|

پرسش‌های فلسفی

«خودآموز فلسفه» نوشته مل تامپسون کتابی مقدماتی برای آشنایی با کلی‌ترین اصول و اندیشه‌های فلسفی است. در این کتاب خواننده با حوزه‌های اصلی فلسفه مثل هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، فلسفه اخلاق، فلسفه سیاست، فلسفه دین، فلسفه علم و... آشنا می‌شود و درمی‌یابد که اصولا فلسفه چیست و از برخی استدلال‌ها و نظریات فلاسفه معروف نیز آگاه می‌شود. این کتاب بر اندیشه فلاسفه متمرکز نشده و هرجا اشاره‌ای به آنها شده در خدمت یک بحث مشخص و برای درک بهتر آن موضوع بوده ‌است. نویسنده در مقدمه‌ای با عنوان «فلسفه چیست؟» ابتدا تعریفی ساده از فلسفه ارائه می‌دهد، در ادامه از چرایی مطالعه فلسفه سخن می‌گوید و سپس به سبک‌های مختلف استدلال و سرانجام به این پرسش می‌پردازد که آیا پرداختن به فلسفه به «نوشیدن شوکران» می‌ارزد؟ اشاره او به یکی از برجسته‌ترین مقاطع تاریخ فلسفه غرب یعنی ماجرای محاکمه و اعدام سقراط در 399 قبل از میلاد است. در این مقدمه او فلسفه را کوششی می‌داند برای فهم کلی‌تر اصول و اندیشه‌هایی که در پشت جنبه‌های مختلف زندگی نهفته است. برای مثال فلسفه سیاسی به طرح سؤال‌هایی درخصوص مفهوم عدالت، برابری، چگونگی سازمان یک حکومت و معنی دموکراسی می‌پردازد. در این فلسفه خیلی از اصطلاحات روزمره سیاسی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما در مقایسه با واژه‌های مورد استفاده در یک بحث سیاسی معمولی با تعمق و دقت بیشتری به آنها پرداخته می‌شود. فلسفه با نظر به جنبه‌های مختلف زندگی «سؤال‌های بزرگ» مطرح می‌کند و می‌توان آن را به مباحثی نظیر فلسفه ذهن، فلسفه دین، فلسفه علم و فلسفه سیاسی تقسیم‌بندی کرد.
او با مقایسه‌ای بین تاریخ علم و تاریخ فلسفه توضیح می‌دهد که فلسفه همواره در پی پیشنهاد روش‌های جدید در نگرش به پرسش‌ها، راه‌های نو در تبیین اندیشه‌ها و دیدگاه‌های جدید راجع‌ به هدف و عملکرد خود فلسفه است. همچنین بین فلسفه و زبان ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. درواقع برخی وظیفه فلسفه را چیزی جز روشنگری‌های زبان‌شناختی نمی‌دانند. در برقراری ارتباط با دیگران ما از زبان استفاده می‌کنیم. این زبان از افکار و دیدگاه‌های ما سرچشمه می‌گیرد که خود ناشی از تجربیات زندگی و آموزش‌هایی است که دیده‌ایم و آن‌هم تا حد زیادی متأثر از نظرات متداول و دیدگاه‌های رایج در جامعه‌ای است که در آن متولد شده‌ایم. درواقع هدف فلسفه روشن‌ساختن افکار و مفاهیم و معنی زبان است. به‌این‌ترتیب می‌توان ادعا کرد که فلسفیدن همان واضح و دقیق فکرکردن است. معمولا فلسفه به دو صورت مورد مطالعه قرار می‌گیرد: بر اساس موضوعات و مسائل مختلف فلسفی یا بر اساس سیر تکوین و تکامل آن در بستر تاریخ که در فلسفه غرب اغلب با متفکران یونان قدیم نظیر افلاطون و ارسطو آغاز می‌شود.
فلسفه با تلاش انسان برای شناخت آغاز شده و این کتاب نیز فصل نخست خود را به همین بحث اختصاص می‌دهد. تنها در این فصل است که تا حدودی از نحوه اندیشیدن برخی از فلاسفه در طول تاریخ سخن گفته شده است. در فصول بعدی، نویسنده با انتخاب مهم‌ترین سرفصل‌ها در فلسفه و تفکر غربی، آنها را با زبانی ساده و تا حد امکان موجز و با مثال‌هایی ملموس توضیح می‌دهد. در فصل‌های 1 تا 4 به طیفی از مسائل فلسفی اشاره می‌شود. نظریه شناخت فصلی را به خود اختصاص می‌دهد، ولی مسائل متافیزیک و زبان در همه این فصول یافت می‌شود و سایر موارد مرتبط با شناخت نیز مطرح می‌شود. دین، ذهن و علم مباحث اساسی فلسفه را تشکیل می‌دهند و نشان می‌دهند که پرسش‌های اساسی فلسفه درباره زبان و معنی چگونه در این موارد خاص به کار می‌رود. از سوی دیگر نوع بشر نه‌تنها در پی درک جهان پیرامون خود است، بلکه در آن زندگی می‌کند، در آن انتخاب و مداخله می‌کند و خود را به شکل جوامع بشری سازمان می‌دهد. بنابراین فلسفه با دو پرسش در زمینه‌های عملی زندگی هم سر‌و‌کار دارد که عبارتند از اخلاقیات و سیاست. به این دو موضوع در فصل‌های 5 و 6 پرداخته شده است. فصل 7 به گستره‌ای از دیگر مکاتب فلسفی موجود در جهان امروز نظر می‌افکند. برای مثال، به پدیدارشناسی هوسرل و وجودگرایی یا اگزیستانسیالیسم که برای فهم فلسفه قاره‌ای مهم‌اند. منطق صوری نیز از جمله مباحثی است که خواننده کنجکاو به آشنایی با آن نیاز دارد و لازم است که با اسلوب استدلال منطقی و مباحثه آشنا شود. نویسنده در نهایت به سراغ زیبا‌شناسی و سایر مباحث در فلسفه مدرن قاره‌ای نظیر ساختارگرایی و پست‌مدرنیسم می‌رود و تأثیرات آن را در زمینه ادبیات و هنر و همچنین فلسفه به اختصار بررسی می‌کند.

«خودآموز فلسفه» نوشته مل تامپسون کتابی مقدماتی برای آشنایی با کلی‌ترین اصول و اندیشه‌های فلسفی است. در این کتاب خواننده با حوزه‌های اصلی فلسفه مثل هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، فلسفه اخلاق، فلسفه سیاست، فلسفه دین، فلسفه علم و... آشنا می‌شود و درمی‌یابد که اصولا فلسفه چیست و از برخی استدلال‌ها و نظریات فلاسفه معروف نیز آگاه می‌شود. این کتاب بر اندیشه فلاسفه متمرکز نشده و هرجا اشاره‌ای به آنها شده در خدمت یک بحث مشخص و برای درک بهتر آن موضوع بوده ‌است. نویسنده در مقدمه‌ای با عنوان «فلسفه چیست؟» ابتدا تعریفی ساده از فلسفه ارائه می‌دهد، در ادامه از چرایی مطالعه فلسفه سخن می‌گوید و سپس به سبک‌های مختلف استدلال و سرانجام به این پرسش می‌پردازد که آیا پرداختن به فلسفه به «نوشیدن شوکران» می‌ارزد؟ اشاره او به یکی از برجسته‌ترین مقاطع تاریخ فلسفه غرب یعنی ماجرای محاکمه و اعدام سقراط در 399 قبل از میلاد است. در این مقدمه او فلسفه را کوششی می‌داند برای فهم کلی‌تر اصول و اندیشه‌هایی که در پشت جنبه‌های مختلف زندگی نهفته است. برای مثال فلسفه سیاسی به طرح سؤال‌هایی درخصوص مفهوم عدالت، برابری، چگونگی سازمان یک حکومت و معنی دموکراسی می‌پردازد. در این فلسفه خیلی از اصطلاحات روزمره سیاسی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما در مقایسه با واژه‌های مورد استفاده در یک بحث سیاسی معمولی با تعمق و دقت بیشتری به آنها پرداخته می‌شود. فلسفه با نظر به جنبه‌های مختلف زندگی «سؤال‌های بزرگ» مطرح می‌کند و می‌توان آن را به مباحثی نظیر فلسفه ذهن، فلسفه دین، فلسفه علم و فلسفه سیاسی تقسیم‌بندی کرد.
او با مقایسه‌ای بین تاریخ علم و تاریخ فلسفه توضیح می‌دهد که فلسفه همواره در پی پیشنهاد روش‌های جدید در نگرش به پرسش‌ها، راه‌های نو در تبیین اندیشه‌ها و دیدگاه‌های جدید راجع‌ به هدف و عملکرد خود فلسفه است. همچنین بین فلسفه و زبان ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. درواقع برخی وظیفه فلسفه را چیزی جز روشنگری‌های زبان‌شناختی نمی‌دانند. در برقراری ارتباط با دیگران ما از زبان استفاده می‌کنیم. این زبان از افکار و دیدگاه‌های ما سرچشمه می‌گیرد که خود ناشی از تجربیات زندگی و آموزش‌هایی است که دیده‌ایم و آن‌هم تا حد زیادی متأثر از نظرات متداول و دیدگاه‌های رایج در جامعه‌ای است که در آن متولد شده‌ایم. درواقع هدف فلسفه روشن‌ساختن افکار و مفاهیم و معنی زبان است. به‌این‌ترتیب می‌توان ادعا کرد که فلسفیدن همان واضح و دقیق فکرکردن است. معمولا فلسفه به دو صورت مورد مطالعه قرار می‌گیرد: بر اساس موضوعات و مسائل مختلف فلسفی یا بر اساس سیر تکوین و تکامل آن در بستر تاریخ که در فلسفه غرب اغلب با متفکران یونان قدیم نظیر افلاطون و ارسطو آغاز می‌شود.
فلسفه با تلاش انسان برای شناخت آغاز شده و این کتاب نیز فصل نخست خود را به همین بحث اختصاص می‌دهد. تنها در این فصل است که تا حدودی از نحوه اندیشیدن برخی از فلاسفه در طول تاریخ سخن گفته شده است. در فصول بعدی، نویسنده با انتخاب مهم‌ترین سرفصل‌ها در فلسفه و تفکر غربی، آنها را با زبانی ساده و تا حد امکان موجز و با مثال‌هایی ملموس توضیح می‌دهد. در فصل‌های 1 تا 4 به طیفی از مسائل فلسفی اشاره می‌شود. نظریه شناخت فصلی را به خود اختصاص می‌دهد، ولی مسائل متافیزیک و زبان در همه این فصول یافت می‌شود و سایر موارد مرتبط با شناخت نیز مطرح می‌شود. دین، ذهن و علم مباحث اساسی فلسفه را تشکیل می‌دهند و نشان می‌دهند که پرسش‌های اساسی فلسفه درباره زبان و معنی چگونه در این موارد خاص به کار می‌رود. از سوی دیگر نوع بشر نه‌تنها در پی درک جهان پیرامون خود است، بلکه در آن زندگی می‌کند، در آن انتخاب و مداخله می‌کند و خود را به شکل جوامع بشری سازمان می‌دهد. بنابراین فلسفه با دو پرسش در زمینه‌های عملی زندگی هم سر‌و‌کار دارد که عبارتند از اخلاقیات و سیاست. به این دو موضوع در فصل‌های 5 و 6 پرداخته شده است. فصل 7 به گستره‌ای از دیگر مکاتب فلسفی موجود در جهان امروز نظر می‌افکند. برای مثال، به پدیدارشناسی هوسرل و وجودگرایی یا اگزیستانسیالیسم که برای فهم فلسفه قاره‌ای مهم‌اند. منطق صوری نیز از جمله مباحثی است که خواننده کنجکاو به آشنایی با آن نیاز دارد و لازم است که با اسلوب استدلال منطقی و مباحثه آشنا شود. نویسنده در نهایت به سراغ زیبا‌شناسی و سایر مباحث در فلسفه مدرن قاره‌ای نظیر ساختارگرایی و پست‌مدرنیسم می‌رود و تأثیرات آن را در زمینه ادبیات و هنر و همچنین فلسفه به اختصار بررسی می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.