قانون جنگل جایگزین نظم جهانی
استیون ارلانگر. ستوننویس نیویورکتایمز
رئیسجمهورر ایالات متحده مصمم است تا پس از 70 سال سیاست خارجی آمریکا را بازتعریف کند و به نظر میرسد تغییر رویکرد نسبت به اروپا برای دونالد ترامپ در اولویت قرار دارد. ترامپ متحد آنسوی آتلانتیک را بیشتر یک رقیب میداند تا همپیمان.
تغییر سیاست ترامپ در قبال کشورهای اقیانوس آتلانتیک تصمیم یک شبه نیست و او از زمان روی کار آمدن در ژانویه 2017 با موضع گیریها و تصمیمات جنجالی خود این هشدار را به اروپاییها داد که دیگر نمیتوانند روی واشنگتن بهعنوان همپیمان سنتی و متحد استراتژیک حساب کنند. این تحول در شرایطی رخ میدهد که تردیدهایی در مورد ایفای نقش جهانی ایالاتمتحده ایجاد شده و اروپا نیز با گسترش موج ملی گرایی بیش از هر زمان آشفته و به هم ریخته به نظر میرسد و خلا شریکی قابل اتکا را بیشازپیش حس میکند. این نگرانی را اخیرا هایکو ماس وزیر خارجه آلمان در گردهمایی سفرای آلمان در دیگر کشورها مطرح کرد و خواستار آن شد تا اتحادیه اروپا در سیاست خارجی و دفاعی قدرتمندتر و مستقلتر گردد تا آماده رویارویی با چالشهای ناگهانی آینده باشد. به عقیده ماس، با سیاستهای دونالد ترامپ و دیگر رهبران راستگرای افراطی در نقاط مختلف جهان نظم بینالمللی قاعده محور درحال فروپاشی است و دیگر نمیتوان آن را مبنای شکلدادن به سیاست خارجی قرار داد.
وزیر خارجه سوسیالیست آلمان در این سخنرانی به رابرت کاگان اندیشمند محافظهکار آمریکایی مؤسسه بروکینگز و نویسنده کتاب مشهور «جنگل چگونه توسعه مییابد: ایالات متحده و دنیای خطرناک امروز» نیز اشاره میکند. از نگاه کاگان، عقبنشینی آمریکا بهعنوان شکلدهنده نظم نوین جهانی پس از جنگ جهانی دوم، جهان را به وضع طبیعی و البته خطرناک خود بازمیگرداند: «جنگلی تیرهوتار که مملو از درگیریهای منفعتطلبانه، نژادپرستانه و ملیگرایانه است و هر کدام از طرفین تنها به نفع خود فکر میکنند و در پی بهدستآوردن بیشترین منفعت هستند. نظم دنیای لیبرال که حدود هفت دهه قبل از سوی ایالت متحده ایجاد شده در حال فروپاشی است و این فروپاشی با انتخاب دونالد ترامپ بهعنوان رئیسجمهورر ایالات متحده آغاز شده و نکته جالب اینکه یکی از دلایل پیروزی ترامپ بر هیلاری کلینتون هم داشتن همین رویکرد ضدلیبرالی بوده است. این اندیشمند محافظهکار و سرشناس آمریکایی معتقد است که آمریکای امروز از لیبرالیسم خسته شده و خود را عقب کشیده است. آمریکا زمانی ناظم جهان لیبرالی بود و منادی تجارت آزاد و برقرارکننده صلح. اما اکنون این کشور در حال چرخش برخلاف جهت تاریخ
است.
این چرخش در این زمان میتواند برای اتحادیه اروپا بسیار گران تمام شود. اروپای امروز بیش از هر زمان دیگر شاهد قدرتگرفتن پوپولیستها و ملیگرایان افراطی است. مشابه این اتفاق را در دهه 30 میلادی شاهد بودیم اما نه به این گستردگی. خطری گه جهان را تهدید میکند نه خاورمیانه است و نه روسیه و چین است. در چنین شرایطی اتفاق بزرگ قرن در اروپا رقم خواهد خورد. اگر اروپا را از این موج پوپولیسم و ملیگرایی افراطی نرهانیم نهتنها اروپا از دست میرود بلکه تمام دستاوردهای جهان لیبرالی نابود خواهد شد». کاگان در حالی اروپا را در حال ازدسترفتن میداند که نسخه چندان کارآمدی برای درمان این بحران ارائه نمیدهد. او میگوید راهحل این چالش بازگشت ایالات متحده به جایگاه دهههای گذشته خود بهعنوان تضمینکننده لیبرالیسم است.
اما با وجود ترامپ در کاخ سفید نمیتوان امیدی به عملیشدن این راهحل داشت. زیرا رئیسجمهور فعلی آمریکا به طور پیوسته در حال تهدید و شکایت از متحدان خود بهویژه در اروپاست. یکی از مهمترین موضوعات نارضایتی ترامپ به تعهدات اعضای اروپایی ناتو مربوط میشود و اینکه این کشورها که به اندازه کافی برای مسائل دفاعی هزینه نمیکنند و آمریکا هزینه امنیت در اروپا را میپردازد.
استفان والت تحلیلگر ارشد روابط بینالملل از دانشگاه هاروارد هم بر این باور است که ایالت متحده باید تعهدات و درگیریهای خود در جهان امروز را کاهش دهد و گزینشی عمل نماید. والت اعتقاد دارد که پس از پایان جنگ جهانی دوم آمریکا حتی در جزئیترین مسائل نیز وارد میشد و بهاینترتیب هزینههای غیرضروری را بر دوش خود میگذاشت. این حضور آمریکا در مورد هر موضوعی در نقاط مختلف جهان باعث ایجاد وجههای منفی نسبت به این کشور شد. «اگر ایالات متحده بخواهد در تمام جهان صلح موردنظر خود را پیاده کند و برخی از این تلاشها هم نتیجه مثبتی در بر نداشته باشد، مردم آمریکا از آن نوع سیاست خارجی حمایت میکنند که درگیری و هزینه کمتری برای کشورشان ایجاد کند.
دنیل درنزر مدرس سیاست خارجی در دانشگاه تافتس اما دیدگاههای کاگان و والت را چندان صحیح نمیداند و میگوید: «آمریکاییها از جنگ در عراق و افغانستان و هزینههای سرسام آور این درگیریها خسته شدهاند بااینحال والت و کاگان همچنان نگاه نادرستی به افکار عمومی آمریکا دارند. از مردم در مورد متحدان آمریکا، تجارت و مهاجرت سؤال کنید و بسیاری از آمریکاییها اعتقاد دارند که ترامپ لیبرالیسم جهانی را احیا کرده است. آمریکاییها عاشق تجارت با اروپا و توسعه دموکراسی در آسیا هستند. نظرسنجیها نشان میدهد نگاه آمریکاییها به تجارت متقابل با متحدان در مقایسه با چهار دهه قبل مثبتتر شده است. آمریکاییها از سیاست خارجی درگیرانه که ترامپ آن را پیش میبرد خسته نیستند بلکه از سیاستهای غیرعقلانی، پرهزینه و همچنین جنگهای خارجی که رؤسای جمهور قبلی آمریکا آن را بسط دادند رویگردان شدهاند».
رئیسجمهورر ایالات متحده مصمم است تا پس از 70 سال سیاست خارجی آمریکا را بازتعریف کند و به نظر میرسد تغییر رویکرد نسبت به اروپا برای دونالد ترامپ در اولویت قرار دارد. ترامپ متحد آنسوی آتلانتیک را بیشتر یک رقیب میداند تا همپیمان.
تغییر سیاست ترامپ در قبال کشورهای اقیانوس آتلانتیک تصمیم یک شبه نیست و او از زمان روی کار آمدن در ژانویه 2017 با موضع گیریها و تصمیمات جنجالی خود این هشدار را به اروپاییها داد که دیگر نمیتوانند روی واشنگتن بهعنوان همپیمان سنتی و متحد استراتژیک حساب کنند. این تحول در شرایطی رخ میدهد که تردیدهایی در مورد ایفای نقش جهانی ایالاتمتحده ایجاد شده و اروپا نیز با گسترش موج ملی گرایی بیش از هر زمان آشفته و به هم ریخته به نظر میرسد و خلا شریکی قابل اتکا را بیشازپیش حس میکند. این نگرانی را اخیرا هایکو ماس وزیر خارجه آلمان در گردهمایی سفرای آلمان در دیگر کشورها مطرح کرد و خواستار آن شد تا اتحادیه اروپا در سیاست خارجی و دفاعی قدرتمندتر و مستقلتر گردد تا آماده رویارویی با چالشهای ناگهانی آینده باشد. به عقیده ماس، با سیاستهای دونالد ترامپ و دیگر رهبران راستگرای افراطی در نقاط مختلف جهان نظم بینالمللی قاعده محور درحال فروپاشی است و دیگر نمیتوان آن را مبنای شکلدادن به سیاست خارجی قرار داد.
وزیر خارجه سوسیالیست آلمان در این سخنرانی به رابرت کاگان اندیشمند محافظهکار آمریکایی مؤسسه بروکینگز و نویسنده کتاب مشهور «جنگل چگونه توسعه مییابد: ایالات متحده و دنیای خطرناک امروز» نیز اشاره میکند. از نگاه کاگان، عقبنشینی آمریکا بهعنوان شکلدهنده نظم نوین جهانی پس از جنگ جهانی دوم، جهان را به وضع طبیعی و البته خطرناک خود بازمیگرداند: «جنگلی تیرهوتار که مملو از درگیریهای منفعتطلبانه، نژادپرستانه و ملیگرایانه است و هر کدام از طرفین تنها به نفع خود فکر میکنند و در پی بهدستآوردن بیشترین منفعت هستند. نظم دنیای لیبرال که حدود هفت دهه قبل از سوی ایالت متحده ایجاد شده در حال فروپاشی است و این فروپاشی با انتخاب دونالد ترامپ بهعنوان رئیسجمهورر ایالات متحده آغاز شده و نکته جالب اینکه یکی از دلایل پیروزی ترامپ بر هیلاری کلینتون هم داشتن همین رویکرد ضدلیبرالی بوده است. این اندیشمند محافظهکار و سرشناس آمریکایی معتقد است که آمریکای امروز از لیبرالیسم خسته شده و خود را عقب کشیده است. آمریکا زمانی ناظم جهان لیبرالی بود و منادی تجارت آزاد و برقرارکننده صلح. اما اکنون این کشور در حال چرخش برخلاف جهت تاریخ
است.
این چرخش در این زمان میتواند برای اتحادیه اروپا بسیار گران تمام شود. اروپای امروز بیش از هر زمان دیگر شاهد قدرتگرفتن پوپولیستها و ملیگرایان افراطی است. مشابه این اتفاق را در دهه 30 میلادی شاهد بودیم اما نه به این گستردگی. خطری گه جهان را تهدید میکند نه خاورمیانه است و نه روسیه و چین است. در چنین شرایطی اتفاق بزرگ قرن در اروپا رقم خواهد خورد. اگر اروپا را از این موج پوپولیسم و ملیگرایی افراطی نرهانیم نهتنها اروپا از دست میرود بلکه تمام دستاوردهای جهان لیبرالی نابود خواهد شد». کاگان در حالی اروپا را در حال ازدسترفتن میداند که نسخه چندان کارآمدی برای درمان این بحران ارائه نمیدهد. او میگوید راهحل این چالش بازگشت ایالات متحده به جایگاه دهههای گذشته خود بهعنوان تضمینکننده لیبرالیسم است.
اما با وجود ترامپ در کاخ سفید نمیتوان امیدی به عملیشدن این راهحل داشت. زیرا رئیسجمهور فعلی آمریکا به طور پیوسته در حال تهدید و شکایت از متحدان خود بهویژه در اروپاست. یکی از مهمترین موضوعات نارضایتی ترامپ به تعهدات اعضای اروپایی ناتو مربوط میشود و اینکه این کشورها که به اندازه کافی برای مسائل دفاعی هزینه نمیکنند و آمریکا هزینه امنیت در اروپا را میپردازد.
استفان والت تحلیلگر ارشد روابط بینالملل از دانشگاه هاروارد هم بر این باور است که ایالت متحده باید تعهدات و درگیریهای خود در جهان امروز را کاهش دهد و گزینشی عمل نماید. والت اعتقاد دارد که پس از پایان جنگ جهانی دوم آمریکا حتی در جزئیترین مسائل نیز وارد میشد و بهاینترتیب هزینههای غیرضروری را بر دوش خود میگذاشت. این حضور آمریکا در مورد هر موضوعی در نقاط مختلف جهان باعث ایجاد وجههای منفی نسبت به این کشور شد. «اگر ایالات متحده بخواهد در تمام جهان صلح موردنظر خود را پیاده کند و برخی از این تلاشها هم نتیجه مثبتی در بر نداشته باشد، مردم آمریکا از آن نوع سیاست خارجی حمایت میکنند که درگیری و هزینه کمتری برای کشورشان ایجاد کند.
دنیل درنزر مدرس سیاست خارجی در دانشگاه تافتس اما دیدگاههای کاگان و والت را چندان صحیح نمیداند و میگوید: «آمریکاییها از جنگ در عراق و افغانستان و هزینههای سرسام آور این درگیریها خسته شدهاند بااینحال والت و کاگان همچنان نگاه نادرستی به افکار عمومی آمریکا دارند. از مردم در مورد متحدان آمریکا، تجارت و مهاجرت سؤال کنید و بسیاری از آمریکاییها اعتقاد دارند که ترامپ لیبرالیسم جهانی را احیا کرده است. آمریکاییها عاشق تجارت با اروپا و توسعه دموکراسی در آسیا هستند. نظرسنجیها نشان میدهد نگاه آمریکاییها به تجارت متقابل با متحدان در مقایسه با چهار دهه قبل مثبتتر شده است. آمریکاییها از سیاست خارجی درگیرانه که ترامپ آن را پیش میبرد خسته نیستند بلکه از سیاستهای غیرعقلانی، پرهزینه و همچنین جنگهای خارجی که رؤسای جمهور قبلی آمریکا آن را بسط دادند رویگردان شدهاند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.