شجریان در نشست نمایشگاه سازهای ابداعیاش:
شرایط فراهم شود، کنسرت میدهم
سحر آزاد
ازدحام، از یک پیشنهاد شروع شد. مسوولان برگزاری نشست مطبوعاتی از خبرنگاران خواستند تا عکسی دستهجمعی بگیرند اما کسی نمیدانست همین ایده میتواند پایان یک نشست خبری را مانند مراسم فرش قرمز فیلمهای سینمایی کند. سرها به اینسو و آنسو میرود تا مقابل دوربین جای بگیرند. اصلا مهم نیست کسی که کنارشان ایستاده، چند دقیقه قبل همکاری محسوب میشد که شانهبهشانهاش در حال نوشتن بود. ازدحامی که شکل گرفته، تنها یک دغدغه دارد، آن هم گرفتن عکس با محمدرضا شجریان؛ خوانندهای که دو سال است به میان خبرنگاران نیامده. موضوع نشست خبری شجریان که صبح دیروز، 16 شهریور در خانه موسیقی برگزار شد، برپایی دومین نمایشگاه سازهای ابداعیاش بود؛ اما همین موضوع بهانهای شد تا یکی از اولین سوالهایی که از او پرسیده میشود، درباره برگزاری دوباره کنسرت در ایران باشد. تقریبا شش سال از آخرین باری که شجریان در کشورش روی صحنه رفت، میگذرد. بسیاری از خبرنگاران با اظهار خوشحالی از حضور دوباره او در جمع خود میخواهند بدانند، چه زمانی میتوانند شاهد برپایی کنسرتی تازه از استاد آواز باشند. شجریان پاسخ میدهد: «اگر شرایط مناسبی فراهم شود، مشتاقم روی
صحنه بروم.»
از دوران دبیرستان نجاری میکردم
استاد آواز ایران در ابتدای نشست به ذکر دلایل ساخت سازهای ابداعی خود پرداخت: «در موسیقی سنتی اساتید بزرگی داریم که سازها را به زیباترین شکل نواختند و ما با آن صداها زندگی کردیم. آنچه مرا به ساخت ساز وادار کرد و انگیزهام برای شروع این کار شد، موسیقی ارکستری کشور ماست. در ارکسترهای ما سازهای سنتی بهطور کامل جوابگو نیستند و از طرفی تعدادشان کم است مخصوصا سازهایی برای صداهای بم نداشتیم اما در موسیقی غربی برای صداهای بم سازهای کنترباس و ویلنسل وجود دارند.» شجریان در توضیح بیشتر این مشکل افزود: «نوازندههایمان دوست داشتند سازهای بم هم داشته باشند. بنابراین طی سالهای اخیر این انگیزه در من به وجود آمد تا در کنار سازهایی چون عود، سنتور و دیگر سازهای زهی تجربههایی را کسب کنم. به نظرم این سازهای ابداعی، خواهرهای مهربانی برای سازهای سنتی هستند.» او در مورد اینکه چرا زودتر این سازها را به نمایش نگذاشته، گفت: «تجربهای که از موسیقی ایرانی طی این چند دهه کسب کردم در دوران جوانی وجود نداشت. در این مدت هم با سلایق آهنگسازانی که در کنارشان بودم مثل فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان آشنا شدم. آنها همواره دنبال رنگ جدیدی از موسیقی بودند تا بتوانند از آن در نواختن سازهای ایرانی در ارکستر استفاده کنند.» او سپس درباره پذیرفتهشدن سازهای ابداعی از سوی پیشکسوتان گفت: «البته تجربه نوازندگی برای این سازهای ابداعی در اساتید و پیشکسوتان یک مقدار با احتیاط انجام میگیرد اما برای جوانها راحتتر است. میخواستم جوانها هنر خود را با این سازها نشان دهند.» شجریان همچنین با بیان اینکه این سازها نیاز به آموزش ندارد، عنوان کرد: «نوازندههای خلاق خیلی زود شخصیت هر ساز را پیدا میکنند. البته هر نوازندهای به این مرحله نمیرسد و افراد کمی هستند که این حال و هوا را پیدا کنند.» او با بیان اینکه تخصصش شناخت صداست، درباره ساخت ساز اظهار کرد: «25 سال پیش برای شش ماه به اصفهان رفتم و نزد آقای چایچی مقداری تجربه سازسازیام را زیاد کردم. بعد از آن هم نزد آقای قنبری رفتم. البته از دوران دبیرستان نجاری میکردم. در این سالها احساس کردم که به رنگ صداهای جدید نیاز داریم تا در مقابل ارکسترهای جهان حرفی برای گفتن داشته باشیم.» شجریان در پاسخ به سوالی درباره میزان استفاده از این سازها از سوی آهنگسازان گفت: «این سازها باید روی صحنه بروند تا لیاقت خودشان را نشان دهند. در این سالها که در کشورهای اروپایی و آمریکا کنسرت برپا میکردم، اعضای گروه نوازندگان که از ملیتهای مختلف بودند با سازها ارتباط خوبی برقرار کردند حتی در مواردی میدیدم که تعدادی از آنها از این ساز برای نواختن ملودیهایی از موسیقی عهد باروک استفاده میکردند. در اجراهایی که در آمریکا داشتم یکی از نوازندههای گروهم، مایستر ارکستر سمفونیک سانفرانسیسکو بود. این نوازنده میگفت برای رسیدن به لحن و لهجه موسیقی دوران باروک میتوان از ساز «دل و دل» استفاده کرد.»
گرفتن سفارش
شجریان در پاسخ به سوال «شرق» درباره دستاوردهای نمایشگاه پیشرو در مقایسه با اولین نمایشگاهش که در سال 90 برگزار شده بود، گفت: «این نمایشگاه غیر از نمایش دو ساز جدید تفاوت چندانی با نمایشگاه قبلی ندارد. سعی کردم سازها به سمت بهترشدن برود. آن موقع صرفا نمایش سازها اهمیت داشت ولی الان علاوهبر نشاندادن آثار، میخواهیم از علاقهمندان سفارش بگیریم.» شجریان به سوال دیگر «شرق» نیز درباره حضور کمرنگ ویلننوازان طی دهههای اخیر پاسخ داد: «بعد از انقلاب نوازندههای توانای ویلن کار نکردند یا نتوانستند کار کنند. به هرحال ما میخواهیم سازهای خودمان را داشته باشیم. ساز ما شرقیها، پوستی است و من هم در ساخت سازهایم به این نکته توجه کردهام.» شجریان با اشاره به اینکه هنوز قیمت سازهای ابداعی که قرار است در نمایشگاه ارایه شود، تعیین نشده اما بیشترین سعی خود را خواهد کرد تا قیمت ارزانی داشته باشند که نوازندههای مبتکر توانایی خرید آنها را داشته باشند، درباره صداهای بم در موسیقی ایرانی گفت: «باید خوانندههایی که صداهای بم دارند بیایند و کار کنند. صدای بم فوقالعاده است و برای من مانند اکسیر میماند. عشق زیادی به صدای بم دارم.»
لطمه برگزارنشدن کنسرت
در ادامه نشست، این خواننده درباره ارتباط مردم با سازهای ابداعی خود عنوان کرد: «ساز تا زمانی که روی صحنه یا در تلویزیون دیده نشود، نمیتواند با مردم ارتباط برقرار کند. برگزارنشدن کنسرت در 4، 5سال اخیر، لطمه بزرگی زد برای اینکه این سازها دیده نشدند. اگر شرایطی فراهم شود که بتوانم در ایران کنسرت بدهم، روی صحنه میروم و از این سازها در کنار سازهای سنتی استفاده میکنم.»شجریان سپس از تداوم کارگاههای آوازخوانی خبر داد: «شاگردانی که در کارگاههای آوازخوانی من در فرهنگستان هنر شرکت کرده بودند، از 17 شهریور بار دیگر تمرینهای خود را شروع میکنند.»او در بررسی وضعیت آینده آواز ایران پیشبینی کرد: «نگران آواز ایران نیستم. آنچه را که باید به شاگردان منتقل میکردم، منتقل کردم. بقیهاش به خود آنها بستگی دارد.»
نمیتوان ناامید بود
همچنین در بخشهای پایانی نشست، موضوعات دیگری هم مطرح شد که از جمله آنها توقع شجریان از معاونت هنری دولت جدید بود: «اتفاقات خوبی طی ماههای اخیر در بدنه وزارت ارشاد افتاده است اما بازهم کسانی هستند که فضای موسیقی را دوست ندارند بنابراین باید ببینیم که این دو با هم چه میکنند. مساله ما صحنه و سالنهای مناسب است چون کمبود سالنهای مناسب دست و پای ما را تنگ کرده است. امیدواریم این راه، همچنان که چند سالی خوب پیش میرفت، باز هم ادامه پیدا کند.»
استاد آواز ایران در بخش پایانی این نشست، درباره این سوال که چقدر به دولت جدید برای ایجاد فضایی در جهت بهترشدن هنر امید دارد، گفت: «نمیتوان ناامیدانه به ماجرای موسیقی ایرانی نگاه کرد؛ چراکه حتی زمانی که موسیقی در کشور ما جاری بود قوانین دستوپاگیری وجود داشت که ما را با مشکل مواجه میکرد. من اعتقاد دارم موسیقی را باید مردم انتخاب کنند و دولت نباید وارد این مسایل شود. وقتی اینطور شد، مانع پیشرفت موسیقی شد و موسیقی زیرزمینی، رشد کرد. پس بهتر است این کار را نکنند اما دارند این کار را میکنند. نتیجه خوبی نیز برایشان نداشته است و بعدها میفهمند باید موسیقی را آزاد بگذارند.»
کارگاه سنتور و سازهای ابداعی محمدرضا شجریان از 22 تا 25 شهریور در سالن پاییز خانه هنرمندان برگزار میشود و همهروزه از ساعت 10 تا 13 و 14 تا 20 ورود برای عموم آزاد است.
از دوران دبیرستان نجاری میکردم
استاد آواز ایران در ابتدای نشست به ذکر دلایل ساخت سازهای ابداعی خود پرداخت: «در موسیقی سنتی اساتید بزرگی داریم که سازها را به زیباترین شکل نواختند و ما با آن صداها زندگی کردیم. آنچه مرا به ساخت ساز وادار کرد و انگیزهام برای شروع این کار شد، موسیقی ارکستری کشور ماست. در ارکسترهای ما سازهای سنتی بهطور کامل جوابگو نیستند و از طرفی تعدادشان کم است مخصوصا سازهایی برای صداهای بم نداشتیم اما در موسیقی غربی برای صداهای بم سازهای کنترباس و ویلنسل وجود دارند.» شجریان در توضیح بیشتر این مشکل افزود: «نوازندههایمان دوست داشتند سازهای بم هم داشته باشند. بنابراین طی سالهای اخیر این انگیزه در من به وجود آمد تا در کنار سازهایی چون عود، سنتور و دیگر سازهای زهی تجربههایی را کسب کنم. به نظرم این سازهای ابداعی، خواهرهای مهربانی برای سازهای سنتی هستند.» او در مورد اینکه چرا زودتر این سازها را به نمایش نگذاشته، گفت: «تجربهای که از موسیقی ایرانی طی این چند دهه کسب کردم در دوران جوانی وجود نداشت. در این مدت هم با سلایق آهنگسازانی که در کنارشان بودم مثل فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان آشنا شدم. آنها همواره دنبال رنگ جدیدی از موسیقی بودند تا بتوانند از آن در نواختن سازهای ایرانی در ارکستر استفاده کنند.» او سپس درباره پذیرفتهشدن سازهای ابداعی از سوی پیشکسوتان گفت: «البته تجربه نوازندگی برای این سازهای ابداعی در اساتید و پیشکسوتان یک مقدار با احتیاط انجام میگیرد اما برای جوانها راحتتر است. میخواستم جوانها هنر خود را با این سازها نشان دهند.» شجریان همچنین با بیان اینکه این سازها نیاز به آموزش ندارد، عنوان کرد: «نوازندههای خلاق خیلی زود شخصیت هر ساز را پیدا میکنند. البته هر نوازندهای به این مرحله نمیرسد و افراد کمی هستند که این حال و هوا را پیدا کنند.» او با بیان اینکه تخصصش شناخت صداست، درباره ساخت ساز اظهار کرد: «25 سال پیش برای شش ماه به اصفهان رفتم و نزد آقای چایچی مقداری تجربه سازسازیام را زیاد کردم. بعد از آن هم نزد آقای قنبری رفتم. البته از دوران دبیرستان نجاری میکردم. در این سالها احساس کردم که به رنگ صداهای جدید نیاز داریم تا در مقابل ارکسترهای جهان حرفی برای گفتن داشته باشیم.» شجریان در پاسخ به سوالی درباره میزان استفاده از این سازها از سوی آهنگسازان گفت: «این سازها باید روی صحنه بروند تا لیاقت خودشان را نشان دهند. در این سالها که در کشورهای اروپایی و آمریکا کنسرت برپا میکردم، اعضای گروه نوازندگان که از ملیتهای مختلف بودند با سازها ارتباط خوبی برقرار کردند حتی در مواردی میدیدم که تعدادی از آنها از این ساز برای نواختن ملودیهایی از موسیقی عهد باروک استفاده میکردند. در اجراهایی که در آمریکا داشتم یکی از نوازندههای گروهم، مایستر ارکستر سمفونیک سانفرانسیسکو بود. این نوازنده میگفت برای رسیدن به لحن و لهجه موسیقی دوران باروک میتوان از ساز «دل و دل» استفاده کرد.»
گرفتن سفارش
شجریان در پاسخ به سوال «شرق» درباره دستاوردهای نمایشگاه پیشرو در مقایسه با اولین نمایشگاهش که در سال 90 برگزار شده بود، گفت: «این نمایشگاه غیر از نمایش دو ساز جدید تفاوت چندانی با نمایشگاه قبلی ندارد. سعی کردم سازها به سمت بهترشدن برود. آن موقع صرفا نمایش سازها اهمیت داشت ولی الان علاوهبر نشاندادن آثار، میخواهیم از علاقهمندان سفارش بگیریم.» شجریان به سوال دیگر «شرق» نیز درباره حضور کمرنگ ویلننوازان طی دهههای اخیر پاسخ داد: «بعد از انقلاب نوازندههای توانای ویلن کار نکردند یا نتوانستند کار کنند. به هرحال ما میخواهیم سازهای خودمان را داشته باشیم. ساز ما شرقیها، پوستی است و من هم در ساخت سازهایم به این نکته توجه کردهام.» شجریان با اشاره به اینکه هنوز قیمت سازهای ابداعی که قرار است در نمایشگاه ارایه شود، تعیین نشده اما بیشترین سعی خود را خواهد کرد تا قیمت ارزانی داشته باشند که نوازندههای مبتکر توانایی خرید آنها را داشته باشند، درباره صداهای بم در موسیقی ایرانی گفت: «باید خوانندههایی که صداهای بم دارند بیایند و کار کنند. صدای بم فوقالعاده است و برای من مانند اکسیر میماند. عشق زیادی به صدای بم دارم.»
لطمه برگزارنشدن کنسرت
در ادامه نشست، این خواننده درباره ارتباط مردم با سازهای ابداعی خود عنوان کرد: «ساز تا زمانی که روی صحنه یا در تلویزیون دیده نشود، نمیتواند با مردم ارتباط برقرار کند. برگزارنشدن کنسرت در 4، 5سال اخیر، لطمه بزرگی زد برای اینکه این سازها دیده نشدند. اگر شرایطی فراهم شود که بتوانم در ایران کنسرت بدهم، روی صحنه میروم و از این سازها در کنار سازهای سنتی استفاده میکنم.»شجریان سپس از تداوم کارگاههای آوازخوانی خبر داد: «شاگردانی که در کارگاههای آوازخوانی من در فرهنگستان هنر شرکت کرده بودند، از 17 شهریور بار دیگر تمرینهای خود را شروع میکنند.»او در بررسی وضعیت آینده آواز ایران پیشبینی کرد: «نگران آواز ایران نیستم. آنچه را که باید به شاگردان منتقل میکردم، منتقل کردم. بقیهاش به خود آنها بستگی دارد.»
نمیتوان ناامید بود
همچنین در بخشهای پایانی نشست، موضوعات دیگری هم مطرح شد که از جمله آنها توقع شجریان از معاونت هنری دولت جدید بود: «اتفاقات خوبی طی ماههای اخیر در بدنه وزارت ارشاد افتاده است اما بازهم کسانی هستند که فضای موسیقی را دوست ندارند بنابراین باید ببینیم که این دو با هم چه میکنند. مساله ما صحنه و سالنهای مناسب است چون کمبود سالنهای مناسب دست و پای ما را تنگ کرده است. امیدواریم این راه، همچنان که چند سالی خوب پیش میرفت، باز هم ادامه پیدا کند.»
استاد آواز ایران در بخش پایانی این نشست، درباره این سوال که چقدر به دولت جدید برای ایجاد فضایی در جهت بهترشدن هنر امید دارد، گفت: «نمیتوان ناامیدانه به ماجرای موسیقی ایرانی نگاه کرد؛ چراکه حتی زمانی که موسیقی در کشور ما جاری بود قوانین دستوپاگیری وجود داشت که ما را با مشکل مواجه میکرد. من اعتقاد دارم موسیقی را باید مردم انتخاب کنند و دولت نباید وارد این مسایل شود. وقتی اینطور شد، مانع پیشرفت موسیقی شد و موسیقی زیرزمینی، رشد کرد. پس بهتر است این کار را نکنند اما دارند این کار را میکنند. نتیجه خوبی نیز برایشان نداشته است و بعدها میفهمند باید موسیقی را آزاد بگذارند.»
کارگاه سنتور و سازهای ابداعی محمدرضا شجریان از 22 تا 25 شهریور در سالن پاییز خانه هنرمندان برگزار میشود و همهروزه از ساعت 10 تا 13 و 14 تا 20 ورود برای عموم آزاد است.
ازدحام، از یک پیشنهاد شروع شد. مسوولان برگزاری نشست مطبوعاتی از خبرنگاران خواستند تا عکسی دستهجمعی بگیرند اما کسی نمیدانست همین ایده میتواند پایان یک نشست خبری را مانند مراسم فرش قرمز فیلمهای سینمایی کند. سرها به اینسو و آنسو میرود تا مقابل دوربین جای بگیرند. اصلا مهم نیست کسی که کنارشان ایستاده، چند دقیقه قبل همکاری محسوب میشد که شانهبهشانهاش در حال نوشتن بود. ازدحامی که شکل گرفته، تنها یک دغدغه دارد، آن هم گرفتن عکس با محمدرضا شجریان؛ خوانندهای که دو سال است به میان خبرنگاران نیامده. موضوع نشست خبری شجریان که صبح دیروز، 16 شهریور در خانه موسیقی برگزار شد، برپایی دومین نمایشگاه سازهای ابداعیاش بود؛ اما همین موضوع بهانهای شد تا یکی از اولین سوالهایی که از او پرسیده میشود، درباره برگزاری دوباره کنسرت در ایران باشد. تقریبا شش سال از آخرین باری که شجریان در کشورش روی صحنه رفت، میگذرد. بسیاری از خبرنگاران با اظهار خوشحالی از حضور دوباره او در جمع خود میخواهند بدانند، چه زمانی میتوانند شاهد برپایی کنسرتی تازه از استاد آواز باشند. شجریان پاسخ میدهد: «اگر شرایط مناسبی فراهم شود، مشتاقم روی
صحنه بروم.»
از دوران دبیرستان نجاری میکردم
استاد آواز ایران در ابتدای نشست به ذکر دلایل ساخت سازهای ابداعی خود پرداخت: «در موسیقی سنتی اساتید بزرگی داریم که سازها را به زیباترین شکل نواختند و ما با آن صداها زندگی کردیم. آنچه مرا به ساخت ساز وادار کرد و انگیزهام برای شروع این کار شد، موسیقی ارکستری کشور ماست. در ارکسترهای ما سازهای سنتی بهطور کامل جوابگو نیستند و از طرفی تعدادشان کم است مخصوصا سازهایی برای صداهای بم نداشتیم اما در موسیقی غربی برای صداهای بم سازهای کنترباس و ویلنسل وجود دارند.» شجریان در توضیح بیشتر این مشکل افزود: «نوازندههایمان دوست داشتند سازهای بم هم داشته باشند. بنابراین طی سالهای اخیر این انگیزه در من به وجود آمد تا در کنار سازهایی چون عود، سنتور و دیگر سازهای زهی تجربههایی را کسب کنم. به نظرم این سازهای ابداعی، خواهرهای مهربانی برای سازهای سنتی هستند.» او در مورد اینکه چرا زودتر این سازها را به نمایش نگذاشته، گفت: «تجربهای که از موسیقی ایرانی طی این چند دهه کسب کردم در دوران جوانی وجود نداشت. در این مدت هم با سلایق آهنگسازانی که در کنارشان بودم مثل فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان آشنا شدم. آنها همواره دنبال رنگ جدیدی از موسیقی بودند تا بتوانند از آن در نواختن سازهای ایرانی در ارکستر استفاده کنند.» او سپس درباره پذیرفتهشدن سازهای ابداعی از سوی پیشکسوتان گفت: «البته تجربه نوازندگی برای این سازهای ابداعی در اساتید و پیشکسوتان یک مقدار با احتیاط انجام میگیرد اما برای جوانها راحتتر است. میخواستم جوانها هنر خود را با این سازها نشان دهند.» شجریان همچنین با بیان اینکه این سازها نیاز به آموزش ندارد، عنوان کرد: «نوازندههای خلاق خیلی زود شخصیت هر ساز را پیدا میکنند. البته هر نوازندهای به این مرحله نمیرسد و افراد کمی هستند که این حال و هوا را پیدا کنند.» او با بیان اینکه تخصصش شناخت صداست، درباره ساخت ساز اظهار کرد: «25 سال پیش برای شش ماه به اصفهان رفتم و نزد آقای چایچی مقداری تجربه سازسازیام را زیاد کردم. بعد از آن هم نزد آقای قنبری رفتم. البته از دوران دبیرستان نجاری میکردم. در این سالها احساس کردم که به رنگ صداهای جدید نیاز داریم تا در مقابل ارکسترهای جهان حرفی برای گفتن داشته باشیم.» شجریان در پاسخ به سوالی درباره میزان استفاده از این سازها از سوی آهنگسازان گفت: «این سازها باید روی صحنه بروند تا لیاقت خودشان را نشان دهند. در این سالها که در کشورهای اروپایی و آمریکا کنسرت برپا میکردم، اعضای گروه نوازندگان که از ملیتهای مختلف بودند با سازها ارتباط خوبی برقرار کردند حتی در مواردی میدیدم که تعدادی از آنها از این ساز برای نواختن ملودیهایی از موسیقی عهد باروک استفاده میکردند. در اجراهایی که در آمریکا داشتم یکی از نوازندههای گروهم، مایستر ارکستر سمفونیک سانفرانسیسکو بود. این نوازنده میگفت برای رسیدن به لحن و لهجه موسیقی دوران باروک میتوان از ساز «دل و دل» استفاده کرد.»
گرفتن سفارش
شجریان در پاسخ به سوال «شرق» درباره دستاوردهای نمایشگاه پیشرو در مقایسه با اولین نمایشگاهش که در سال 90 برگزار شده بود، گفت: «این نمایشگاه غیر از نمایش دو ساز جدید تفاوت چندانی با نمایشگاه قبلی ندارد. سعی کردم سازها به سمت بهترشدن برود. آن موقع صرفا نمایش سازها اهمیت داشت ولی الان علاوهبر نشاندادن آثار، میخواهیم از علاقهمندان سفارش بگیریم.» شجریان به سوال دیگر «شرق» نیز درباره حضور کمرنگ ویلننوازان طی دهههای اخیر پاسخ داد: «بعد از انقلاب نوازندههای توانای ویلن کار نکردند یا نتوانستند کار کنند. به هرحال ما میخواهیم سازهای خودمان را داشته باشیم. ساز ما شرقیها، پوستی است و من هم در ساخت سازهایم به این نکته توجه کردهام.» شجریان با اشاره به اینکه هنوز قیمت سازهای ابداعی که قرار است در نمایشگاه ارایه شود، تعیین نشده اما بیشترین سعی خود را خواهد کرد تا قیمت ارزانی داشته باشند که نوازندههای مبتکر توانایی خرید آنها را داشته باشند، درباره صداهای بم در موسیقی ایرانی گفت: «باید خوانندههایی که صداهای بم دارند بیایند و کار کنند. صدای بم فوقالعاده است و برای من مانند اکسیر میماند. عشق زیادی به صدای بم دارم.»
لطمه برگزارنشدن کنسرت
در ادامه نشست، این خواننده درباره ارتباط مردم با سازهای ابداعی خود عنوان کرد: «ساز تا زمانی که روی صحنه یا در تلویزیون دیده نشود، نمیتواند با مردم ارتباط برقرار کند. برگزارنشدن کنسرت در 4، 5سال اخیر، لطمه بزرگی زد برای اینکه این سازها دیده نشدند. اگر شرایطی فراهم شود که بتوانم در ایران کنسرت بدهم، روی صحنه میروم و از این سازها در کنار سازهای سنتی استفاده میکنم.»شجریان سپس از تداوم کارگاههای آوازخوانی خبر داد: «شاگردانی که در کارگاههای آوازخوانی من در فرهنگستان هنر شرکت کرده بودند، از 17 شهریور بار دیگر تمرینهای خود را شروع میکنند.»او در بررسی وضعیت آینده آواز ایران پیشبینی کرد: «نگران آواز ایران نیستم. آنچه را که باید به شاگردان منتقل میکردم، منتقل کردم. بقیهاش به خود آنها بستگی دارد.»
نمیتوان ناامید بود
همچنین در بخشهای پایانی نشست، موضوعات دیگری هم مطرح شد که از جمله آنها توقع شجریان از معاونت هنری دولت جدید بود: «اتفاقات خوبی طی ماههای اخیر در بدنه وزارت ارشاد افتاده است اما بازهم کسانی هستند که فضای موسیقی را دوست ندارند بنابراین باید ببینیم که این دو با هم چه میکنند. مساله ما صحنه و سالنهای مناسب است چون کمبود سالنهای مناسب دست و پای ما را تنگ کرده است. امیدواریم این راه، همچنان که چند سالی خوب پیش میرفت، باز هم ادامه پیدا کند.»
استاد آواز ایران در بخش پایانی این نشست، درباره این سوال که چقدر به دولت جدید برای ایجاد فضایی در جهت بهترشدن هنر امید دارد، گفت: «نمیتوان ناامیدانه به ماجرای موسیقی ایرانی نگاه کرد؛ چراکه حتی زمانی که موسیقی در کشور ما جاری بود قوانین دستوپاگیری وجود داشت که ما را با مشکل مواجه میکرد. من اعتقاد دارم موسیقی را باید مردم انتخاب کنند و دولت نباید وارد این مسایل شود. وقتی اینطور شد، مانع پیشرفت موسیقی شد و موسیقی زیرزمینی، رشد کرد. پس بهتر است این کار را نکنند اما دارند این کار را میکنند. نتیجه خوبی نیز برایشان نداشته است و بعدها میفهمند باید موسیقی را آزاد بگذارند.»
کارگاه سنتور و سازهای ابداعی محمدرضا شجریان از 22 تا 25 شهریور در سالن پاییز خانه هنرمندان برگزار میشود و همهروزه از ساعت 10 تا 13 و 14 تا 20 ورود برای عموم آزاد است.
از دوران دبیرستان نجاری میکردم
استاد آواز ایران در ابتدای نشست به ذکر دلایل ساخت سازهای ابداعی خود پرداخت: «در موسیقی سنتی اساتید بزرگی داریم که سازها را به زیباترین شکل نواختند و ما با آن صداها زندگی کردیم. آنچه مرا به ساخت ساز وادار کرد و انگیزهام برای شروع این کار شد، موسیقی ارکستری کشور ماست. در ارکسترهای ما سازهای سنتی بهطور کامل جوابگو نیستند و از طرفی تعدادشان کم است مخصوصا سازهایی برای صداهای بم نداشتیم اما در موسیقی غربی برای صداهای بم سازهای کنترباس و ویلنسل وجود دارند.» شجریان در توضیح بیشتر این مشکل افزود: «نوازندههایمان دوست داشتند سازهای بم هم داشته باشند. بنابراین طی سالهای اخیر این انگیزه در من به وجود آمد تا در کنار سازهایی چون عود، سنتور و دیگر سازهای زهی تجربههایی را کسب کنم. به نظرم این سازهای ابداعی، خواهرهای مهربانی برای سازهای سنتی هستند.» او در مورد اینکه چرا زودتر این سازها را به نمایش نگذاشته، گفت: «تجربهای که از موسیقی ایرانی طی این چند دهه کسب کردم در دوران جوانی وجود نداشت. در این مدت هم با سلایق آهنگسازانی که در کنارشان بودم مثل فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان آشنا شدم. آنها همواره دنبال رنگ جدیدی از موسیقی بودند تا بتوانند از آن در نواختن سازهای ایرانی در ارکستر استفاده کنند.» او سپس درباره پذیرفتهشدن سازهای ابداعی از سوی پیشکسوتان گفت: «البته تجربه نوازندگی برای این سازهای ابداعی در اساتید و پیشکسوتان یک مقدار با احتیاط انجام میگیرد اما برای جوانها راحتتر است. میخواستم جوانها هنر خود را با این سازها نشان دهند.» شجریان همچنین با بیان اینکه این سازها نیاز به آموزش ندارد، عنوان کرد: «نوازندههای خلاق خیلی زود شخصیت هر ساز را پیدا میکنند. البته هر نوازندهای به این مرحله نمیرسد و افراد کمی هستند که این حال و هوا را پیدا کنند.» او با بیان اینکه تخصصش شناخت صداست، درباره ساخت ساز اظهار کرد: «25 سال پیش برای شش ماه به اصفهان رفتم و نزد آقای چایچی مقداری تجربه سازسازیام را زیاد کردم. بعد از آن هم نزد آقای قنبری رفتم. البته از دوران دبیرستان نجاری میکردم. در این سالها احساس کردم که به رنگ صداهای جدید نیاز داریم تا در مقابل ارکسترهای جهان حرفی برای گفتن داشته باشیم.» شجریان در پاسخ به سوالی درباره میزان استفاده از این سازها از سوی آهنگسازان گفت: «این سازها باید روی صحنه بروند تا لیاقت خودشان را نشان دهند. در این سالها که در کشورهای اروپایی و آمریکا کنسرت برپا میکردم، اعضای گروه نوازندگان که از ملیتهای مختلف بودند با سازها ارتباط خوبی برقرار کردند حتی در مواردی میدیدم که تعدادی از آنها از این ساز برای نواختن ملودیهایی از موسیقی عهد باروک استفاده میکردند. در اجراهایی که در آمریکا داشتم یکی از نوازندههای گروهم، مایستر ارکستر سمفونیک سانفرانسیسکو بود. این نوازنده میگفت برای رسیدن به لحن و لهجه موسیقی دوران باروک میتوان از ساز «دل و دل» استفاده کرد.»
گرفتن سفارش
شجریان در پاسخ به سوال «شرق» درباره دستاوردهای نمایشگاه پیشرو در مقایسه با اولین نمایشگاهش که در سال 90 برگزار شده بود، گفت: «این نمایشگاه غیر از نمایش دو ساز جدید تفاوت چندانی با نمایشگاه قبلی ندارد. سعی کردم سازها به سمت بهترشدن برود. آن موقع صرفا نمایش سازها اهمیت داشت ولی الان علاوهبر نشاندادن آثار، میخواهیم از علاقهمندان سفارش بگیریم.» شجریان به سوال دیگر «شرق» نیز درباره حضور کمرنگ ویلننوازان طی دهههای اخیر پاسخ داد: «بعد از انقلاب نوازندههای توانای ویلن کار نکردند یا نتوانستند کار کنند. به هرحال ما میخواهیم سازهای خودمان را داشته باشیم. ساز ما شرقیها، پوستی است و من هم در ساخت سازهایم به این نکته توجه کردهام.» شجریان با اشاره به اینکه هنوز قیمت سازهای ابداعی که قرار است در نمایشگاه ارایه شود، تعیین نشده اما بیشترین سعی خود را خواهد کرد تا قیمت ارزانی داشته باشند که نوازندههای مبتکر توانایی خرید آنها را داشته باشند، درباره صداهای بم در موسیقی ایرانی گفت: «باید خوانندههایی که صداهای بم دارند بیایند و کار کنند. صدای بم فوقالعاده است و برای من مانند اکسیر میماند. عشق زیادی به صدای بم دارم.»
لطمه برگزارنشدن کنسرت
در ادامه نشست، این خواننده درباره ارتباط مردم با سازهای ابداعی خود عنوان کرد: «ساز تا زمانی که روی صحنه یا در تلویزیون دیده نشود، نمیتواند با مردم ارتباط برقرار کند. برگزارنشدن کنسرت در 4، 5سال اخیر، لطمه بزرگی زد برای اینکه این سازها دیده نشدند. اگر شرایطی فراهم شود که بتوانم در ایران کنسرت بدهم، روی صحنه میروم و از این سازها در کنار سازهای سنتی استفاده میکنم.»شجریان سپس از تداوم کارگاههای آوازخوانی خبر داد: «شاگردانی که در کارگاههای آوازخوانی من در فرهنگستان هنر شرکت کرده بودند، از 17 شهریور بار دیگر تمرینهای خود را شروع میکنند.»او در بررسی وضعیت آینده آواز ایران پیشبینی کرد: «نگران آواز ایران نیستم. آنچه را که باید به شاگردان منتقل میکردم، منتقل کردم. بقیهاش به خود آنها بستگی دارد.»
نمیتوان ناامید بود
همچنین در بخشهای پایانی نشست، موضوعات دیگری هم مطرح شد که از جمله آنها توقع شجریان از معاونت هنری دولت جدید بود: «اتفاقات خوبی طی ماههای اخیر در بدنه وزارت ارشاد افتاده است اما بازهم کسانی هستند که فضای موسیقی را دوست ندارند بنابراین باید ببینیم که این دو با هم چه میکنند. مساله ما صحنه و سالنهای مناسب است چون کمبود سالنهای مناسب دست و پای ما را تنگ کرده است. امیدواریم این راه، همچنان که چند سالی خوب پیش میرفت، باز هم ادامه پیدا کند.»
استاد آواز ایران در بخش پایانی این نشست، درباره این سوال که چقدر به دولت جدید برای ایجاد فضایی در جهت بهترشدن هنر امید دارد، گفت: «نمیتوان ناامیدانه به ماجرای موسیقی ایرانی نگاه کرد؛ چراکه حتی زمانی که موسیقی در کشور ما جاری بود قوانین دستوپاگیری وجود داشت که ما را با مشکل مواجه میکرد. من اعتقاد دارم موسیقی را باید مردم انتخاب کنند و دولت نباید وارد این مسایل شود. وقتی اینطور شد، مانع پیشرفت موسیقی شد و موسیقی زیرزمینی، رشد کرد. پس بهتر است این کار را نکنند اما دارند این کار را میکنند. نتیجه خوبی نیز برایشان نداشته است و بعدها میفهمند باید موسیقی را آزاد بگذارند.»
کارگاه سنتور و سازهای ابداعی محمدرضا شجریان از 22 تا 25 شهریور در سالن پاییز خانه هنرمندان برگزار میشود و همهروزه از ساعت 10 تا 13 و 14 تا 20 ورود برای عموم آزاد است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.