|

عید؛ حواسمان به همه باشد

احمد مسجدجامعی

ایام نزدیک به نوروز هم محله شور و نشاط ویژه‌ای داشت. بزرگان محل برای خرید لباس‌نو و اقلام معمول برای تهی‌دستان بی‌سروصدا اقدام می‌کردند مغازه‌های لباس‌فروشی نزدیک‌ ما فعال می‌شدند حتما همه افراد خانواده‌های فقیر لباس‌نو در آن ایام داشتند. روبه‌روی در شرقی مسجد سلطانی در انتهای بازار بین‌الحرمین محل فروش ترقه، هفت‌ترقه، فشفشه و... بود که بسیار شلوغ می‌شد و در شب چهارشنبه‌سوری علاوه بر رسم قاشق‌زنی، سروصدای ترقه‌ها هم وجود داشت. برخی ترقه‌ها را با ضربه پا یا شیء سختی مثل آجر می‌ترکاندند که صدای چندانی هم نداشت ولی بامزه بود، برخی صداهای زیادی داشت که به آن هفت‌ترقه‌ می‌گفتیم. اما دوست داشتنی‌تر از همه فشفشه‌ها بودند که میان تیرهای چوبی چراغ برق در جایی که پایه‌های آهنی به آن وصل می‌شد، قرار می‌دادیم که تا ارتفاع بالاتری برود و به دیوارهای نسبتا کوتاه خانه‌های یکی، دو طبقه کوتاه آن روزگار هم برخورد نکند. آنگاه با روشن‌کردن آتش آن را به هوا می‌فرستادیم تا با شعله‌ای رنگارنگ محیط و دل بینندگان را شاد کند. سبزکردن گندم، جو، عدس و... از سنت‌های ویژه آن ایام بود. همان شب‌ها تا دیروقت بیدار بودیم و علاوه بر تمیزکردن خانه منتظر پدر می‌ماندیم تا همراه او برای خرید آجیل و شیرینی برویم. پدر پول نو در لابه‌لای قرآن می‌گذاشت موقع تحویل سال شیر و ماست تازه در خانه موجود بود. شب سال نو خوردن ماهی و پلو و کوکو رسم بود. نمی‌دانم چه اصراری بود که حتما ماهی‌دودی باشد و برایمان سوال بود که چرا باید ماهی تازه با فرآوری تبدیل به ماهی‌دودی شود و بر قیمت آن بیفزاید. آنگاه بانوی خانه باید با تمهیدات بسیار، شوری آن را بگیرد، تا آماده خوردن شود.
به هر حال شب سال نو حتما باید به همسایه‌های فرودست از این شام سهمی می‌رسید. ظرف‌های یکبار مصرف نبود. اما ظرف‌های روحی وجود داشت سبزی‌پلو و ماهی و کوکو را در ظرف می‌گذاشتیم. شبانه در زیر چادر مادر پنهان می‌کردیم و به در خانه آنها می‌رساندیم. آن وقت‌ها زنگ نبود در می‌زدیم به محض آنکه صدای پای صاحب‌خانه نزدیک می‌شد ظرف غذا را زمین می‌گذاشتیم و به سرعت دور می‌شدیم تا شناخته نشویم. نحوه کمک‌رسانی به مستمندان نیز متفاوت با امروز بود. در اطراف ما دو مغازه قصابی بود. یکی در بازار مسجدجامع حاج‌فتح‌الله قصاب بود که مشتریان آن را اغلب بازاری‌ها تشکیل می‌دادند و دیگری در کوچه غریبان مغازه حاج‌اسماعیل قصاب که افراد معمولی محل از آن خریداری می‌کردند. پدرم هر ماه به‌ویژه در ماه رمضان، مبلغی را در اختیار قصاب محله می‌گذاشت تا بی‌آنکه دیگران و حتی خریدار متوجه شود، از کسانی که قدرت کمتری از میزان تهیه مایحتاج خود داشتند از محل این پول قدری کمک کند و گوشت بیشتری به آنها بدهد. در کنار خانه ما دو سکوی سنگی بزرگ قرار داشت که سقف و سایه‌ای را یدک می‌کشید و به آن اصطلاحا «پیرنشین» می‌گفتند و روی یکی از آنها زن نابینای فقیری که ما او را ننه‌گوهر صدا می‌زدیم می‌نشست و رهگذران به او کمک می‌کردند.
ایام نزدیک به نوروز هم محله شور و نشاط ویژه‌ای داشت. بزرگان محل برای خرید لباس‌نو و اقلام معمول برای تهی‌دستان بی‌سروصدا اقدام می‌کردند مغازه‌های لباس‌فروشی نزدیک‌ ما فعال می‌شدند حتما همه افراد خانواده‌های فقیر لباس‌نو در آن ایام داشتند. روبه‌روی در شرقی مسجد سلطانی در انتهای بازار بین‌الحرمین محل فروش ترقه، هفت‌ترقه، فشفشه و... بود که بسیار شلوغ می‌شد و در شب چهارشنبه‌سوری علاوه بر رسم قاشق‌زنی، سروصدای ترقه‌ها هم وجود داشت. برخی ترقه‌ها را با ضربه پا یا شیء سختی مثل آجر می‌ترکاندند که صدای چندانی هم نداشت ولی بامزه بود، برخی صداهای زیادی داشت که به آن هفت‌ترقه‌ می‌گفتیم. اما دوست داشتنی‌تر از همه فشفشه‌ها بودند که میان تیرهای چوبی چراغ برق در جایی که پایه‌های آهنی به آن وصل می‌شد، قرار می‌دادیم که تا ارتفاع بالاتری برود و به دیوارهای نسبتا کوتاه خانه‌های یکی، دو طبقه کوتاه آن روزگار هم برخورد نکند. آنگاه با روشن‌کردن آتش آن را به هوا می‌فرستادیم تا با شعله‌ای رنگارنگ محیط و دل بینندگان را شاد کند. سبزکردن گندم، جو، عدس و... از سنت‌های ویژه آن ایام بود. همان شب‌ها تا دیروقت بیدار بودیم و علاوه بر تمیزکردن خانه منتظر پدر می‌ماندیم تا همراه او برای خرید آجیل و شیرینی برویم. پدر پول نو در لابه‌لای قرآن می‌گذاشت موقع تحویل سال شیر و ماست تازه در خانه موجود بود. شب سال نو خوردن ماهی و پلو و کوکو رسم بود. نمی‌دانم چه اصراری بود که حتما ماهی‌دودی باشد و برایمان سوال بود که چرا باید ماهی تازه با فرآوری تبدیل به ماهی‌دودی شود و بر قیمت آن بیفزاید. آنگاه بانوی خانه باید با تمهیدات بسیار، شوری آن را بگیرد، تا آماده خوردن شود.
به هر حال شب سال نو حتما باید به همسایه‌های فرودست از این شام سهمی می‌رسید. ظرف‌های یکبار مصرف نبود. اما ظرف‌های روحی وجود داشت سبزی‌پلو و ماهی و کوکو را در ظرف می‌گذاشتیم. شبانه در زیر چادر مادر پنهان می‌کردیم و به در خانه آنها می‌رساندیم. آن وقت‌ها زنگ نبود در می‌زدیم به محض آنکه صدای پای صاحب‌خانه نزدیک می‌شد ظرف غذا را زمین می‌گذاشتیم و به سرعت دور می‌شدیم تا شناخته نشویم. نحوه کمک‌رسانی به مستمندان نیز متفاوت با امروز بود. در اطراف ما دو مغازه قصابی بود. یکی در بازار مسجدجامع حاج‌فتح‌الله قصاب بود که مشتریان آن را اغلب بازاری‌ها تشکیل می‌دادند و دیگری در کوچه غریبان مغازه حاج‌اسماعیل قصاب که افراد معمولی محل از آن خریداری می‌کردند. پدرم هر ماه به‌ویژه در ماه رمضان، مبلغی را در اختیار قصاب محله می‌گذاشت تا بی‌آنکه دیگران و حتی خریدار متوجه شود، از کسانی که قدرت کمتری از میزان تهیه مایحتاج خود داشتند از محل این پول قدری کمک کند و گوشت بیشتری به آنها بدهد. در کنار خانه ما دو سکوی سنگی بزرگ قرار داشت که سقف و سایه‌ای را یدک می‌کشید و به آن اصطلاحا «پیرنشین» می‌گفتند و روی یکی از آنها زن نابینای فقیری که ما او را ننه‌گوهر صدا می‌زدیم می‌نشست و رهگذران به او کمک می‌کردند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.