|

بیهقی

در بند معماري شعر

داریوش معمار

شاعر جا خالی کرده ‌است. او گوشه‌نشین، حاشیه‌پرداز و منزوی شده، به متلاشی کردن نقش تاریخی شاعر و حقیقت شعر نشسته ‌است. این جملات از مقاله «گرفتاری شعر در شبه‌جزیره روشنفکران» نوشته «خسرو‌ گلسرخی» ا‌ست، آیا می‌توان ادعا کرد این نقد بر شعر امروز ایران نیز کم و بیش وارد است؟

دامونِ زمستان، متولد 2 بهمن و کشته شده در 29 بهمن، خسرو‌ گلسرخی نمونه‌ آرمان‌خواهی عمیق نسلی از شاعران جوان نوپرداز در دهه‌های 40 و 50 شمسی است.

او هنر را برای مردم و نگرانی‌ها و رنج‌هایشان می‌خواست و اعتقاد داشت شعر باید از دل جامعه بیرون بیاید، شاید این اندیشه شاعر ناشی از مرگ پدرش در دوران کودکی، رنج تنگدستی خانواده، کار سخت روزانه و تحصیل شبانه برای کم کردن بار مشکلات مالی، در شهر هزار رنگ تهران بوده. گلسرخی که در خانواده‌ای مبارز از گیلان متولد شد، در آغاز زندگی معنای عملی رنج را سخت مزه کرد و شخصیت نهایی او در نتیجه اینها شکل گرفت.

ما شاهدیم که این عروسکان کوکی معصوم! مشتی کلمات قصار از قلب پرعفونت سیاست هنر سوداگرانه حفظ کرده‌اند و هر جا که فرصتی دست می‌دهد، همان‌ها را تکرار می‌کنند: هنر مردم یعنی حرف مفت، حالا هنگام آن است که در بند معماری شعر باشیم. اینها بخش دیگری از صحبت‌های«خ. گ»، «افشین راد»، «خسرو کاتوزیان»، یا همان گلسرخی مبارزی است، که در نهایت جان خود را در راه ابراز چنان ایده‌هایی در بیدادگاه پهلوی از دست داد.

گلسرخی را با اتهام دخالت در نقشه ترور خانواده سلطنتی به همراه عده‌ای دیگر بازداشت کردند، که «کرامت‌الله دانشیان» یکی از آنها بود، اما آنچه باعث اعدام او شد، دفاعیات جانانه‌اش در جلسه‌ای ا‌ست که به صورت زنده از تلویزیون ملی ایران پخش شد و بر مردم تاثیر فراوان گذاشت. نتیجه ازدواج گلسرخی با عاطفه گرگین (از مبارزان آن سال‌هاست)، پسری با نام دامون است، که روایت مشهوری در مورد علاقه پدر نسبت به وی، و محقق نشدن آخرین دیدار ایشان با هم وجود دارد. ظاهرا برای شکستن خسرو و وادار کردن او به ابراز ندامت، وی را ترغیب به دیدن پسرش می‌کنند، اما گلسرخی این‌طور می‌گوید با اینکه هیچ‌چیز را بیشتر از دیدن دامون نمی‌خواهم، اما حاضر به دیدنش در این شرایط نیست. قطعه ۳۳، ردیف ۸۴، شماره ۱۹ بهشت‌زهرای تهران، محلی‌ است که گلسرخی و یاران دیگر او همچون جزنی، دانشیان و... در آن به خاک ابدی پیوسته‌اند. انتشار اشعار و آثار گلسرخی در سال‌های پس از انقلاب با نام کاوه گوهرین گره خورده و در همین ایام به همت او مجموعه کامل اشعار گلسرخی نیز در سری جلد سفید «نگاه» منتشر شده است.

شاعر جا خالی کرده ‌است. او گوشه‌نشین، حاشیه‌پرداز و منزوی شده، به متلاشی کردن نقش تاریخی شاعر و حقیقت شعر نشسته ‌است. این جملات از مقاله «گرفتاری شعر در شبه‌جزیره روشنفکران» نوشته «خسرو‌ گلسرخی» ا‌ست، آیا می‌توان ادعا کرد این نقد بر شعر امروز ایران نیز کم و بیش وارد است؟

دامونِ زمستان، متولد 2 بهمن و کشته شده در 29 بهمن، خسرو‌ گلسرخی نمونه‌ آرمان‌خواهی عمیق نسلی از شاعران جوان نوپرداز در دهه‌های 40 و 50 شمسی است.

او هنر را برای مردم و نگرانی‌ها و رنج‌هایشان می‌خواست و اعتقاد داشت شعر باید از دل جامعه بیرون بیاید، شاید این اندیشه شاعر ناشی از مرگ پدرش در دوران کودکی، رنج تنگدستی خانواده، کار سخت روزانه و تحصیل شبانه برای کم کردن بار مشکلات مالی، در شهر هزار رنگ تهران بوده. گلسرخی که در خانواده‌ای مبارز از گیلان متولد شد، در آغاز زندگی معنای عملی رنج را سخت مزه کرد و شخصیت نهایی او در نتیجه اینها شکل گرفت.

ما شاهدیم که این عروسکان کوکی معصوم! مشتی کلمات قصار از قلب پرعفونت سیاست هنر سوداگرانه حفظ کرده‌اند و هر جا که فرصتی دست می‌دهد، همان‌ها را تکرار می‌کنند: هنر مردم یعنی حرف مفت، حالا هنگام آن است که در بند معماری شعر باشیم. اینها بخش دیگری از صحبت‌های«خ. گ»، «افشین راد»، «خسرو کاتوزیان»، یا همان گلسرخی مبارزی است، که در نهایت جان خود را در راه ابراز چنان ایده‌هایی در بیدادگاه پهلوی از دست داد.

گلسرخی را با اتهام دخالت در نقشه ترور خانواده سلطنتی به همراه عده‌ای دیگر بازداشت کردند، که «کرامت‌الله دانشیان» یکی از آنها بود، اما آنچه باعث اعدام او شد، دفاعیات جانانه‌اش در جلسه‌ای ا‌ست که به صورت زنده از تلویزیون ملی ایران پخش شد و بر مردم تاثیر فراوان گذاشت. نتیجه ازدواج گلسرخی با عاطفه گرگین (از مبارزان آن سال‌هاست)، پسری با نام دامون است، که روایت مشهوری در مورد علاقه پدر نسبت به وی، و محقق نشدن آخرین دیدار ایشان با هم وجود دارد. ظاهرا برای شکستن خسرو و وادار کردن او به ابراز ندامت، وی را ترغیب به دیدن پسرش می‌کنند، اما گلسرخی این‌طور می‌گوید با اینکه هیچ‌چیز را بیشتر از دیدن دامون نمی‌خواهم، اما حاضر به دیدنش در این شرایط نیست. قطعه ۳۳، ردیف ۸۴، شماره ۱۹ بهشت‌زهرای تهران، محلی‌ است که گلسرخی و یاران دیگر او همچون جزنی، دانشیان و... در آن به خاک ابدی پیوسته‌اند. انتشار اشعار و آثار گلسرخی در سال‌های پس از انقلاب با نام کاوه گوهرین گره خورده و در همین ایام به همت او مجموعه کامل اشعار گلسرخی نیز در سری جلد سفید «نگاه» منتشر شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.