|

همسويي بي‌نظير ايران با قواعد بين‌المللي

حسن هادي . کارشناس روابط بين‌الملل

چيزي که اين روزها موجب عصبانيت آمريکا و دوستانش شده، جاگيري صحيح و منطقي ايران در نظام بين‌الملل است. توفيقات مستمر ايران در ايفاي نقش سياسي و اداي بي‌نقص تعهداتش به سازمان‌هاي بين‌المللي، فرصت هرگونه سوء‌استفاده را از دست آمريکا ربوده است. بهانه‌اي نيست که ترامپ و حاميانش به‌واسطه آن چماق‌داري‌شان را در منطقه ادامه دهند و اين مهم‌ترين عامل عصبانيت آنهاست. ايده‌آل‌ترين حالت ايران براي آنها، کشوري خارج از چارچوب و ناسازگار با محيط پيرامون و جامعه جهاني است تا به اين وسيله بتوانند ايران‌هراسي را در منطقه و جهان گسترش داده و در نتيجه آن حضور خود را تداوم بخشند. توفيق اخير در ديوان بين‌المللي لاهه، نمايش ديگري از همسويي بي‌نظير ايران با قواعد بين‌المللي است، هرچند برخي تحليلگران وابسته، سعي در کم‌رنگ‌جلوه‌دادن اين دستاورد ارزشمند دارند، اما بايد اذعان کرد تأثير تاريخي اين پيروزي، دست‌کمي از توفيقات برجام نداشته؛ حتي مي‌توان اين موفقيت را حاصل و دستاوردي جديد از برجام دانست. بي‌شک همسويي و اجماع بين‌المللي در حمايت بي‌چون‌و‌چرا از ايران با اين تکه از پازل به مراحل تکميلي خود نزديک‌تر شده و آخرين تکه اين پازل بي‌ترديد عضويت در پيمان FATF خواهد بود. گام مهمي که دولت تدبير و اميد بايد با درايت و اقتدار و بدون هيچ شکي آن را نيز بردارد. با اين حرکت ديگر هيچ بهانه‌اي براي گردن‌کشي آمريکا و دوستانش باقي نخواهد ماند و آمريکا را بيش از پيش منزوي خواهد کرد. رأي اوليه ديوان بين‌المللي دادگستري تنها و بزرگ‌ترين پيروزي ايران از تاريخ امضاي پيمان مودت بين ايران و آمريکا از سال 1955 به شمار مي‌رود. برخي بند 2 اين پيمان را به نقطه ضعف رأي صادره دادگاه عنوان کرده و امکان شکستن اين رأي را به‌واسطه اين ماده محتمل مي‌دانند. در اين ماده آمده است: چنانچه دو طرف اين پيمان در موردي، با اختلاف مواجه شوند قبل از ارجاع موضوع به ديوان بين‌المللي بايد از طريق مذاکره راهي براي حل مشکل پيدا کنند. برخي تحليلگران همسو با آمريکا مي‌گويند مذاکره‌اي در اين مورد صورت نگرفته بنابراين رأي قابل شکستن است، در پاسخ بايد گفت: دادگاه بين‌المللي با توجه کامل به اين ماده و درنظرگرفتن موضوع شکايت ايران که خروج يک‌جانبه آمريکا از مذاکرات هسته‌اي بوده، اين رأي را صادر کرده است. پرواضح است كه مذاکره بين دو کشور طبق اين ماده بيش از دو سال در چارچوب مذاکرات 1+5 انجام شده و به نتيجه هم رسيده بود، اما خروج يک‌جانبه آمريکا از برجام در واقع نقض آشکار همين بند از پيمان مودت قلمداد شده و رأي ديوان هم به درستي صادر شده است. عکس‌العمل شتابزده دولت آمريکا در خروج نمايشي از اين پيمان که بلافاصله بعد از اعلام رأي اوليه دادگاه بين‌المللي لاهه از سوي پمپئو، وزير امور خارجه آمريکا اعلام شد نيز تأثيري بر روند اين دادرسي نداشته و بيشتر به ژستي مضحک شبيه بود تا يک تدبير حقوقي مستدل. هر حقوق‌دان عاقلي مي‌داند اگر خروجي هم قرار است اتفاق بيفتد، بايد قبل از تشکيل دادگاه و طرح شکايت ايران صورت مي‌گرفته نه بعد از آن. در اين معاهده آمده است هرگاه طرفين قصد خروج از اين پيمان را داشته باشند، بايد يک‌ ‌سال قبل از خروج رسمي از پيمان، دلايل خروج خود را به طرف مقابل اعلام كنند. بنابراين خروج يک‌جانبه آمريکا در اين مقطع پذيرفته نبوده و الزام‌آوربودن اين رأي همچنان بر قوت خود باقي است. نکته اساسي اين پيروزي در اين است که پس از انقلاب هيچ‌گاه جايگاه ايران در نظام بين‌المللي چنين درخشان و مقتدرانه نبوده است. در برخي از مقاطع، اجماع جهاني مانع از رسيدن نداي حق‌طلبانه ايران به جهان شد و گاهي نيز ديپلماسي کشورمان به آن انسجام و توانمندي نرسيده بود که همه قدرت‌هاي بزرگ را همسو با خود به سوي هدفي واحد پيش ببرد. درهرصورت قرارگرفتن ايران در زمان و مکاني درست در نظام بين‌المللي، بر حقانيت اين کشور صدچندان افزوده و کشورمان را به يمن سياست‌هاي درست در ابعاد جهاني در موضع قدرت قرار داده است. بايد از اين موقعيت ممتاز بين‌المللي بيشترين بهره را برد و با اتحاد و ايجاد اعتماد داخلي، نقايص سياسي و اقتصادي را نيز ترميم کرد.

چيزي که اين روزها موجب عصبانيت آمريکا و دوستانش شده، جاگيري صحيح و منطقي ايران در نظام بين‌الملل است. توفيقات مستمر ايران در ايفاي نقش سياسي و اداي بي‌نقص تعهداتش به سازمان‌هاي بين‌المللي، فرصت هرگونه سوء‌استفاده را از دست آمريکا ربوده است. بهانه‌اي نيست که ترامپ و حاميانش به‌واسطه آن چماق‌داري‌شان را در منطقه ادامه دهند و اين مهم‌ترين عامل عصبانيت آنهاست. ايده‌آل‌ترين حالت ايران براي آنها، کشوري خارج از چارچوب و ناسازگار با محيط پيرامون و جامعه جهاني است تا به اين وسيله بتوانند ايران‌هراسي را در منطقه و جهان گسترش داده و در نتيجه آن حضور خود را تداوم بخشند. توفيق اخير در ديوان بين‌المللي لاهه، نمايش ديگري از همسويي بي‌نظير ايران با قواعد بين‌المللي است، هرچند برخي تحليلگران وابسته، سعي در کم‌رنگ‌جلوه‌دادن اين دستاورد ارزشمند دارند، اما بايد اذعان کرد تأثير تاريخي اين پيروزي، دست‌کمي از توفيقات برجام نداشته؛ حتي مي‌توان اين موفقيت را حاصل و دستاوردي جديد از برجام دانست. بي‌شک همسويي و اجماع بين‌المللي در حمايت بي‌چون‌و‌چرا از ايران با اين تکه از پازل به مراحل تکميلي خود نزديک‌تر شده و آخرين تکه اين پازل بي‌ترديد عضويت در پيمان FATF خواهد بود. گام مهمي که دولت تدبير و اميد بايد با درايت و اقتدار و بدون هيچ شکي آن را نيز بردارد. با اين حرکت ديگر هيچ بهانه‌اي براي گردن‌کشي آمريکا و دوستانش باقي نخواهد ماند و آمريکا را بيش از پيش منزوي خواهد کرد. رأي اوليه ديوان بين‌المللي دادگستري تنها و بزرگ‌ترين پيروزي ايران از تاريخ امضاي پيمان مودت بين ايران و آمريکا از سال 1955 به شمار مي‌رود. برخي بند 2 اين پيمان را به نقطه ضعف رأي صادره دادگاه عنوان کرده و امکان شکستن اين رأي را به‌واسطه اين ماده محتمل مي‌دانند. در اين ماده آمده است: چنانچه دو طرف اين پيمان در موردي، با اختلاف مواجه شوند قبل از ارجاع موضوع به ديوان بين‌المللي بايد از طريق مذاکره راهي براي حل مشکل پيدا کنند. برخي تحليلگران همسو با آمريکا مي‌گويند مذاکره‌اي در اين مورد صورت نگرفته بنابراين رأي قابل شکستن است، در پاسخ بايد گفت: دادگاه بين‌المللي با توجه کامل به اين ماده و درنظرگرفتن موضوع شکايت ايران که خروج يک‌جانبه آمريکا از مذاکرات هسته‌اي بوده، اين رأي را صادر کرده است. پرواضح است كه مذاکره بين دو کشور طبق اين ماده بيش از دو سال در چارچوب مذاکرات 1+5 انجام شده و به نتيجه هم رسيده بود، اما خروج يک‌جانبه آمريکا از برجام در واقع نقض آشکار همين بند از پيمان مودت قلمداد شده و رأي ديوان هم به درستي صادر شده است. عکس‌العمل شتابزده دولت آمريکا در خروج نمايشي از اين پيمان که بلافاصله بعد از اعلام رأي اوليه دادگاه بين‌المللي لاهه از سوي پمپئو، وزير امور خارجه آمريکا اعلام شد نيز تأثيري بر روند اين دادرسي نداشته و بيشتر به ژستي مضحک شبيه بود تا يک تدبير حقوقي مستدل. هر حقوق‌دان عاقلي مي‌داند اگر خروجي هم قرار است اتفاق بيفتد، بايد قبل از تشکيل دادگاه و طرح شکايت ايران صورت مي‌گرفته نه بعد از آن. در اين معاهده آمده است هرگاه طرفين قصد خروج از اين پيمان را داشته باشند، بايد يک‌ ‌سال قبل از خروج رسمي از پيمان، دلايل خروج خود را به طرف مقابل اعلام كنند. بنابراين خروج يک‌جانبه آمريکا در اين مقطع پذيرفته نبوده و الزام‌آوربودن اين رأي همچنان بر قوت خود باقي است. نکته اساسي اين پيروزي در اين است که پس از انقلاب هيچ‌گاه جايگاه ايران در نظام بين‌المللي چنين درخشان و مقتدرانه نبوده است. در برخي از مقاطع، اجماع جهاني مانع از رسيدن نداي حق‌طلبانه ايران به جهان شد و گاهي نيز ديپلماسي کشورمان به آن انسجام و توانمندي نرسيده بود که همه قدرت‌هاي بزرگ را همسو با خود به سوي هدفي واحد پيش ببرد. درهرصورت قرارگرفتن ايران در زمان و مکاني درست در نظام بين‌المللي، بر حقانيت اين کشور صدچندان افزوده و کشورمان را به يمن سياست‌هاي درست در ابعاد جهاني در موضع قدرت قرار داده است. بايد از اين موقعيت ممتاز بين‌المللي بيشترين بهره را برد و با اتحاد و ايجاد اعتماد داخلي، نقايص سياسي و اقتصادي را نيز ترميم کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.