به کجا چنين شتابان؟
فريدون مجلسي . تحليلگر روابط بينالملل
اينروزها به کساني برميخورم که شايد به گمان اينکه خبري داشته باشم، ميپرسند عاقبت کار چه ميشود؟ گويي براي تسکين نگراني خود، خواهان پاسخي آرامشبخش باشند، از نوع پاسخ دلخواه محمدکاظم کاظمي، شاعر افغان، در آنجا که ميگويد «ولو دروغ، عزيزان! بهل كنيد مرا».اکنون در برابر حملات لفظي پمپئو و بولتون که بيپروا از کنارگذاشتن فريب و ريا سخن گفتهاند و پاسخي خشمگينانه برايشان در پي داشت، سخن شفيعيکدکني به ذهنم خطور ميکند که «به کجا چنين شتابان؟».با سوابقي که از عقايد و رفتارهاي تيم حاکم بر کاخ سفيد موجود است، چنان سخناني از همين کسان برميآيد؛ اما چرا چنين دور برداشتهاند؟ شخصيکردن دعواي سياسي از سوي سياستمداران (؟) کشوري بزرگ و غيرحرفهايکردن برخورد حرفهاي ديپلماتيک با درپيشگرفتن رفتارهايي خشن که از کوکلوکسکلان و دستههاي چرمينهپوش برميآيد، چه توجيهي دارد؟ گويي بيحيايي از «مديرعاملترامپ» به افرادش هم سرايت کرده است. چند روز پيش بود که مديرعاملشان ضمن ابراز عشق به ملکسلمان گفت آنان بايد هزينههاي مالي حمايت نظامي از خودشان را بپردازند؛ زيرا اگر آمريکا دو هفته پشتشان نباشد، رژيمشان سرنگون خواهد شد...
سخني که به معني نامشروع و متزلزلبودن دولت تحتالحمايه آنهاست و بيانش حتي با هدف باجستاني و «دوشيدن» نیز به مصلحت نيست. در سوي مقابل، عربستان که با رجزخواني در مقابل کلمهاي ناخوشايند روابطش را با کانادا قطع ميکند، چنين اهانتي را مينيوشد و دم برنميآورد! سخنان ترامپ در مجمع عمومي سازمان ملل متحد که هنگام خودستايي با پوزخند و تمسخر ديگران مواجه شد، درباره ايران کينهتوزانه، جنگطلبانه و سخيف بود و تناسبي با واکنش متين و قانونمدارانه متقابل نداشت. در شوراي امنيت نيز بيآنکه موضوع بحث انتقاد از ايران باشد و در نتيجه در غياب نماينده ايران، از خروجش از برجام دفاع کرد و با مقابله همه اعضاي شوراي امنيت مواجه شد. در مقابل ايران رفتاری منطقي از خود بروز داده است. رجوع به دادگاه لاهه درباره تحريمهايي خودسرانه آمريکا که زندگي مردم ايران را تهديد ميکند و نشان از التزام و اتکاي ايران به اصول حاکم بر روابط بينالملل و التزام به اجراي قطعنامههاي شوراي امنيت بهعنوان احکام لازمالاجراي بينالمللي دارد، منجر به صدور قرار مقدماتي ديوان لاهه درباره الزام آمريکا به برداشتن فوري تحريمهايش درباره قطعات يدکي و خدمات مورد نياز هوانوردي و فروش دارو و مواد غذايي و تسهيل خدمات بانکي مربوط به آنگونه معاملات شد. اين يعني نظام حقوقي بينالمللي با خودسري غيرقانوني آمريکا مخالف است و اين مسئله، تيم ستيزنده او را خشمگينتر کرده و موجب شده است بدون توجه به موانع حقوقي، خروج ناموقع خود را از قرارداد مودت 1955 اعلام کنند. خروج از يونسکو، خروج از عهدنامه زيستمحيطي پاريس، خروج از برجام، خروج از پيمان آزادي تجارت آتلانتيک، خروج از نفتا، خروج از دادگاه کيفري بينالمللي لاهه، چالش همزمان اقتصادي با اروپا، روسيه و چين و اکنون اعلام خروج ناموجه از عهدنامه مودت که با يک سال اخطار قبلي امکان فسخ دارد بيآنکه تعهدات دوران اعتبار آن را نقض کند، همراه با مسائل و رفتارهاي فردي و داخلي، چه اعتباري براي کشور بزرگي مانند آمريکا باقي ميگذارد؟ آيا براي در سايه قراردادن اين گافهاي سياسي، حقوقي و اقتصادي است که نياز به اقدامي خشن و شوکآور دارد تا شايد موجب برانگيختن احساسات ناسيوناليسيتي عوام و جلب حمايت آنها شود؟ توجيه خطرناکي است. اين رفتارها در ايران نيز موجب واکنش شديد و توجه بيشتر به ديپلماسي سياسي شد. تلاش براي حضور بيشتر در عرصه بينالمللي و برقراري تماس و تبادلنظرهاي اضطراري در غياب روابط مستقيم با آمريکا و حضور بيشتر در عرصه ديپلماسي جمعي مانند مجمع عمومي سازمان ملل، ازجمله اقدامات ايران است. در مقابل، دشنامها و تندگوييهاي مقامات آمريکايي که يادآور شخصيکردن اين سخنان در آستانه تقابل با صدام و ميلوسويچ و دولت طالبان است، بوي ستيزهجويي ميدهد. از سويي با توجه به اينکه اختلاف اساسي بر سر حمايت آمريکا از رژيم اسرائيل در مقابل سياست قاطع جمهوري اسلامي در بهرسميتنشناختن آن است، نميتوان برقراري هرگونه مذاکره و تماس ديپلماتيکي را امکانپذير دانست. آنچه مشخص است، این است که تيم کاخ سفيد به دنبال تندکردن فضا براي ازدسترفتن تمرکز اعلام موضع و تصميم در ايران است.
اينروزها به کساني برميخورم که شايد به گمان اينکه خبري داشته باشم، ميپرسند عاقبت کار چه ميشود؟ گويي براي تسکين نگراني خود، خواهان پاسخي آرامشبخش باشند، از نوع پاسخ دلخواه محمدکاظم کاظمي، شاعر افغان، در آنجا که ميگويد «ولو دروغ، عزيزان! بهل كنيد مرا».اکنون در برابر حملات لفظي پمپئو و بولتون که بيپروا از کنارگذاشتن فريب و ريا سخن گفتهاند و پاسخي خشمگينانه برايشان در پي داشت، سخن شفيعيکدکني به ذهنم خطور ميکند که «به کجا چنين شتابان؟».با سوابقي که از عقايد و رفتارهاي تيم حاکم بر کاخ سفيد موجود است، چنان سخناني از همين کسان برميآيد؛ اما چرا چنين دور برداشتهاند؟ شخصيکردن دعواي سياسي از سوي سياستمداران (؟) کشوري بزرگ و غيرحرفهايکردن برخورد حرفهاي ديپلماتيک با درپيشگرفتن رفتارهايي خشن که از کوکلوکسکلان و دستههاي چرمينهپوش برميآيد، چه توجيهي دارد؟ گويي بيحيايي از «مديرعاملترامپ» به افرادش هم سرايت کرده است. چند روز پيش بود که مديرعاملشان ضمن ابراز عشق به ملکسلمان گفت آنان بايد هزينههاي مالي حمايت نظامي از خودشان را بپردازند؛ زيرا اگر آمريکا دو هفته پشتشان نباشد، رژيمشان سرنگون خواهد شد...
سخني که به معني نامشروع و متزلزلبودن دولت تحتالحمايه آنهاست و بيانش حتي با هدف باجستاني و «دوشيدن» نیز به مصلحت نيست. در سوي مقابل، عربستان که با رجزخواني در مقابل کلمهاي ناخوشايند روابطش را با کانادا قطع ميکند، چنين اهانتي را مينيوشد و دم برنميآورد! سخنان ترامپ در مجمع عمومي سازمان ملل متحد که هنگام خودستايي با پوزخند و تمسخر ديگران مواجه شد، درباره ايران کينهتوزانه، جنگطلبانه و سخيف بود و تناسبي با واکنش متين و قانونمدارانه متقابل نداشت. در شوراي امنيت نيز بيآنکه موضوع بحث انتقاد از ايران باشد و در نتيجه در غياب نماينده ايران، از خروجش از برجام دفاع کرد و با مقابله همه اعضاي شوراي امنيت مواجه شد. در مقابل ايران رفتاری منطقي از خود بروز داده است. رجوع به دادگاه لاهه درباره تحريمهايي خودسرانه آمريکا که زندگي مردم ايران را تهديد ميکند و نشان از التزام و اتکاي ايران به اصول حاکم بر روابط بينالملل و التزام به اجراي قطعنامههاي شوراي امنيت بهعنوان احکام لازمالاجراي بينالمللي دارد، منجر به صدور قرار مقدماتي ديوان لاهه درباره الزام آمريکا به برداشتن فوري تحريمهايش درباره قطعات يدکي و خدمات مورد نياز هوانوردي و فروش دارو و مواد غذايي و تسهيل خدمات بانکي مربوط به آنگونه معاملات شد. اين يعني نظام حقوقي بينالمللي با خودسري غيرقانوني آمريکا مخالف است و اين مسئله، تيم ستيزنده او را خشمگينتر کرده و موجب شده است بدون توجه به موانع حقوقي، خروج ناموقع خود را از قرارداد مودت 1955 اعلام کنند. خروج از يونسکو، خروج از عهدنامه زيستمحيطي پاريس، خروج از برجام، خروج از پيمان آزادي تجارت آتلانتيک، خروج از نفتا، خروج از دادگاه کيفري بينالمللي لاهه، چالش همزمان اقتصادي با اروپا، روسيه و چين و اکنون اعلام خروج ناموجه از عهدنامه مودت که با يک سال اخطار قبلي امکان فسخ دارد بيآنکه تعهدات دوران اعتبار آن را نقض کند، همراه با مسائل و رفتارهاي فردي و داخلي، چه اعتباري براي کشور بزرگي مانند آمريکا باقي ميگذارد؟ آيا براي در سايه قراردادن اين گافهاي سياسي، حقوقي و اقتصادي است که نياز به اقدامي خشن و شوکآور دارد تا شايد موجب برانگيختن احساسات ناسيوناليسيتي عوام و جلب حمايت آنها شود؟ توجيه خطرناکي است. اين رفتارها در ايران نيز موجب واکنش شديد و توجه بيشتر به ديپلماسي سياسي شد. تلاش براي حضور بيشتر در عرصه بينالمللي و برقراري تماس و تبادلنظرهاي اضطراري در غياب روابط مستقيم با آمريکا و حضور بيشتر در عرصه ديپلماسي جمعي مانند مجمع عمومي سازمان ملل، ازجمله اقدامات ايران است. در مقابل، دشنامها و تندگوييهاي مقامات آمريکايي که يادآور شخصيکردن اين سخنان در آستانه تقابل با صدام و ميلوسويچ و دولت طالبان است، بوي ستيزهجويي ميدهد. از سويي با توجه به اينکه اختلاف اساسي بر سر حمايت آمريکا از رژيم اسرائيل در مقابل سياست قاطع جمهوري اسلامي در بهرسميتنشناختن آن است، نميتوان برقراري هرگونه مذاکره و تماس ديپلماتيکي را امکانپذير دانست. آنچه مشخص است، این است که تيم کاخ سفيد به دنبال تندکردن فضا براي ازدسترفتن تمرکز اعلام موضع و تصميم در ايران است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.