|

پارادوکس آب و الماس

مریم مطلبی : آیا تا به حال این سؤال را از خود پرسیده‌ایم که آب ارزشمندتر است یا الماس؟ این سؤالی آشناست ولی در زندگی روزمره چند روز بدون آب می‌توانیم زنده بمانیم؟ تقریبا چهار روز! چند روز بدون الماس؟ همه عمرمان. این‌طور نیست؟ پس چگونه است که قیمتی بسیار بالاتر از آب، بر الماس می‌گذاریم؟ این سؤالی است که در بسیاری از موارد در زندگی روزمره‌مان می‌تواند کاربرد داشته باشد. باغات و درختان سرسبزمان باارزش‌تر بوده‌اند یا برج‌ها و ساختمان‌هایی که با قطع آنان بنا کرده‌ایم و مانند قارچ روییده‌اند. دریاچه ارومیه قیمتی‌تر و باارزش‌تر بوده است یا مصرف آب آن برای کشت اقلامی با مصرف بالای آب و سودی کوتاه‌مدت؟ آیا کاشت سیب (هر کیلو ٧٠٠ لیتر آب) و چغندر و مصرف ‌میلیاردها مترمکعب آب نواحی دریاچه ارومیه، سود و حتی عدم زیان ما را در بلندمدت در نظر داشته است؟ میزان صادرات سیب ما در چهارماهه اول سال نسبت به سال گذشته حدود 10 برابر افزایش یافته است.
اینجاست که جای مفهوم توسعه پایدار خالی است و توجه به آن ضروری. بر کسی پوشیده نیست که دانش بشر با گذشت زمان وسیع‌تر شده و باورهایی که زمانی تزلزل‌ناپذیر می‌نمود، دستخوش تغییر می‌شود. زمانی ما جایگاه سوم در صادرات هندوانه را داشتیم و زمانی کاشت و صادرات هندوانه (٥٢٠‌ هزار تن سه‌ماهه نخست سال) به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را سودده می‌دانستیم و البته همچنان می‌دانیم. چراکه میزان پول به‌دست‌آمده را ملاک سوددهی قرار داده‌ایم، بدون توجه به اینکه به‌ازای آن معادل ٢٦‌ میلیارد مترمکعب آب فقط در سه‌ماهه اول سال از کشور صادر شده؛ کشوری که ٧٠ درصد آن خشک و ٣٠ درصد آن در نواحی نیمه‌خشک قرار دارد و از تغییرات اقلیمی و توسعه ناپایدار رنج می‌برد. این نکته‌ها خود مثالی غم‌انگیز از این امر (ارزش‌گذاری اشتباه) است. با توجه به قیمت پایین صادرات هندوانه می‌توان به عبارت دیگر گفت که ما آب را به قیمت بسیار ناچیزی صادر کردیم؛ در جایی که خود بر سر سهم‌آبه خود با کشورهای همسایه مشغول چانه‌زنی هستیم. به‌عبارتی دیگر، ما ارزشی بیشتر برای پول به‌دست‌آمده از این امر در مقایسه با آب ازدست‌رفته قائل شده‌ایم. می‌توان گفت ارزش‌گذاری‌ای که روی منابع آبی و آب کرده‌ایم، بسیار پایین‌تر از ارزش واقعی آن است.
ولی آیا همیشه مشکلات، ما را به سطحی بالاتر از آگاهی رهنمون نمی‌کنند؟ این زمان در تاریخ ما می‌تواند زمانی باشد که مشکلات عدیده محیط‌‌زیستی ما را به سمت بالاتری از آگاهی در زمینه محیط‌زیستمان و تعمیق رابطه‌مان با آن هدایت کند. نه با این قصد که روشنفکر جلوه کنیم، بلکه اگر می‌خواهیم به بقایمان ادامه دهیم زیرا بدون برخورداری از سرویس‌های غیرقابل تولید محیط ‌زیست که شامل آب، خاک و هواست، قادر به ادامه حیات نخواهیم بود. شاید غلوآمیز و بزرگ‌نمایی بیاید ولی آیا روستاهای خالی‌شده از سکنه در سیستان‌وبلوچستان، آذربایجان، اصفهان، خراسان‌جنوبی و بیش از ‌هزاران نفر پناهنده محیط‌زیستی نشانگر نیاز به تفکر مجددمان در ارزش‌گذاری‌هایمان نیست؟ با این آگاهی که قطع درختانمان به معنای قطع سیستم فیلتر هوا، تعدیل‌کننده دمای هوا، تثبیت‌کننده رطوبت هوا و خاک و تثبیت‌کننده خاک است، آیا ارزش‌گذاری‌مان روی فضای سبز درست
و آگاهانه است؟
این سؤالی است که ما در موارد بسیاری باید از خود بپرسیم. از به‌اصطلاح سوددهی صنایع اتومبیل‌سازی‌مان گرفته تا صنعت ساخت‌وسازمان و به‌طورکلی بدون درنظرگرفتن حال و روز منابع‌مان قبل و بعد از تولید، بیش‌ازبیش به کلاپس محیط‌زیستمان نزدیک می‌شویم. فرهنگ‌سازی اقشار مختلف جامعه از تولید‌کننده تا مصرف‌کننده در مورد ارزش منابع محیط ‌زیستمان و از همه مهم‌تر ترسیم اثرپذیربودن زندگیمان از رفتار ناآگاهانه‌مان نسبت به محیط ‌زیست از مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

مریم مطلبی : آیا تا به حال این سؤال را از خود پرسیده‌ایم که آب ارزشمندتر است یا الماس؟ این سؤالی آشناست ولی در زندگی روزمره چند روز بدون آب می‌توانیم زنده بمانیم؟ تقریبا چهار روز! چند روز بدون الماس؟ همه عمرمان. این‌طور نیست؟ پس چگونه است که قیمتی بسیار بالاتر از آب، بر الماس می‌گذاریم؟ این سؤالی است که در بسیاری از موارد در زندگی روزمره‌مان می‌تواند کاربرد داشته باشد. باغات و درختان سرسبزمان باارزش‌تر بوده‌اند یا برج‌ها و ساختمان‌هایی که با قطع آنان بنا کرده‌ایم و مانند قارچ روییده‌اند. دریاچه ارومیه قیمتی‌تر و باارزش‌تر بوده است یا مصرف آب آن برای کشت اقلامی با مصرف بالای آب و سودی کوتاه‌مدت؟ آیا کاشت سیب (هر کیلو ٧٠٠ لیتر آب) و چغندر و مصرف ‌میلیاردها مترمکعب آب نواحی دریاچه ارومیه، سود و حتی عدم زیان ما را در بلندمدت در نظر داشته است؟ میزان صادرات سیب ما در چهارماهه اول سال نسبت به سال گذشته حدود 10 برابر افزایش یافته است.
اینجاست که جای مفهوم توسعه پایدار خالی است و توجه به آن ضروری. بر کسی پوشیده نیست که دانش بشر با گذشت زمان وسیع‌تر شده و باورهایی که زمانی تزلزل‌ناپذیر می‌نمود، دستخوش تغییر می‌شود. زمانی ما جایگاه سوم در صادرات هندوانه را داشتیم و زمانی کاشت و صادرات هندوانه (٥٢٠‌ هزار تن سه‌ماهه نخست سال) به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس را سودده می‌دانستیم و البته همچنان می‌دانیم. چراکه میزان پول به‌دست‌آمده را ملاک سوددهی قرار داده‌ایم، بدون توجه به اینکه به‌ازای آن معادل ٢٦‌ میلیارد مترمکعب آب فقط در سه‌ماهه اول سال از کشور صادر شده؛ کشوری که ٧٠ درصد آن خشک و ٣٠ درصد آن در نواحی نیمه‌خشک قرار دارد و از تغییرات اقلیمی و توسعه ناپایدار رنج می‌برد. این نکته‌ها خود مثالی غم‌انگیز از این امر (ارزش‌گذاری اشتباه) است. با توجه به قیمت پایین صادرات هندوانه می‌توان به عبارت دیگر گفت که ما آب را به قیمت بسیار ناچیزی صادر کردیم؛ در جایی که خود بر سر سهم‌آبه خود با کشورهای همسایه مشغول چانه‌زنی هستیم. به‌عبارتی دیگر، ما ارزشی بیشتر برای پول به‌دست‌آمده از این امر در مقایسه با آب ازدست‌رفته قائل شده‌ایم. می‌توان گفت ارزش‌گذاری‌ای که روی منابع آبی و آب کرده‌ایم، بسیار پایین‌تر از ارزش واقعی آن است.
ولی آیا همیشه مشکلات، ما را به سطحی بالاتر از آگاهی رهنمون نمی‌کنند؟ این زمان در تاریخ ما می‌تواند زمانی باشد که مشکلات عدیده محیط‌‌زیستی ما را به سمت بالاتری از آگاهی در زمینه محیط‌زیستمان و تعمیق رابطه‌مان با آن هدایت کند. نه با این قصد که روشنفکر جلوه کنیم، بلکه اگر می‌خواهیم به بقایمان ادامه دهیم زیرا بدون برخورداری از سرویس‌های غیرقابل تولید محیط ‌زیست که شامل آب، خاک و هواست، قادر به ادامه حیات نخواهیم بود. شاید غلوآمیز و بزرگ‌نمایی بیاید ولی آیا روستاهای خالی‌شده از سکنه در سیستان‌وبلوچستان، آذربایجان، اصفهان، خراسان‌جنوبی و بیش از ‌هزاران نفر پناهنده محیط‌زیستی نشانگر نیاز به تفکر مجددمان در ارزش‌گذاری‌هایمان نیست؟ با این آگاهی که قطع درختانمان به معنای قطع سیستم فیلتر هوا، تعدیل‌کننده دمای هوا، تثبیت‌کننده رطوبت هوا و خاک و تثبیت‌کننده خاک است، آیا ارزش‌گذاری‌مان روی فضای سبز درست
و آگاهانه است؟
این سؤالی است که ما در موارد بسیاری باید از خود بپرسیم. از به‌اصطلاح سوددهی صنایع اتومبیل‌سازی‌مان گرفته تا صنعت ساخت‌وسازمان و به‌طورکلی بدون درنظرگرفتن حال و روز منابع‌مان قبل و بعد از تولید، بیش‌ازبیش به کلاپس محیط‌زیستمان نزدیک می‌شویم. فرهنگ‌سازی اقشار مختلف جامعه از تولید‌کننده تا مصرف‌کننده در مورد ارزش منابع محیط ‌زیستمان و از همه مهم‌تر ترسیم اثرپذیربودن زندگیمان از رفتار ناآگاهانه‌مان نسبت به محیط ‌زیست از مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.