|

نقبی بر وفاق فرهنگی در مخاطبه با وزیر-1

نیست آن سو‌تر ز عبّادان دهی؟

علی نوازنی

شیخ ابوالحسن خرقانی فرموده است: «آدمی باشد که قیمت او یک لقمه بُوَد، آدمی باشد که قیمت او یک دنیا بُوَد و آدمی باشد که قیمت او هر دو جهان باشد؛ زیرا مردمان را به همت قیمت کنند، نه به هیات و صورت»... سخنان کوتاه اما نکته‌دار و مشفقانه سید محمود دعایی خطاب به وزیر فرهنگ و ارشاد دولت تدبیر و امید را می‌خواندم. بغض مهارناپذیر و چشمه جوشان چشمانش، که گویی جزء لاینفک دغدغه‌های اوست و نشانه‌ای از جان زلال و مصفای مرد دانادل و فرزانه‌ای که لمحه‌ای از مهر و عطوفت باز نمی‌ایستد... اندرز خاقانی را همچون خصلتی نهادینه دارد که:
گر چه دلت شکسته ز مُشتی شکسته‌نام
خاقانیا ز دل سبکی سرگران مباش
ایشان علی الدوام، با کرداری مبتنی بر رفق و ملاطفت و با حسن معاشرت، مُبشّر خیر و دوستی و آشتی هستند. در یک کلام به «از میان برداشتن فاصله‌ها» توجه داده‌اند.
چندی پیش از این هم، دلنوشته بانو لیلی گلستان را می‌خواندم. ضمن ذکر مختصری از مشقات و ناملایمات، به صراحت فرموده‌اند: وزیر بداند که می‌تواند روی ما هم حساب کند... تلالو فرح‌بخشی درون جانم سر برکشید. شکوفه‌های سپید و ارغوانی تدبیر و امید... اینان نمادی هستند حاکی از این موهبت گران، که اهل فرهنگ دستی را که من باب وفاق و همدلی و تحیت دراز شود، به گرمی می‌فشارند؛ لذا «از اشارت‌های دریا سرمتاب»...
در برابر نظرگاه مطروحه، عده‌ای هستند که جز از مجرای غیظ و حقد و غضب، جلوه‌ای برون داد کردارشان نیست! علی‌الاصول و از همان بدایت امر، سنگ افتراق و جداسری به سینه می‌کوبند و قایل به هیچگونه تشریک مساعی با دولتمردان عرصه فرهنگ، برای بهبود و ترقی و تعالی آن سامان نمی‌باشند.
حتی اگر مضطر از مراوده گردند، حکما حکایت آن مرغ بریان اهدایی ملانصرالدین به مسندنشین دیارش را رقم می‌زنند که به انحاء وسوسه، لاجرم طعام پیشکشی را ناقص نمود و ضعف و کاستکاری و ایراد خویش را به ابرام گونه‌گون توجیه می‌کرد و مصر و مدعی بود که مرغش تنها یک پا دارد! و هر رطب و یابسی را در هم می‌بافند که الا و لابد، موضع و مقام قهر و طرد منع، یگانه طریق مواجه است. «باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند»... از اشارت مذکور ابدا بنایم بر نادیده انگاشتن نواقص و معایب حوزه اجرایی فرهنگ نیست. سخن از این قرار است که میزبان، بایستی از ترشرویی و تلخ پویی و تندخویی میهمان به کرامت درگذرد! و «تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل»...
البته روی دیگر مقوله مزبور این است که اولیاء امور، چنانچه بر موجودیت فعلی شمایل فرهنگی جامعه متعرض‌اند و ناپسندش می‌شمارند، سزاست از خبرگان زبده‌ای برای رفع نقیصه موردنظر بهره‌مند گردند. نه آنکه بر مساله قلم بکشند و از متصدیانی استفاده برند که به‌کلی با محیط و محتوا بیگانه‌اند. «اینان گناهیشان نیست / از جنمی دیگرند»... و اما خطابی هم با جناب وزیر دارم:
گلستان معطر و بوستان مطرای فرهنگ، اگر تحت توجه خورشیدمنشانه و رسیدگی مهرورزانه دریادلانه نباشد، به مرغزاری آغشته به آفت بدل خواهد شد. نگارنده، بر این اعتقاد است که در ارزیابی رفتگان و گذشتگان، می‌بایست با انصاف و دقت داوری نمود.
به تعبیر مولای متقیان، علی علیه‌السلام: الانصاف افضل الشیم؛ فلذا با عنایت به فرمایش فوق، قضاوت چند آب شسته در برکه انصاف و مروت، پیرامون احوال برجای مانده از تدخل بوریابافان در آن کارگاه حریر، این مثل عرب است که: «اتسع الخرق علی الراقع» شکاف یا پارگی از وصله خیلی وسیع‌تر شده است! بدیهی ست که فراز و فرود و اقبال و ادبار نحله‌های سیاسی، امری عادی و معمول است.
لیک این آشیان‌ها سراسر / در کف بادها اندر آید
مهلتی که ایشان برای ارایه خدمت و کسب صواب در اختیار گرفته‌اند به طرفه العینی پایان می‌یابد. از حکمت‌های حضرت امیر (ع) است که: «الفرصه تمرّ مرّ السحاب فانتهزوا فرص الخیر» (حکمت 2) فرصت چون ابر گذران است. پس فرصت‌های نیک را غنیمت شمارید.
هان‌ای دل عبرت بین! از دیده نظر کن هان...
با تماشای اصول پیشینیان، می‌توان عبرت آموز و حکمت اندوز، از این گذرگاه صعب به عنایت و سلامت گذشت. کمااینکه در تاریخ دیرپای کشورمان در همین تصدی، گاه ستارگان درخشانی موجبات تلالو چشمگیر آسمان فرهنگ میهن را فراهم نموده‌اند.
عبرت چیست؟ لختی تامل در این واژه، خالی از لطف نیست. عبرت از ریشه عَبر (بر وزن ابر) می‌باشد و دگرگون شدن انسان از حالی به حال دیگر را حکایت می‌کند. فیروزآبادی در قاموس المحیط، عبرت (به فتح عین) را به معنای قطره اشک آورده است. (ج 2 ص 218) شبنمی که ز چشمه چشمان انسانی بجوشد و فرو غلتد. همان گلاب اشکی که آن سید جلیل القدر، دعایی عزیز، دلسوزانه از دیده فرو بارید، برای عبرت همه سالیان عمر یک مدیر فرهنگ کفایت است. ابن عربی در تفسیر القرآن الکریم، عبرت آموزی را پالایش خِرد از توهم می‌داند! (ج 1 ص 627)
ادامه دارد...
شیخ ابوالحسن خرقانی فرموده است: «آدمی باشد که قیمت او یک لقمه بُوَد، آدمی باشد که قیمت او یک دنیا بُوَد و آدمی باشد که قیمت او هر دو جهان باشد؛ زیرا مردمان را به همت قیمت کنند، نه به هیات و صورت»... سخنان کوتاه اما نکته‌دار و مشفقانه سید محمود دعایی خطاب به وزیر فرهنگ و ارشاد دولت تدبیر و امید را می‌خواندم. بغض مهارناپذیر و چشمه جوشان چشمانش، که گویی جزء لاینفک دغدغه‌های اوست و نشانه‌ای از جان زلال و مصفای مرد دانادل و فرزانه‌ای که لمحه‌ای از مهر و عطوفت باز نمی‌ایستد... اندرز خاقانی را همچون خصلتی نهادینه دارد که:
گر چه دلت شکسته ز مُشتی شکسته‌نام
خاقانیا ز دل سبکی سرگران مباش
ایشان علی الدوام، با کرداری مبتنی بر رفق و ملاطفت و با حسن معاشرت، مُبشّر خیر و دوستی و آشتی هستند. در یک کلام به «از میان برداشتن فاصله‌ها» توجه داده‌اند.
چندی پیش از این هم، دلنوشته بانو لیلی گلستان را می‌خواندم. ضمن ذکر مختصری از مشقات و ناملایمات، به صراحت فرموده‌اند: وزیر بداند که می‌تواند روی ما هم حساب کند... تلالو فرح‌بخشی درون جانم سر برکشید. شکوفه‌های سپید و ارغوانی تدبیر و امید... اینان نمادی هستند حاکی از این موهبت گران، که اهل فرهنگ دستی را که من باب وفاق و همدلی و تحیت دراز شود، به گرمی می‌فشارند؛ لذا «از اشارت‌های دریا سرمتاب»...
در برابر نظرگاه مطروحه، عده‌ای هستند که جز از مجرای غیظ و حقد و غضب، جلوه‌ای برون داد کردارشان نیست! علی‌الاصول و از همان بدایت امر، سنگ افتراق و جداسری به سینه می‌کوبند و قایل به هیچگونه تشریک مساعی با دولتمردان عرصه فرهنگ، برای بهبود و ترقی و تعالی آن سامان نمی‌باشند.
حتی اگر مضطر از مراوده گردند، حکما حکایت آن مرغ بریان اهدایی ملانصرالدین به مسندنشین دیارش را رقم می‌زنند که به انحاء وسوسه، لاجرم طعام پیشکشی را ناقص نمود و ضعف و کاستکاری و ایراد خویش را به ابرام گونه‌گون توجیه می‌کرد و مصر و مدعی بود که مرغش تنها یک پا دارد! و هر رطب و یابسی را در هم می‌بافند که الا و لابد، موضع و مقام قهر و طرد منع، یگانه طریق مواجه است. «باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند»... از اشارت مذکور ابدا بنایم بر نادیده انگاشتن نواقص و معایب حوزه اجرایی فرهنگ نیست. سخن از این قرار است که میزبان، بایستی از ترشرویی و تلخ پویی و تندخویی میهمان به کرامت درگذرد! و «تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل»...
البته روی دیگر مقوله مزبور این است که اولیاء امور، چنانچه بر موجودیت فعلی شمایل فرهنگی جامعه متعرض‌اند و ناپسندش می‌شمارند، سزاست از خبرگان زبده‌ای برای رفع نقیصه موردنظر بهره‌مند گردند. نه آنکه بر مساله قلم بکشند و از متصدیانی استفاده برند که به‌کلی با محیط و محتوا بیگانه‌اند. «اینان گناهیشان نیست / از جنمی دیگرند»... و اما خطابی هم با جناب وزیر دارم:
گلستان معطر و بوستان مطرای فرهنگ، اگر تحت توجه خورشیدمنشانه و رسیدگی مهرورزانه دریادلانه نباشد، به مرغزاری آغشته به آفت بدل خواهد شد. نگارنده، بر این اعتقاد است که در ارزیابی رفتگان و گذشتگان، می‌بایست با انصاف و دقت داوری نمود.
به تعبیر مولای متقیان، علی علیه‌السلام: الانصاف افضل الشیم؛ فلذا با عنایت به فرمایش فوق، قضاوت چند آب شسته در برکه انصاف و مروت، پیرامون احوال برجای مانده از تدخل بوریابافان در آن کارگاه حریر، این مثل عرب است که: «اتسع الخرق علی الراقع» شکاف یا پارگی از وصله خیلی وسیع‌تر شده است! بدیهی ست که فراز و فرود و اقبال و ادبار نحله‌های سیاسی، امری عادی و معمول است.
لیک این آشیان‌ها سراسر / در کف بادها اندر آید
مهلتی که ایشان برای ارایه خدمت و کسب صواب در اختیار گرفته‌اند به طرفه العینی پایان می‌یابد. از حکمت‌های حضرت امیر (ع) است که: «الفرصه تمرّ مرّ السحاب فانتهزوا فرص الخیر» (حکمت 2) فرصت چون ابر گذران است. پس فرصت‌های نیک را غنیمت شمارید.
هان‌ای دل عبرت بین! از دیده نظر کن هان...
با تماشای اصول پیشینیان، می‌توان عبرت آموز و حکمت اندوز، از این گذرگاه صعب به عنایت و سلامت گذشت. کمااینکه در تاریخ دیرپای کشورمان در همین تصدی، گاه ستارگان درخشانی موجبات تلالو چشمگیر آسمان فرهنگ میهن را فراهم نموده‌اند.
عبرت چیست؟ لختی تامل در این واژه، خالی از لطف نیست. عبرت از ریشه عَبر (بر وزن ابر) می‌باشد و دگرگون شدن انسان از حالی به حال دیگر را حکایت می‌کند. فیروزآبادی در قاموس المحیط، عبرت (به فتح عین) را به معنای قطره اشک آورده است. (ج 2 ص 218) شبنمی که ز چشمه چشمان انسانی بجوشد و فرو غلتد. همان گلاب اشکی که آن سید جلیل القدر، دعایی عزیز، دلسوزانه از دیده فرو بارید، برای عبرت همه سالیان عمر یک مدیر فرهنگ کفایت است. ابن عربی در تفسیر القرآن الکریم، عبرت آموزی را پالایش خِرد از توهم می‌داند! (ج 1 ص 627)
ادامه دارد...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.