکدیگر را شنیده و با احترام به ایدهها و نظرات یکدیگر، به یک تصمیم جمعی خواهند رسید.
3- صداقت و صراحت در خانواده: اگر فضای خانواده صادقانه و توأم با امنیت و آرامش باشد، فرزندان بدون نگرانی و ترس میتوانند حقایق و واقعیتها را با والدین در میان بگذارند و خانواده پایگاهی مستحکم و ایمن برای آنها خواهد بود. کودک خلاق دوست دارد به او اطمینان کنند و باورها، ارزشها و نیازهایش را صادقانه بپذیرند. او دوست دارد با خانواده راحت باشد و بدون ترس و نگرانی مسائل خود را بیان کند.
4- خلاقیت والدین: بررسی زمینههای افراد خلاق نشان میدهد معمولا یکی از والدین یا اعضای خانواده آنها خلاق بوده یا به خلاقیت علاقهمند بودهاند. اگر والدین تجربههای مثبت و مفیدی از دوران کودکی و نوجوانی خود داشته باشند، شرایط مناسبی را برای بروز خلاقیت فرزندان خود تدارک میبینند. برعکس اگر والدین تجربههای ناخوشایندی از دوران کودکی خود داشته باشند، مثلا تحت کنترل شدید یا با قوانین دستوپاگیر بزرگ شده باشند، احتمالا نمیتوانند زمینهساز بروز خلاقیت در کودک خود باشند. اگر والدین از حالات و رفتارهای افراد خلاق آگاه باشند، از مشاهده رفتارهای گاه عجیب کودکان خلاق متعجب یا ناراحت نخواهند شد و با اطمینان بیشتری به هدایت آنها خواهند پرداخت.
خانواده بهعنوان اولین نهادی که کودک را پرورش میدهد، نقش مهمی در بروز خلاقیت آن دارد. تواناییها، عکسالعملها و مهارتهای کودکان به نظام تربیتی و آموزشی خانواده وابسته است. کودکان در بستر خانواده فکرکردن را میآموزند و بنابراين رفتارها و الگوهای موجود در خانواده در نوع تفکر کودکان اثرگذار است. بروز خلاقیت در خانواده به عوامل زیر بستگی دارد.
1- محبت در خانواده: اغلب متخصصان تعلیموتربیت اعتقاد دارند که مهر و محبت والدین زمینهساز بروز یادگیری و بسیاری از رفتارهای سازنده در کودک است. کسب محبت در خانواده منجر به ایجاد احساس عاطفی مثبت و بروز رفتارهای خلاقانه در کودک میشود. در نظام خانواده، محبت به معنای حمایت، علاقهمندی و توجه به ایدهها، افکار و آثار خلاقانه کودک، تشویق کنجکاوی و رفتارهای مفید و سازنده اوست.
2- سبک و نوع قضاوت والدین: سبک قضاوت والدین به این معناست که والدین نسبت به تجربهها، احساسات، رفتارها و فعالیتهای کودک، سرگرمیها و هر آنچه به فرزندان مربوط میشود، چه احساس و نظری دارند. یکی از سبکهای مفید و مؤثر در ایجاد یک رابطه مثبت با کودک، سبک قضاوت استدلالی- عاطفی است. یعنی والدین و کودکان حق دارند حرف و استدلال خود را درباره یک پدیده یا واقعیت بیان کنند. در اینجا قضاوت و داوری با رضایت طرفین انجام میشود و درنهایت والدین و فرزندان به نقطهنظر مشترکی دست مییابند که خود تسهیلکننده و حامی اندیشههای خلاق است. در این سبک والدین و فرزندان در محیطی آرام و بهدور از ترس به تبادل نظر میپردازند و هیچیک درصدد تحمیل نظر خود برنمیآیند، نظرات یکدیگر را شنیده و با احترام به ایدهها و نظرات یکدیگر، به یک تصمیم جمعی خواهند رسید.
3- صداقت و صراحت در خانواده: اگر فضای خانواده صادقانه و توأم با امنیت و آرامش باشد، فرزندان بدون نگرانی و ترس میتوانند حقایق و واقعیتها را با والدین در میان بگذارند و خانواده پایگاهی مستحکم و ایمن برای آنها خواهد بود. کودک خلاق دوست دارد به او اطمینان کنند و باورها، ارزشها و نیازهایش را صادقانه بپذیرند. او دوست دارد با خانواده راحت باشد و بدون ترس و نگرانی مسائل خود را بیان کند.
4- خلاقیت والدین: بررسی زمینههای افراد خلاق نشان میدهد معمولا یکی از والدین یا اعضای خانواده آنها خلاق بوده یا به خلاقیت علاقهمند بودهاند. اگر والدین تجربههای مثبت و مفیدی از دوران کودکی و نوجوانی خود داشته باشند، شرایط مناسبی را برای بروز خلاقیت فرزندان خود تدارک میبینند. برعکس اگر والدین تجربههای ناخوشایندی از دوران کودکی خود داشته باشند، مثلا تحت کنترل شدید یا با قوانین دستوپاگیر بزرگ شده باشند، احتمالا نمیتوانند زمینهساز بروز خلاقیت در کودک خود باشند. اگر والدین از حالات و رفتارهای افراد خلاق آگاه باشند، از مشاهده رفتارهای گاه عجیب کودکان خلاق متعجب یا ناراحت نخواهند شد و با اطمینان بیشتری به هدایت آنها خواهند پرداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.