|

سوریه؛ نگاه تاریخی

نوشیروان کیهانی‌زاده . روزنامه‌نگار و تاریخ‌نگار

«مساله سوریه 186هزارکیلومتری 23میلیونی و گهواره یک تمدن باستانی، جهان امروز را در یک نقطه‌عطف قرار داده است و می‌رود تا مسیر تاریخ تغییر کند. فدراسیون آمریکای‌شمالی (به ریاست باراک‌حسین اوباما) در تعقیب سیاستی که ریشه در سال 1944 [مذاکرات محرمانه در مونترال کانادا] دارد و با فروپاشی آسان و کم‌هزینه جماهیر شوروی- رقیب خود که در دسامبر 1991 صورت گرفت و نفوذ در اقمار آن به‌ویژه در میان اسلاوهای اروپای مرکزی، به تجزیه کنفدراسیون یوگسلاوی (اسلاوهای جنوبی) کمک کرد. روسیه از دیر زمان بزرگ اسلاوهای هم‌نژاد به‌شمار می‌آمد که به‌خاطر آنان با عثمانی جنگ‌ها کرد و برای دفاع از صربستان وارد نبرد با اتریش و آلمان شد و در نتیجه، جنگ‌جهانی اول به راه افتاد و در جریان جنگ‌جهانی دوم با تحمل 27میلیون‌کشته، سرزمین‌های خود و مناطق اسلاونشین اروپا را آزاد و به ایجاد کنفدراسیون یوگسلاوی کمک کرد. روسیه در دهه 1990 به‌رغم تضعیف سیاسی و تنزل قدرت و مقام جهانی، در ماجرای «کوزوو» مختصر ایستادگی نشان داد و ناو موشک‌انداز به دریای «کارائیب» فرستاد، ولی این ایستادگی از مرحله نمایش فراتر نرفت. روسیه قبلا با تنها گذاشتن متحد خود -عراق- در جریان لشکرکشی موتلفین به کویت سکوت کرده بود. دولت وارث روسیه تزاری (امپراتوری) و جماهیر سوسیالیستی به انهدام دولت «دکتر نجیب» در کابل و سپس ورود آمریکا به افغانستان اعتراض نکرد و در ماجرای لیبی
- متحد دیگر خود- با غرب سازش کرد و مورد تحقیر توده‌ها در سراسر جهان قرار گرفت. ولی به‌نظر می‌رسد مسکو با پیدایش مساله سوریه مطابق الگوی لیبی، به خود آمده و ایستادگی و سرسختی نشان می‌دهد. سوریه از سال 1963 و هفت‌سال پس از گرفتن استقلال از فرانسه که به دست حزب سوسیالیستی بعث افتاد، متحد مسکو شد و تسهیلات بندری به ناوگان روسیه داد. روسیه برای ورود و استقرار در مدیترانه، دو قرن با عثمانی جنگید و پس از ورود به مدیترانه (طبق قرارداد خونکار اسکله سی و اصلاحیه‌های بعدی آن) رقابت غرب را برانگیخت. روسیه پس از فروپاشی شوروی، از مدیترانه خارج شد که مساله جاری سوریه باعث بازگشت آن شده و اعلام کرده است که در این دریا باقی خواهد ماند. مخالفت مسکو (پوتین) با مداخله نظامی غرب به بهانه به‌کار رفتن سلاح شیمیایی در 21آگوست 2013، در آغاز کار آرام و با به‌کاربردن افعال غیرمستقیم و مجهول در جملات بود که رفته‌رفته سخت، صریح و خشن شده است. همین سرسختی، مخالفت جهانی و حتی پارلمان انگلستان و تردیدهای مجلس نمایندگان آمریکا با حملات نظامی به سوریه را گسترش داده است. نشست گروه اقتصادی جی20، موافقان و مخالفان حمله نظامی به سوریه را عیان کرد و معلوم شد که ژاپن بمباران اتمی شده! و همچنین دولت سعودی (یک عرب!) هم خواهان تعرض نظامی به سوریه (قتل عرب‌ها) است و رییس‌جمهور سوسیالیست! فرانسه آتش‌بیار جنگ. کوبیدن بر طبل جنگ ادامه دارد و همه چشم‌ها به مسکو (پوتین) دوخته شده است و هر حرکت او می‌تواند تاریخ‌ساز شود...
اگر کنار بکشد و از مرحله حرف و حتی «وتو» قطعنامه غرب بالاتر نرود که روسیه- اگر نه برای همیشه- برای یکی، دو دهه دیگر قدرت به حساب آورده نخواهد شد و اگر ایستادگی کند، نتیجه به دو صورت خواهد بود: جنگ و بعید نیست جنگ اتمی یا انعطاف غرب که در این صورت، مسکو قدرت ازدست‌رفته را به چنگ خواهد آورد و ‌ای بسا که امپراتوری روسیه احیا شود و مسیر تاریخ تغییر کند. پوتین قبلا با کمک به ایجاد سازمان «شانگهای» و «اتحاد بریکس» کوشید که در برابر غرب و دلار آمریکا قدرت بتراشد که تاکنون موفقیت نداشته است. اگر با انعطاف روسیه و بدون قطعنامه شورای امنیت، غرب به سوریه حمله موشکی- هوایی کند، تلفات و زیان‌ها چندان سنگین نخواهد بود و حمله از حالت سمبولیک فراتر نخواهد رفت. می‌دانیم که تنها با نیروی هوایی و موشک نمی‌شود کشوری را گرفت یا مغلوب ساخت و غرب نیروی‌زمینی در منطقه ندارد. اما، اگر اسراییل و نیروی زمینی آن مداخله کند، توده‌های عرب به‌پاخواهند خاست و تغییرات وسیع در منطقه روی خواهد داد -تغییرات انفجارآمیز و دگرگون‌کننده در منطقه نفت، حمله نظامی غرب به سوریه- در صورت سکوت مسکو، درعین حال نظامات جهانی را تضعیف خواهد کرد که بازگشتی به دوران پیش از ایجاد جامعه ملل و «گان بوت» دیپلماسی خواهد بود، پیش کشیدن هرگونه بهانه و... .
نگاهی به تاریخ سوریه نشان می‌دهد که این سرزمین تاریخی همواره صحنه رقابت قدرت‌های وقت بوده است. زمانی میدان قدرت‌نمایی آشور، سپس و به مدت دوقرن‌واندی وابسته به امپراتوری ایرانیان، آنگاه در دست مقدونی‌ها و نزدیک به هشت‌قرن صحنه نبرد دو ابرقدرت وقت، ایران و روم، سپس مرکز یک امپراتوری اسلامی و مدتی صحنه جنگ صلیبیون و پس از آن در دست دولت عثمانی تا سال 1918. تا سال 1946 تحت قیمومت فرانسه، مدتی با مصر از اعضای جمهوری متحد عرب و... .» می‌دانیم و بررسی‌های آزمایشگاهی نشان داده است که ارتش ایران در نبرد سال 256 میلادی (دوران پادشاهی شاپور یکم) با رومی‌ها از سلاح شیمیایی استفاده کرده بود. یگان‌های مهندسی ارتش ایران برای ورود به دژ «دورا» چنین سلاحی را به‌کار برده بودند.
«مساله سوریه 186هزارکیلومتری 23میلیونی و گهواره یک تمدن باستانی، جهان امروز را در یک نقطه‌عطف قرار داده است و می‌رود تا مسیر تاریخ تغییر کند. فدراسیون آمریکای‌شمالی (به ریاست باراک‌حسین اوباما) در تعقیب سیاستی که ریشه در سال 1944 [مذاکرات محرمانه در مونترال کانادا] دارد و با فروپاشی آسان و کم‌هزینه جماهیر شوروی- رقیب خود که در دسامبر 1991 صورت گرفت و نفوذ در اقمار آن به‌ویژه در میان اسلاوهای اروپای مرکزی، به تجزیه کنفدراسیون یوگسلاوی (اسلاوهای جنوبی) کمک کرد. روسیه از دیر زمان بزرگ اسلاوهای هم‌نژاد به‌شمار می‌آمد که به‌خاطر آنان با عثمانی جنگ‌ها کرد و برای دفاع از صربستان وارد نبرد با اتریش و آلمان شد و در نتیجه، جنگ‌جهانی اول به راه افتاد و در جریان جنگ‌جهانی دوم با تحمل 27میلیون‌کشته، سرزمین‌های خود و مناطق اسلاونشین اروپا را آزاد و به ایجاد کنفدراسیون یوگسلاوی کمک کرد. روسیه در دهه 1990 به‌رغم تضعیف سیاسی و تنزل قدرت و مقام جهانی، در ماجرای «کوزوو» مختصر ایستادگی نشان داد و ناو موشک‌انداز به دریای «کارائیب» فرستاد، ولی این ایستادگی از مرحله نمایش فراتر نرفت. روسیه قبلا با تنها گذاشتن متحد خود -عراق- در جریان لشکرکشی موتلفین به کویت سکوت کرده بود. دولت وارث روسیه تزاری (امپراتوری) و جماهیر سوسیالیستی به انهدام دولت «دکتر نجیب» در کابل و سپس ورود آمریکا به افغانستان اعتراض نکرد و در ماجرای لیبی
- متحد دیگر خود- با غرب سازش کرد و مورد تحقیر توده‌ها در سراسر جهان قرار گرفت. ولی به‌نظر می‌رسد مسکو با پیدایش مساله سوریه مطابق الگوی لیبی، به خود آمده و ایستادگی و سرسختی نشان می‌دهد. سوریه از سال 1963 و هفت‌سال پس از گرفتن استقلال از فرانسه که به دست حزب سوسیالیستی بعث افتاد، متحد مسکو شد و تسهیلات بندری به ناوگان روسیه داد. روسیه برای ورود و استقرار در مدیترانه، دو قرن با عثمانی جنگید و پس از ورود به مدیترانه (طبق قرارداد خونکار اسکله سی و اصلاحیه‌های بعدی آن) رقابت غرب را برانگیخت. روسیه پس از فروپاشی شوروی، از مدیترانه خارج شد که مساله جاری سوریه باعث بازگشت آن شده و اعلام کرده است که در این دریا باقی خواهد ماند. مخالفت مسکو (پوتین) با مداخله نظامی غرب به بهانه به‌کار رفتن سلاح شیمیایی در 21آگوست 2013، در آغاز کار آرام و با به‌کاربردن افعال غیرمستقیم و مجهول در جملات بود که رفته‌رفته سخت، صریح و خشن شده است. همین سرسختی، مخالفت جهانی و حتی پارلمان انگلستان و تردیدهای مجلس نمایندگان آمریکا با حملات نظامی به سوریه را گسترش داده است. نشست گروه اقتصادی جی20، موافقان و مخالفان حمله نظامی به سوریه را عیان کرد و معلوم شد که ژاپن بمباران اتمی شده! و همچنین دولت سعودی (یک عرب!) هم خواهان تعرض نظامی به سوریه (قتل عرب‌ها) است و رییس‌جمهور سوسیالیست! فرانسه آتش‌بیار جنگ. کوبیدن بر طبل جنگ ادامه دارد و همه چشم‌ها به مسکو (پوتین) دوخته شده است و هر حرکت او می‌تواند تاریخ‌ساز شود...
اگر کنار بکشد و از مرحله حرف و حتی «وتو» قطعنامه غرب بالاتر نرود که روسیه- اگر نه برای همیشه- برای یکی، دو دهه دیگر قدرت به حساب آورده نخواهد شد و اگر ایستادگی کند، نتیجه به دو صورت خواهد بود: جنگ و بعید نیست جنگ اتمی یا انعطاف غرب که در این صورت، مسکو قدرت ازدست‌رفته را به چنگ خواهد آورد و ‌ای بسا که امپراتوری روسیه احیا شود و مسیر تاریخ تغییر کند. پوتین قبلا با کمک به ایجاد سازمان «شانگهای» و «اتحاد بریکس» کوشید که در برابر غرب و دلار آمریکا قدرت بتراشد که تاکنون موفقیت نداشته است. اگر با انعطاف روسیه و بدون قطعنامه شورای امنیت، غرب به سوریه حمله موشکی- هوایی کند، تلفات و زیان‌ها چندان سنگین نخواهد بود و حمله از حالت سمبولیک فراتر نخواهد رفت. می‌دانیم که تنها با نیروی هوایی و موشک نمی‌شود کشوری را گرفت یا مغلوب ساخت و غرب نیروی‌زمینی در منطقه ندارد. اما، اگر اسراییل و نیروی زمینی آن مداخله کند، توده‌های عرب به‌پاخواهند خاست و تغییرات وسیع در منطقه روی خواهد داد -تغییرات انفجارآمیز و دگرگون‌کننده در منطقه نفت، حمله نظامی غرب به سوریه- در صورت سکوت مسکو، درعین حال نظامات جهانی را تضعیف خواهد کرد که بازگشتی به دوران پیش از ایجاد جامعه ملل و «گان بوت» دیپلماسی خواهد بود، پیش کشیدن هرگونه بهانه و... .
نگاهی به تاریخ سوریه نشان می‌دهد که این سرزمین تاریخی همواره صحنه رقابت قدرت‌های وقت بوده است. زمانی میدان قدرت‌نمایی آشور، سپس و به مدت دوقرن‌واندی وابسته به امپراتوری ایرانیان، آنگاه در دست مقدونی‌ها و نزدیک به هشت‌قرن صحنه نبرد دو ابرقدرت وقت، ایران و روم، سپس مرکز یک امپراتوری اسلامی و مدتی صحنه جنگ صلیبیون و پس از آن در دست دولت عثمانی تا سال 1918. تا سال 1946 تحت قیمومت فرانسه، مدتی با مصر از اعضای جمهوری متحد عرب و... .» می‌دانیم و بررسی‌های آزمایشگاهی نشان داده است که ارتش ایران در نبرد سال 256 میلادی (دوران پادشاهی شاپور یکم) با رومی‌ها از سلاح شیمیایی استفاده کرده بود. یگان‌های مهندسی ارتش ایران برای ورود به دژ «دورا» چنین سلاحی را به‌کار برده بودند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.