|

دو اثرِ تازه از ادبيات مدرن جهان در «نگاه»

ما به جهنم رسيده‌ايم

«ادبيات شايد نتواند جلوي جنگ و خونريزي را بگيرد، شايد نتواند از مرگ يك كودك جلوگيري كند، ولي مي‌تواند كاري كند كه دنيا به آن فكر كند». اين قولِ سارتر در سرآغاز رمانِ «آن‌جا كه ايمانم را رها كردم» نوشته ژروم فراري ترجمه بهمن يغمايي و محمدهادي خليل‌نژادي است. رماني درباره زندان‌هاي الجزيره و كشتاري كه تا هنوز هم در گوشه‌وكنار جهان شاهديم.
«در سال 1975 در الجزيره سروان آندره دگورس، ستوان اوراس آندره آني را كه با او در جنگ‌هاي هند و چين شركت داشته و هر دو مدت‌ها در آن‌جا بازداشت بوده‌اند پيدا مي‌كند. از اين زمان به بعد زندانيان جنگ‌هاي استقلال الجزاير به دست اين دو نفر كه خود شكنجه‌گران مخوفي شده‌اند مي‌افتند. آندره آني وظيفه جديد را كاملا بر عهده مي‌گيرد اما دگورس، تسكين و آرامش خود را نزدِ طاهر فرمانده جبهه آزادي‌بخش ملي كه در سلولي زنداني شده است مي‌يابد».
اين روايت كه در پيشگفتار كتاب آمده است، شمايي است از آنچه در رمانِ فراري از جنگ‌ الجزاير ترسيم شده است. ‌نويسنده‌اي اهلِ فرانسه و استاد فلسفه مدرسه بين‌المللي الجزيره. خصيصه رمانِ ژروم فراري اين است كه او اين‌بار نه از ديدِ قهرمانان، كه از زاويه ديد شكنجه‌گراني به واقعه مي‌نگرد كه دچار تضادهاي بسياري‌اند چراكه خود زماني زنداني و قرباني فاشيسم هيتلري بوده‌اند و با چنين نظام‌هايي مبارزه كرده‌اند، اما خود در ساختار قدرت گرفتار آمده و به تنش‌ها و تضادهايي دچارند كه دستمايه رمان ژروم فراري شده است.
«آن‌جا كه ايمانم را رها كردم» با اينكه در فرانسه چهار جايزه دريافت كرده است، هنگامِ انتشار حرف‌وحديث‌هاي بسياري را برانگيخت. اين كتاب اگرچه در قالبِ رمان نوشته شده است، بخشي از واقعيت‌هاي جنگ الجزاير است كه به‌تعبير پيشگفتار كتاب، در ساليان اخير به دور و تسلسل افتاده است. «كشتار دويست‌هزار الجزايري به‌ دست الجزايري پس از سال 1991 در يك جنگ بي‌رحمانه داخلي».
رمان با جملاتي تكان‌دهنده آغاز مي‌شود: «شما را به خاطر مي‌آورم، جناب سروان، خيلي خوب به ياد مي‌آورم، هنوز به‌روشني آن شبي را مي‌بينم كه پريشاني و بي‌كسي بر چشمان‌تان سنگيني مي‌كرد. هنگامي كه فهميديد او به دار آويخته‌ شده است. صبحي سرد و بهاري بود، جناب سروان. از آن زمان مدت‌ها مي‌گذرد، لحظه‌اي را ديدم كه در جلوي چشمان من ناگهان پير شديد. از من پرسيديد چگونه امكان دارد چنين زنداني مهمي مثل طاهر را بدون مراقب بگذاريم و چندبار تكرار كرديد چطور امكان دارد؟ چگونه مي‌توانستم چنين سهل‌انگاري غيرقابل ‌درك را به شما توضيح دهم - و چگونه مي‌توانستم به شما پاسخ دهم. سكوت كردم، لبخند زدم و شما متوجه شديد فهميده‌ام كه شب بر شما چيره شده است، آن‌وقت پشت ميزتان از پاي درآمديد. تمامي سال‌هاي زندگي در رگ‌هايتان به حركت درآمد، از قلب‌تان فوران زد و شما در آن غرق شديد، ناگهان پيرمردي در حال احتضار را در برابرم ديدم، شايد هم طفلي كوچك، يك يتيم رها‌شده‌اي در حاشيه يك راهِ طولاني بي‌آب و علف. چشمان‌تان را كه آكنده از ظلمت و تاريكي بود به من دوختيد. وزش سرماي بغض و كينه‌تان را احساس كردم، جناب سروان مرا سرزنش نكرديد، لبانتان را به‌هم مي‌فشرديد تا كلماتي را كه حق بر زبان‌آوردنش را نداشتيد از خود دور كنيد...».
رمان با همين خطاب‌ نيز تمام مي‌شود: «در افكار پوچي كه شما هم در آن هستيد خود را مي‌بينم، به شما نزديك مي‌شوم تا مثل يك برادر در آغوش‌تان بگيرم. آن‌جا ديگر مرا از خود نمي‌رانيد، با من به مهرباني رفتار مي‌كنيد، هق‌هق آرام گريه شانه‌هايتان را تكان خواهد داد و من جناب سروان چقدر احساس خوشبختي مي‌كنم زيرا فهميده‌ام توهمات و پندارهاي اهريمني هرگز رهايمان نخواهد كرد، هرگز از يكديگر جدا نخواهيم شد. در آن لحظه به‌آرامي به سويتان خم مي‌شوم و در گوش‌تان زمزمه مي‌كنم جناب سروان آرزويتان برآورده شده است: ما به جهنم رسيده‌ايم».
ديگر كتابي كه در مجموعه «ادبيات مدرن جهانِ» نشر نگاه اخيرا منتشر شده است، مجموعه‌داستاني است از دونالد ري پولاك، با ترجمه معصومه عسكري. «داستان‌هاي اوهايو» شاملِ هجده داستان كوتاه است و با اين جمله از دون پاول آغاز مي‌شود كه «همه آمريكايي‌ها اوهايويي‌اند، اگر شده كمي».
زندگي واقعي، ديناميت هول، ناكمستيف‌ها، سرنوشت موها، قرص‌ها، گيگانتوماچي‌، پُلِ شات، لارد، ناگت ماهي، باستين، انضباط، مهاجمين، يكشنبه باراني، روستا، من دوباره آغاز مي‌كنم، سرخوشي، هونولولو و مبارزات عناوينِ داستان‌هاي اين مجموعه‌اند. دونالد ري پولاك از همان سطرِ نخست پيش از آغاز داستان‌ها پرسش محوري را پيش مي‌كشد، اهالي اوهايو چه خصيصه‌اي دارند كه هر آمريكايي اگر شده كمي آن را در خود دارد؟ و پولاك خيلي زود در داستان نخست با نامِ «زندگي واقعي» به اين پرسش پاسخ مي‌دهد. «پدرم به من ياد داد چطور حق يك نفر را كف دستش بگذارم. اين تنها چيزي بود كه آن را خوب بلد بودم».‌ راويِ داستان هفت‌سال دارد كه پدرش به او ياد مي‌دهد چطور با ديگري مواجه شود، آنها اهالي جنوبِ اوهايو هستند و داستان در سال‌هايي روايت مي‌شود كه نمايش فيلم در فضاي باز باب شده بود و در حينِ نمايش فيلم است كه دعوايي بين پدر راوي و مردي «گنده‌بك» در مي‌گيرد و راوي به‌كمك پدر مي‌رود و با پسر آن مرد گنده درگير مي‌شود. «كتك‌خوردن از آن پسر نُنر در برابر پدرم خوب نبود... شنيدم كه پدرم مي‌گويد بزن توي صورتش. باز شنيدم كه پدرم داد زد و من همچنان مي‌چرخيدم... به پدرم نگاه كردم داد كشيد: كارش را بساز! و من باز پسر را زدم و خون قرمز روشني از دماغش پاشيد بيرون...». اين داستان كوتاه و جملات پاياني راوي به‌طور نمادين فضايي را نشان مي‌دهد كه جمله نخست پولاك را معنا مي‌كند. به خانه رسيده‌اند، راوي دست‌نشسته به اتاق رفته و وقتي مطمئن شده كه پدر و مادرش به خواب رفته‌اند، تمام خون‌هاي روي پنجه‌ها را ليسيده. «تكه‌هاي خون خشكيده در دهانم ذوب مي‌شد و بزاق دهانم را غليظ مي‌كرد. حتي وقتي تمام خون‌ها را ليسيدم هنوز دستم را از دهانم بيرون نياوردم... بيشتر مي‌خواستم. هميشه من بيشتر مي‌خواستم».

«ادبيات شايد نتواند جلوي جنگ و خونريزي را بگيرد، شايد نتواند از مرگ يك كودك جلوگيري كند، ولي مي‌تواند كاري كند كه دنيا به آن فكر كند». اين قولِ سارتر در سرآغاز رمانِ «آن‌جا كه ايمانم را رها كردم» نوشته ژروم فراري ترجمه بهمن يغمايي و محمدهادي خليل‌نژادي است. رماني درباره زندان‌هاي الجزيره و كشتاري كه تا هنوز هم در گوشه‌وكنار جهان شاهديم.
«در سال 1975 در الجزيره سروان آندره دگورس، ستوان اوراس آندره آني را كه با او در جنگ‌هاي هند و چين شركت داشته و هر دو مدت‌ها در آن‌جا بازداشت بوده‌اند پيدا مي‌كند. از اين زمان به بعد زندانيان جنگ‌هاي استقلال الجزاير به دست اين دو نفر كه خود شكنجه‌گران مخوفي شده‌اند مي‌افتند. آندره آني وظيفه جديد را كاملا بر عهده مي‌گيرد اما دگورس، تسكين و آرامش خود را نزدِ طاهر فرمانده جبهه آزادي‌بخش ملي كه در سلولي زنداني شده است مي‌يابد».
اين روايت كه در پيشگفتار كتاب آمده است، شمايي است از آنچه در رمانِ فراري از جنگ‌ الجزاير ترسيم شده است. ‌نويسنده‌اي اهلِ فرانسه و استاد فلسفه مدرسه بين‌المللي الجزيره. خصيصه رمانِ ژروم فراري اين است كه او اين‌بار نه از ديدِ قهرمانان، كه از زاويه ديد شكنجه‌گراني به واقعه مي‌نگرد كه دچار تضادهاي بسياري‌اند چراكه خود زماني زنداني و قرباني فاشيسم هيتلري بوده‌اند و با چنين نظام‌هايي مبارزه كرده‌اند، اما خود در ساختار قدرت گرفتار آمده و به تنش‌ها و تضادهايي دچارند كه دستمايه رمان ژروم فراري شده است.
«آن‌جا كه ايمانم را رها كردم» با اينكه در فرانسه چهار جايزه دريافت كرده است، هنگامِ انتشار حرف‌وحديث‌هاي بسياري را برانگيخت. اين كتاب اگرچه در قالبِ رمان نوشته شده است، بخشي از واقعيت‌هاي جنگ الجزاير است كه به‌تعبير پيشگفتار كتاب، در ساليان اخير به دور و تسلسل افتاده است. «كشتار دويست‌هزار الجزايري به‌ دست الجزايري پس از سال 1991 در يك جنگ بي‌رحمانه داخلي».
رمان با جملاتي تكان‌دهنده آغاز مي‌شود: «شما را به خاطر مي‌آورم، جناب سروان، خيلي خوب به ياد مي‌آورم، هنوز به‌روشني آن شبي را مي‌بينم كه پريشاني و بي‌كسي بر چشمان‌تان سنگيني مي‌كرد. هنگامي كه فهميديد او به دار آويخته‌ شده است. صبحي سرد و بهاري بود، جناب سروان. از آن زمان مدت‌ها مي‌گذرد، لحظه‌اي را ديدم كه در جلوي چشمان من ناگهان پير شديد. از من پرسيديد چگونه امكان دارد چنين زنداني مهمي مثل طاهر را بدون مراقب بگذاريم و چندبار تكرار كرديد چطور امكان دارد؟ چگونه مي‌توانستم چنين سهل‌انگاري غيرقابل ‌درك را به شما توضيح دهم - و چگونه مي‌توانستم به شما پاسخ دهم. سكوت كردم، لبخند زدم و شما متوجه شديد فهميده‌ام كه شب بر شما چيره شده است، آن‌وقت پشت ميزتان از پاي درآمديد. تمامي سال‌هاي زندگي در رگ‌هايتان به حركت درآمد، از قلب‌تان فوران زد و شما در آن غرق شديد، ناگهان پيرمردي در حال احتضار را در برابرم ديدم، شايد هم طفلي كوچك، يك يتيم رها‌شده‌اي در حاشيه يك راهِ طولاني بي‌آب و علف. چشمان‌تان را كه آكنده از ظلمت و تاريكي بود به من دوختيد. وزش سرماي بغض و كينه‌تان را احساس كردم، جناب سروان مرا سرزنش نكرديد، لبانتان را به‌هم مي‌فشرديد تا كلماتي را كه حق بر زبان‌آوردنش را نداشتيد از خود دور كنيد...».
رمان با همين خطاب‌ نيز تمام مي‌شود: «در افكار پوچي كه شما هم در آن هستيد خود را مي‌بينم، به شما نزديك مي‌شوم تا مثل يك برادر در آغوش‌تان بگيرم. آن‌جا ديگر مرا از خود نمي‌رانيد، با من به مهرباني رفتار مي‌كنيد، هق‌هق آرام گريه شانه‌هايتان را تكان خواهد داد و من جناب سروان چقدر احساس خوشبختي مي‌كنم زيرا فهميده‌ام توهمات و پندارهاي اهريمني هرگز رهايمان نخواهد كرد، هرگز از يكديگر جدا نخواهيم شد. در آن لحظه به‌آرامي به سويتان خم مي‌شوم و در گوش‌تان زمزمه مي‌كنم جناب سروان آرزويتان برآورده شده است: ما به جهنم رسيده‌ايم».
ديگر كتابي كه در مجموعه «ادبيات مدرن جهانِ» نشر نگاه اخيرا منتشر شده است، مجموعه‌داستاني است از دونالد ري پولاك، با ترجمه معصومه عسكري. «داستان‌هاي اوهايو» شاملِ هجده داستان كوتاه است و با اين جمله از دون پاول آغاز مي‌شود كه «همه آمريكايي‌ها اوهايويي‌اند، اگر شده كمي».
زندگي واقعي، ديناميت هول، ناكمستيف‌ها، سرنوشت موها، قرص‌ها، گيگانتوماچي‌، پُلِ شات، لارد، ناگت ماهي، باستين، انضباط، مهاجمين، يكشنبه باراني، روستا، من دوباره آغاز مي‌كنم، سرخوشي، هونولولو و مبارزات عناوينِ داستان‌هاي اين مجموعه‌اند. دونالد ري پولاك از همان سطرِ نخست پيش از آغاز داستان‌ها پرسش محوري را پيش مي‌كشد، اهالي اوهايو چه خصيصه‌اي دارند كه هر آمريكايي اگر شده كمي آن را در خود دارد؟ و پولاك خيلي زود در داستان نخست با نامِ «زندگي واقعي» به اين پرسش پاسخ مي‌دهد. «پدرم به من ياد داد چطور حق يك نفر را كف دستش بگذارم. اين تنها چيزي بود كه آن را خوب بلد بودم».‌ راويِ داستان هفت‌سال دارد كه پدرش به او ياد مي‌دهد چطور با ديگري مواجه شود، آنها اهالي جنوبِ اوهايو هستند و داستان در سال‌هايي روايت مي‌شود كه نمايش فيلم در فضاي باز باب شده بود و در حينِ نمايش فيلم است كه دعوايي بين پدر راوي و مردي «گنده‌بك» در مي‌گيرد و راوي به‌كمك پدر مي‌رود و با پسر آن مرد گنده درگير مي‌شود. «كتك‌خوردن از آن پسر نُنر در برابر پدرم خوب نبود... شنيدم كه پدرم مي‌گويد بزن توي صورتش. باز شنيدم كه پدرم داد زد و من همچنان مي‌چرخيدم... به پدرم نگاه كردم داد كشيد: كارش را بساز! و من باز پسر را زدم و خون قرمز روشني از دماغش پاشيد بيرون...». اين داستان كوتاه و جملات پاياني راوي به‌طور نمادين فضايي را نشان مي‌دهد كه جمله نخست پولاك را معنا مي‌كند. به خانه رسيده‌اند، راوي دست‌نشسته به اتاق رفته و وقتي مطمئن شده كه پدر و مادرش به خواب رفته‌اند، تمام خون‌هاي روي پنجه‌ها را ليسيده. «تكه‌هاي خون خشكيده در دهانم ذوب مي‌شد و بزاق دهانم را غليظ مي‌كرد. حتي وقتي تمام خون‌ها را ليسيدم هنوز دستم را از دهانم بيرون نياوردم... بيشتر مي‌خواستم. هميشه من بيشتر مي‌خواستم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.