|

ناتو در برابر روسیه

احمد رشیدی‌نژاد

ظاهرا کشورهای عضو ناتو (پیمان آتلانتیک شمالی) درصدد برگزاری بزرگ‌ترین رزمایش نظامی خود از زمان جنگ سرد تاکنون هستند. در این رزمایش که گفته می‌شود چهار هفته دیگر- یعنی از 25 اکتبر تا 23 نوامبر- در نروژ برگزار خواهد شد، 4۴‌ هزار سرباز عضو ناتو که ۱۰‌ هزار نفر از آنها مشخصا سربازان آلمانی هستند، مشارکت خواهند کرد. همچنین ۱۳۰ هواپیمای جنگی، ۷۰ ناو و بیش از ۱۰‌ هزار خودروی نظامی در این رزمایش به کار گرفته می‌شوند.
در این رابطه هرچند یک سخنگوی ناتو در بروکسل به خبرگزاری آلمان (دویچه‌وله) گفته است که رزمایش جدید ناتو به‌طور مشخص در مقابله با حمله احتمالی روسیه به دیگر کشورهای همسایه انجام نمی‌شود و تمرینات صرفا برای شرایط خطر احتمالی انجام می‌شوند، اما از نظر برخی دیپلمات‌های ناتو، بی‌سبب نیست که این رزمایش در مناطق همجوار با مرزهای روسیه انجام می‌شود. آنها همچنین به رزمایش‌های بزرگ روسیه برای درگیری‌های بزرگ اشاره می‌کنند. رزمایش‌هایی مانند رزمایش وستوک- 2018 که اخیرا و با مشارکت 300‌ هزار سرباز روسی و حدود سه ‌هزار سرباز چینی و مغولی به انجام رسید. پس از الحاق شبه‌جزیره کریمه به خاک روسیه (2014) که متعاقب جدایی اوستیای جنوبی از گرجستان (2008) توسط روسیه صورت پذیرفت، کشورهای هم‌مرز با روسیه خود را مصون از تجاوز روس‌ها ندیده و خواستار دفاع هرچه بیشتر ناتو از آنها شده‌اند (برابر مقررات ناتو اگر یکی از ۲۹ عضو ناتو مورد تهاجم نظامی قرار گیرد، صیانت از موجودیت آن برعهده سایر کشورهای عضو است).
شرایطی که می‌توان گفت بی‌شک ماحصل تقلای روسیه برای شکستن حصار محدودساز ناتو در اطراف مرزهایش است. بر این اساس هرچند پس از فروپاشی شوروی، ناتو توانست با عضوگیری از اعضای سابق «پیمان ورشو» بر مناطقی مسلط شود که به‌لحاظ «ژئواستراتژیک» دامنه نفوذ روسیه را بسیار محدودتر از قبل از فروپاشی می‌کند، اما به‌لحاظ «ژئوپلیتیک انرژی» شکافی عمیق در اعضای این پیمان دیده می‌شود که به‌راحتی ترمیم‌پذیر نبوده، قدرت تصمیم‌گیری و مقابله با روس‌ها را در شرایط لزوم محدود می‌کند. اهمیت این موضوع با توجه به اینکه عرضه گاز (روسیه) به اروپا در سال 2017 از سال 1990 به بالاترین سطح خود رسیده، باعث نگرانی مقامات ناتو نیز شده است. اعضای ناتو نگرانند که روسیه از منابع گازی به‌عنوان ابزار سیاست بهره بگیرد. در این رابطه «پیتر توث»، تحلیلگر مسائل مربوط به انرژی و اهل اسلواکی، تا حدودی این نگرانی را بجا دانسته و معتقد است که ذخایر انرژی، ابزاری کاملا مؤثر و کارآمد در دستان روسیه است. این تحلیلگر مسائل انرژی تأکید دارد، شاید از این واقعیت خوشمان نیاید و برای بسیاری از کشورها نیز ناخوشایند باشد، اما منابع طبیعی و بالاتر از همه، گاز، مزیت اقتصادی و ژئوپلیتیک روسیه است؛ سیاستی که همواره مقامات آمریکایی آن را به مقامات اروپایی هشدار داده‌اند؛ به‌طورمثال در پی نشست ماه گذشته سران اعضای ناتو در بروکسل، «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا، ضمن انتقاد از برخی اعضای این سازمان، سیاست انرژی اروپا و به‌ویژه آلمان را به‌شدت مورد هجمه قرار داد. ظاهرا نوک پیکان انتقادات ترامپ به سوی خط لوله موسوم به «نورد استریم 2» بود که قرار است گاز روسیه را مستقیما (به‌دور از کشورهای اروپای‌شرقی)، از طریق بستر دریای بالتیک به آلمان برساند. ترامپ که در صبحانه کاری با دبیرکل ناتو به صراحت به انتقاد از این توافق پرداخته بود، ضمن ابراز نگرانی گفته بود که «کشورهای عضو ناتو که در این میان باید از آلمان نام ببرم، ‌میلیاردها دلار صرف خرید انرژی از روسیه می‌کنند، آنگاه ما (آمریکا) باید ‌میلیاردها دلار هزینه محافظت از شما در قبال همان روسیه را بکنیم»! رئیس‌جمهور آمریکا با تکرار نظرش درباره وابستگی انرژی آلمان به روسیه ادامه داده که «آلمان اسیر روسیه است، چراکه آنها تولید زغال‌سنگشان و همچنین انرژی اتمی را رها کرده و به نفت و گاز روسیه روی آورده‌اند». قانون جدید تحریم‌های ضدروسی آمریکا نیز که سال گذشته تصویب شد، همین هدف را دنبال می‌کند. مطابق این قانون، آمریکا شرکای خود را در اروپا از مشارکت در احداث خط لوله گاز منع می‌کند و شرکت‌هایی که از آن تخلف یا در این طرح روسی مشارکت کنند، مجازات خواهد کرد. این در شرایطی است که با وجود تنش‌های سیاسی بالا، نه‌تنها واردات گاز از روسیه کاهش نیافته، بلکه افزایش نیز داشته است، به‌طوری‌که گفته می‌شود، شرکت دارنده انحصار صادرات گازی روسیه، سال گذشته، فروش گاز به اروپا را بیش از هشت درصد افزایش داده و به رکورد تاریخی ۱۹۴‌میلیارد مترمکعب رسانده است که برابر ۳۶ درصد کل گاز مصرفی اروپاست. حال و با این شرایط، وابستگی جدی انرژی اروپا به روسیه، این زنگ‌خطر را برای آمریکایی‌ها به صدا درآورده که ممکن است در شرایط نیاز، اعضای این پیمان همراهی و چابکی لازم را برای مقابله با روسیه نداشته باشند. چنانچه در جریان بحران اوستیای جنوبی (2008) و اوکراین (2014)، تصمیمات اتخاذشده از سوی اعضای این پیمان بسیار مماشات‌آمیز و مصلحت‌جویانه بود.

ظاهرا کشورهای عضو ناتو (پیمان آتلانتیک شمالی) درصدد برگزاری بزرگ‌ترین رزمایش نظامی خود از زمان جنگ سرد تاکنون هستند. در این رزمایش که گفته می‌شود چهار هفته دیگر- یعنی از 25 اکتبر تا 23 نوامبر- در نروژ برگزار خواهد شد، 4۴‌ هزار سرباز عضو ناتو که ۱۰‌ هزار نفر از آنها مشخصا سربازان آلمانی هستند، مشارکت خواهند کرد. همچنین ۱۳۰ هواپیمای جنگی، ۷۰ ناو و بیش از ۱۰‌ هزار خودروی نظامی در این رزمایش به کار گرفته می‌شوند.
در این رابطه هرچند یک سخنگوی ناتو در بروکسل به خبرگزاری آلمان (دویچه‌وله) گفته است که رزمایش جدید ناتو به‌طور مشخص در مقابله با حمله احتمالی روسیه به دیگر کشورهای همسایه انجام نمی‌شود و تمرینات صرفا برای شرایط خطر احتمالی انجام می‌شوند، اما از نظر برخی دیپلمات‌های ناتو، بی‌سبب نیست که این رزمایش در مناطق همجوار با مرزهای روسیه انجام می‌شود. آنها همچنین به رزمایش‌های بزرگ روسیه برای درگیری‌های بزرگ اشاره می‌کنند. رزمایش‌هایی مانند رزمایش وستوک- 2018 که اخیرا و با مشارکت 300‌ هزار سرباز روسی و حدود سه ‌هزار سرباز چینی و مغولی به انجام رسید. پس از الحاق شبه‌جزیره کریمه به خاک روسیه (2014) که متعاقب جدایی اوستیای جنوبی از گرجستان (2008) توسط روسیه صورت پذیرفت، کشورهای هم‌مرز با روسیه خود را مصون از تجاوز روس‌ها ندیده و خواستار دفاع هرچه بیشتر ناتو از آنها شده‌اند (برابر مقررات ناتو اگر یکی از ۲۹ عضو ناتو مورد تهاجم نظامی قرار گیرد، صیانت از موجودیت آن برعهده سایر کشورهای عضو است).
شرایطی که می‌توان گفت بی‌شک ماحصل تقلای روسیه برای شکستن حصار محدودساز ناتو در اطراف مرزهایش است. بر این اساس هرچند پس از فروپاشی شوروی، ناتو توانست با عضوگیری از اعضای سابق «پیمان ورشو» بر مناطقی مسلط شود که به‌لحاظ «ژئواستراتژیک» دامنه نفوذ روسیه را بسیار محدودتر از قبل از فروپاشی می‌کند، اما به‌لحاظ «ژئوپلیتیک انرژی» شکافی عمیق در اعضای این پیمان دیده می‌شود که به‌راحتی ترمیم‌پذیر نبوده، قدرت تصمیم‌گیری و مقابله با روس‌ها را در شرایط لزوم محدود می‌کند. اهمیت این موضوع با توجه به اینکه عرضه گاز (روسیه) به اروپا در سال 2017 از سال 1990 به بالاترین سطح خود رسیده، باعث نگرانی مقامات ناتو نیز شده است. اعضای ناتو نگرانند که روسیه از منابع گازی به‌عنوان ابزار سیاست بهره بگیرد. در این رابطه «پیتر توث»، تحلیلگر مسائل مربوط به انرژی و اهل اسلواکی، تا حدودی این نگرانی را بجا دانسته و معتقد است که ذخایر انرژی، ابزاری کاملا مؤثر و کارآمد در دستان روسیه است. این تحلیلگر مسائل انرژی تأکید دارد، شاید از این واقعیت خوشمان نیاید و برای بسیاری از کشورها نیز ناخوشایند باشد، اما منابع طبیعی و بالاتر از همه، گاز، مزیت اقتصادی و ژئوپلیتیک روسیه است؛ سیاستی که همواره مقامات آمریکایی آن را به مقامات اروپایی هشدار داده‌اند؛ به‌طورمثال در پی نشست ماه گذشته سران اعضای ناتو در بروکسل، «دونالد ترامپ»، رئیس‌جمهوری آمریکا، ضمن انتقاد از برخی اعضای این سازمان، سیاست انرژی اروپا و به‌ویژه آلمان را به‌شدت مورد هجمه قرار داد. ظاهرا نوک پیکان انتقادات ترامپ به سوی خط لوله موسوم به «نورد استریم 2» بود که قرار است گاز روسیه را مستقیما (به‌دور از کشورهای اروپای‌شرقی)، از طریق بستر دریای بالتیک به آلمان برساند. ترامپ که در صبحانه کاری با دبیرکل ناتو به صراحت به انتقاد از این توافق پرداخته بود، ضمن ابراز نگرانی گفته بود که «کشورهای عضو ناتو که در این میان باید از آلمان نام ببرم، ‌میلیاردها دلار صرف خرید انرژی از روسیه می‌کنند، آنگاه ما (آمریکا) باید ‌میلیاردها دلار هزینه محافظت از شما در قبال همان روسیه را بکنیم»! رئیس‌جمهور آمریکا با تکرار نظرش درباره وابستگی انرژی آلمان به روسیه ادامه داده که «آلمان اسیر روسیه است، چراکه آنها تولید زغال‌سنگشان و همچنین انرژی اتمی را رها کرده و به نفت و گاز روسیه روی آورده‌اند». قانون جدید تحریم‌های ضدروسی آمریکا نیز که سال گذشته تصویب شد، همین هدف را دنبال می‌کند. مطابق این قانون، آمریکا شرکای خود را در اروپا از مشارکت در احداث خط لوله گاز منع می‌کند و شرکت‌هایی که از آن تخلف یا در این طرح روسی مشارکت کنند، مجازات خواهد کرد. این در شرایطی است که با وجود تنش‌های سیاسی بالا، نه‌تنها واردات گاز از روسیه کاهش نیافته، بلکه افزایش نیز داشته است، به‌طوری‌که گفته می‌شود، شرکت دارنده انحصار صادرات گازی روسیه، سال گذشته، فروش گاز به اروپا را بیش از هشت درصد افزایش داده و به رکورد تاریخی ۱۹۴‌میلیارد مترمکعب رسانده است که برابر ۳۶ درصد کل گاز مصرفی اروپاست. حال و با این شرایط، وابستگی جدی انرژی اروپا به روسیه، این زنگ‌خطر را برای آمریکایی‌ها به صدا درآورده که ممکن است در شرایط نیاز، اعضای این پیمان همراهی و چابکی لازم را برای مقابله با روسیه نداشته باشند. چنانچه در جریان بحران اوستیای جنوبی (2008) و اوکراین (2014)، تصمیمات اتخاذشده از سوی اعضای این پیمان بسیار مماشات‌آمیز و مصلحت‌جویانه بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.