یاغی نظام بینالملل
سیدعلی خرم . استاد حقوق بینالملل
اوایل که دونالد ترامپ بر سر کار آمده بود، متخصصان روابط بینالملل و اندیشمندان تصور میکردند سیاستهای تند رئیسجمهوری جدید صرفا ناشی از کمتجربگی و خودشیفتگی اوست، اما بهتدریج مشخص شد علاوه بر خصوصیات گفتهشده، عدهای تندرو در آمریکا مکتبی را به وجود آوردهاند و پشتسر ترامپ ایستادهاند تا آمریکا را به قول خودشان کشور شماره یک جهان کنند. آنچه ترامپ در این یکسالونیم انجام داده صرفا تخریب نظام بینالملل بوده که بهتدریج در این 73 سال بعد از جنگ دوم عموما با کمک آمریکا برپا شده و اجماع بر سر آن به وجود آمده بود. درحالیکه همگان در گوشهگوشه کره زمین مشاهده میکنند که تغییرات آبوهوایی چه اثرات مخربی بر زندگی بشر از قبیل بیآبی، گرسنگی، قحطی، توفان، سیل، بالاآمدن آب دریاها و... گذاشته است و باید برای نجات کره زمین، ازخودگذشتگی و اقدامی عاجل انجام داد، دونالد ترامپ برای منفعت زودگذر تعدادی آمریکایی، خط بطلان بر توافق پاریس برای کمکردن افزایش درجه حرارت کره زمین و کاهش آلودگی کشید و برخلاف نظر مخالف اکثریت مردم خودش و مقامات ایالات، اجازه فعالیت کارخانجات و طرحهای آلودهکننده را صادر میکند. دونالد ترامپ در بُعد دیگر به شکلی وحشیانه به دیوان بینالمللی دادگستری تاخته که اگر در بررسیهای خود این نتیجه را اعلام کند که سربازان آمریکایی در افغانستان جنایت جنگی انجام دادهاند، دیوان و قضات آن را مورد شدیدترین تحریمها قرار میدهد و رابطه بانکی آنها را در جهان قطع میکند. دیوان بینالمللی دادگستری از قدیمیترین ارگانهای بینالمللی است که همواره جامعه جهانی به آن احترام میگذاشته و آرای آن بهعنوان فصلالخطاب در خاتمهیافتن دعواهای جهانی به کار گرفته شده است. فقط شورای امنیت سازمان ملل متحد درصورتیکه تشخیص دهد رأی دیوان با صلح و امنیت بینالمللی در تضاد است، میتواند رأی آنها را به حالت تعلیق درآورد. بههمیندلیل وجه دیگری از آمریکای شماره یک را میتوان مشاهده کرد که چگونه اصول حقوق بینالملل و موازین انسانی را به هیچ میگیرد و ارزشهای جهانی را فدای آمریکا میکند. اکنون آشکارتر شده که هدفی پنهانی پشتسر تحریم نفت ایران وجود دارد که صدور نفت ایران حذف و خریداران نفت ایران شامل چین و هند مجبور به خرید نفت شیل (Shale) آمریکا شوند تا جهان به خرید این نفت عادت کند و آمریکا به یک صادرکننده نفت تبدیل شود. آمریکا در توافقهای جنگ تجاری با چین و در قرارداد با هند این موضوع را گنجانده و برای جاانداختن آن نیازمند کمبود نفت برای مدتی در جهان از طریق حذف نفت ایران است. این هم وجه دیگری از فداکردن ملتی (ایرانیان) از طریق اعمال تحریمهای نفتی برای رشد اقتصادی آمریکاست. آنچه آمریکای دونالد ترامپ در حال پیادهکردن است، با اعتراض جهانیان روبهرو شده است. هیچکدام از این روشها تأمینکننده صلح و امنیت بینالمللی نیست و برعکس تحریککننده کشورها و ملتها برای حرکت بهسوی آنارشیسم و شکستن ساختارهای جاافتاده نظام بینالملل
به شمار میرود. ممکن است تا مدتی کوتاه، جهان دچار سرگردانی باشد که با اقدامات ترامپ چگونه برخورد کند، ولی اگر اطمینان حاصل شود این یک سیاست مستمر از سوی آمریکا است ...
آمریکاییها قصد ندارند جلوی رئیسجمهور لجامگسیخته خود را بگیرند، از یک سو بندها یکبهیک باز میشوند و از سوی دیگر رهبران جهان درصدد راهکارهای شخصی خود برای اداره جهان و اگر نشد برای پیادهکردن منافع و امنیت ملی خود برمیآیند و این همان آنارشیسم است. اما چرا آمریکای دونالد ترامپ به چنین روشی روی آورده است؟ چندین دهه است آمریکا با عدد و رقم به این نتیجه رسیده که از یک طرف دارد از نظر قدرت اقتصادی پس از صد سال تحلیل میرود و از طرف دیگر همه آنهایی که خودش آستین بالا زده و بهخاطر اهدافی، سرمایه، تکنولوژی و مدیریت در اختیارشان قرار داده، آنچنان پیشرفت کردهاند که دارند گوی سبقت را از خود آمریکا میربایند. آمریکا درمورد دو کشور قربانی جنگ دوم جهانی یعنی ژاپن و آلمان سیل کمکها را سرازیر کرد و اکنون آنها میتوانند به آمریکا در برخی موارد نه بگویند. البته این دو کشور فاقد تواناییهای لازم برای ابرقدرتشدن هستند، اما چین که از سال 1361 خود را به سرمایه، تکنولوژی و مدیریت آمریکا و بقیه کشورهای پیشرفته مانند اروپا و ژاپن وصل کرد، آنچنان قدرتمند شده که تولید ناخالص ملی این کشور، در تطبیق قدرت خرید (PPP)، به بالای 23 تریلیون دلار رسیده، درحالیکه برای آمریکا زیر 19 تریلیون دلار است. سرمایهگذاری چین در بازار مالی آمریکا هم آنچنان است که اگر چین اراده کند میتواند بازار مالی آمریکا را به هم بریزد؛ همان سیاستی که چین برای پسگرفتن هنگکنگ به کار برد. سایر اندیکسهای مالی و اقتصادی هم نشان میدهد چین نهتنها از آمریکا دارد پیشی میگیرد بلکه چین یک قدرت جهانی روبهپیش است. چین در زمینه اقتصادی خیلی زودتر از برنامه، از آمریکا پیشی گرفت، ولی چند دهه نیاز دارد که سایر مظاهر قدرت خود نظیر صنعت، تکنولوژی، امور نظامی، امور فضایی و... را در حدی تکمیل کند که بتواند به آمریکا کاملا نه بگوید. ترس و وحشت آمریکا از همینجاست، آنها که پشت سر ترامپ جمع شدهاند تا با هر قیمتی آمریکا را شماره یک در جهان کنند، تصور دارند اگر در چند سال بتوانند جلوی چین را بگیرند و امتیازات آمریکا را در حدی منحصربهفرد کنند که دوباره آمریکا از بقیه رقبا پیشی بگیرد، کاری انجام شده، وگرنه آمریکا قافیه را به رقبا میبازد. بسیاری از صاحبنظران و اندیشمندان در آمریکا و جهان معتقدند این روش ترامپ راه به جایی نمیبرد و آمریکا را منزوی و منفور میکند، درحالیکه با تعامل و همکاری با جهان، مانند روش تعاملی اوباما، بهتر میتوان منافع آمریکا را تضمین کرد.
اوایل که دونالد ترامپ بر سر کار آمده بود، متخصصان روابط بینالملل و اندیشمندان تصور میکردند سیاستهای تند رئیسجمهوری جدید صرفا ناشی از کمتجربگی و خودشیفتگی اوست، اما بهتدریج مشخص شد علاوه بر خصوصیات گفتهشده، عدهای تندرو در آمریکا مکتبی را به وجود آوردهاند و پشتسر ترامپ ایستادهاند تا آمریکا را به قول خودشان کشور شماره یک جهان کنند. آنچه ترامپ در این یکسالونیم انجام داده صرفا تخریب نظام بینالملل بوده که بهتدریج در این 73 سال بعد از جنگ دوم عموما با کمک آمریکا برپا شده و اجماع بر سر آن به وجود آمده بود. درحالیکه همگان در گوشهگوشه کره زمین مشاهده میکنند که تغییرات آبوهوایی چه اثرات مخربی بر زندگی بشر از قبیل بیآبی، گرسنگی، قحطی، توفان، سیل، بالاآمدن آب دریاها و... گذاشته است و باید برای نجات کره زمین، ازخودگذشتگی و اقدامی عاجل انجام داد، دونالد ترامپ برای منفعت زودگذر تعدادی آمریکایی، خط بطلان بر توافق پاریس برای کمکردن افزایش درجه حرارت کره زمین و کاهش آلودگی کشید و برخلاف نظر مخالف اکثریت مردم خودش و مقامات ایالات، اجازه فعالیت کارخانجات و طرحهای آلودهکننده را صادر میکند. دونالد ترامپ در بُعد دیگر به شکلی وحشیانه به دیوان بینالمللی دادگستری تاخته که اگر در بررسیهای خود این نتیجه را اعلام کند که سربازان آمریکایی در افغانستان جنایت جنگی انجام دادهاند، دیوان و قضات آن را مورد شدیدترین تحریمها قرار میدهد و رابطه بانکی آنها را در جهان قطع میکند. دیوان بینالمللی دادگستری از قدیمیترین ارگانهای بینالمللی است که همواره جامعه جهانی به آن احترام میگذاشته و آرای آن بهعنوان فصلالخطاب در خاتمهیافتن دعواهای جهانی به کار گرفته شده است. فقط شورای امنیت سازمان ملل متحد درصورتیکه تشخیص دهد رأی دیوان با صلح و امنیت بینالمللی در تضاد است، میتواند رأی آنها را به حالت تعلیق درآورد. بههمیندلیل وجه دیگری از آمریکای شماره یک را میتوان مشاهده کرد که چگونه اصول حقوق بینالملل و موازین انسانی را به هیچ میگیرد و ارزشهای جهانی را فدای آمریکا میکند. اکنون آشکارتر شده که هدفی پنهانی پشتسر تحریم نفت ایران وجود دارد که صدور نفت ایران حذف و خریداران نفت ایران شامل چین و هند مجبور به خرید نفت شیل (Shale) آمریکا شوند تا جهان به خرید این نفت عادت کند و آمریکا به یک صادرکننده نفت تبدیل شود. آمریکا در توافقهای جنگ تجاری با چین و در قرارداد با هند این موضوع را گنجانده و برای جاانداختن آن نیازمند کمبود نفت برای مدتی در جهان از طریق حذف نفت ایران است. این هم وجه دیگری از فداکردن ملتی (ایرانیان) از طریق اعمال تحریمهای نفتی برای رشد اقتصادی آمریکاست. آنچه آمریکای دونالد ترامپ در حال پیادهکردن است، با اعتراض جهانیان روبهرو شده است. هیچکدام از این روشها تأمینکننده صلح و امنیت بینالمللی نیست و برعکس تحریککننده کشورها و ملتها برای حرکت بهسوی آنارشیسم و شکستن ساختارهای جاافتاده نظام بینالملل
به شمار میرود. ممکن است تا مدتی کوتاه، جهان دچار سرگردانی باشد که با اقدامات ترامپ چگونه برخورد کند، ولی اگر اطمینان حاصل شود این یک سیاست مستمر از سوی آمریکا است ...
آمریکاییها قصد ندارند جلوی رئیسجمهور لجامگسیخته خود را بگیرند، از یک سو بندها یکبهیک باز میشوند و از سوی دیگر رهبران جهان درصدد راهکارهای شخصی خود برای اداره جهان و اگر نشد برای پیادهکردن منافع و امنیت ملی خود برمیآیند و این همان آنارشیسم است. اما چرا آمریکای دونالد ترامپ به چنین روشی روی آورده است؟ چندین دهه است آمریکا با عدد و رقم به این نتیجه رسیده که از یک طرف دارد از نظر قدرت اقتصادی پس از صد سال تحلیل میرود و از طرف دیگر همه آنهایی که خودش آستین بالا زده و بهخاطر اهدافی، سرمایه، تکنولوژی و مدیریت در اختیارشان قرار داده، آنچنان پیشرفت کردهاند که دارند گوی سبقت را از خود آمریکا میربایند. آمریکا درمورد دو کشور قربانی جنگ دوم جهانی یعنی ژاپن و آلمان سیل کمکها را سرازیر کرد و اکنون آنها میتوانند به آمریکا در برخی موارد نه بگویند. البته این دو کشور فاقد تواناییهای لازم برای ابرقدرتشدن هستند، اما چین که از سال 1361 خود را به سرمایه، تکنولوژی و مدیریت آمریکا و بقیه کشورهای پیشرفته مانند اروپا و ژاپن وصل کرد، آنچنان قدرتمند شده که تولید ناخالص ملی این کشور، در تطبیق قدرت خرید (PPP)، به بالای 23 تریلیون دلار رسیده، درحالیکه برای آمریکا زیر 19 تریلیون دلار است. سرمایهگذاری چین در بازار مالی آمریکا هم آنچنان است که اگر چین اراده کند میتواند بازار مالی آمریکا را به هم بریزد؛ همان سیاستی که چین برای پسگرفتن هنگکنگ به کار برد. سایر اندیکسهای مالی و اقتصادی هم نشان میدهد چین نهتنها از آمریکا دارد پیشی میگیرد بلکه چین یک قدرت جهانی روبهپیش است. چین در زمینه اقتصادی خیلی زودتر از برنامه، از آمریکا پیشی گرفت، ولی چند دهه نیاز دارد که سایر مظاهر قدرت خود نظیر صنعت، تکنولوژی، امور نظامی، امور فضایی و... را در حدی تکمیل کند که بتواند به آمریکا کاملا نه بگوید. ترس و وحشت آمریکا از همینجاست، آنها که پشت سر ترامپ جمع شدهاند تا با هر قیمتی آمریکا را شماره یک در جهان کنند، تصور دارند اگر در چند سال بتوانند جلوی چین را بگیرند و امتیازات آمریکا را در حدی منحصربهفرد کنند که دوباره آمریکا از بقیه رقبا پیشی بگیرد، کاری انجام شده، وگرنه آمریکا قافیه را به رقبا میبازد. بسیاری از صاحبنظران و اندیشمندان در آمریکا و جهان معتقدند این روش ترامپ راه به جایی نمیبرد و آمریکا را منزوی و منفور میکند، درحالیکه با تعامل و همکاری با جهان، مانند روش تعاملی اوباما، بهتر میتوان منافع آمریکا را تضمین کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.