یکشنبه شهدا، 6 فوریه
دعوت به ثبت انقلاب
نویسنده:سعد القرش.ترجمه:مریم حیدری
امروز، صبح زود از خواب بیدار شدم. روزنامههای امروز را مثل روزنامههای روزهای قبل رها کردم. چند روز بعد بود که با احساسهایی مختلف و متضاد، به سراغشان آمدم؛ اشک اندوه برای سرنوشتی که ممکن بود انقلاب به آن گرفتار شود و ناباوری در برابر حجم دستاوردی که با خلع مبارک و پایانیافتن نظام فاسدش، سرانجام یافت. هیچکس تصور نمیکرد که مبارک، با این تلفات کم و در وقتی اندک که بیش از 18 روز طول نکشید، کنار برود.
در ورودی میدان از سمت پل «قصر النیل»، مژدههای امروز، «یکشنبه شهدا»، به استقبالم آمد. از روز «چهارشنبه خونین»، میدان، خانه و مدینه فاضله ما شده بود. موقع آمدن و نزدیک صبح، قبل از رفتن، باید از اوضاع و احوالش، مطمئن میشدم.
درحالیکه همیشه، خبر مزاحمتهای خیابانی زیادی را در قاهره میشنویم، اما در ازدحام میلیونی میدان التحریر، یک مزاحمت هم پیش نیامده بود. تقسیم آب و نان و سیگار، حتی میان آنهایی که یکدیگر را نمیشناختند، کاری دوستداشتنی بود. دیروز بعدازظهر، رادیوی میدان اعلام کرد یک تلفن همراه گم شده. نگفت که به سرقت رفته؛ گفت صاحبش، گمش کرده. چند دقیقه بعد هم اعلام کرد که یکی از شهروندان، تلفن را پیدا کرده و به مسوولان رادیو تحویل داده.
نمیدانم آیا مسیحیها، تا قبل از این، مراسم مناجاتشان را خارج از کلیسا انجام دادهاند یا نه؟ اما این اتفاق در میدان افتاد. اینجا مسلمان و مسیحی، کنار هم میایستند و در یکجا، مناجات و بعد نماز بهپا میشود و همه با هم، به سوی آسمان، دست بلند میکنند.
میدان، نیازی به شعارهای وحدت ملی میان مسیحیان و مسلمانان نداشت. امروز، برای شهدا، نماز بهپا شد و بعد مناجات روز یکشنبه. در یکجا.
حدود ساعت یک، هشدارها و خبرهایی مبنی بر خروج ارتش از میدان، به گوشمان رسید. وسیلهای جز رفتن به عرصه خبر و شایعه، برای اطمینان از خبر نبود؛ برای همین، به سوی «وسط البلد» رفتم. زندگی به بسیاری از مغازهها بازگشته بود. حدود یکصد متر دورتر از میدان «طلعت حرب» که از جمعه گذشته، آزاد شده بود، چند جوان از بقایای هواداران مبارک، ایستاده بودند و داشتند از دور، شعار میدادند: «عایزین حسنی».
میخواستم به آنان بگویم اینجا ایستادهاید و «حسنی» را میخواهید! او ممکن است هر جایی باشد یا برود، جز اینجا. همان موقع، تلفنم زنگ خورد؛ علا عبدالهادی گفت بیانیهای نوشته و از طریق ایمیل، برایم فرستاده که در آن بیشترین تعداد امضای ممکن را جمع کرده. گفتم یک ساعت دیگر میتوانم بخوانمش و به دوستان دیگر بفرستم و به تعدادی دیگر هم برای جمعکردن امضایشان، تلفن کنم.
نوری الجراح هم تماس گرفت و پرسید: «چیزی درباره تجربه انقلاب در میدان التحریر نوشتهای؟»
«نه. نه من و نه هیچکس دیگر، حتی یک حرف هم ننوشتهایم. انقلاب هم که فقط در میدان نیست. در همه شهرها و در میدانهای دیگر هم هست که شانس بازتاب در رسانه را ندارند؛ ولی میدان التحریر، به یک نماد تبدیل شده.»
نوری با شور و هیجان کسی صحبت میکرد که انقلاب را انقلاب خود و نسل خودش میداند و انقلاب عربهایی که پس از غربت در دوردستهای جهان، رویای بازگشت به سرزمینشان را دارند: «شما دارید تاریخ مصر و منطقه و کرامت انسانی را میسازید؛ چهطور این واقعه را نمینویسید؟»
گفتم چیزی که دارد اتفاق میافتد، از نوشتن بزرگتر است. نوشتن، محکوم به قواعد خود است و این اتفاق، خارج از قواعد نوشتن و تاریخ و بلاغت است. نوشتن یادداشتهای روزانه خیانت است و چهبسا، سودجویی از انقلاب و ایثار شهدایی که آرزوی آزادی وطن داشتهاند و در «جمعه خشم»، شهید شدند.
نوری به حرفهایم گوش داد و گفت آنها این اشتباه را در محاصره بیروت در سال 1982 کرده بودند و آن موقع، واقعه را آنگونه که باید و شاید، ثبت نکردند. بعد، از من خواست دوستانم را به نوشتن حتی چند سطر، دعوت کنم تا شعارها و پلاکاردها و عکسها و یادداشتها و روابط جدید در میدان و جزییات زندگی روزمره را در خیابان یا خانه بنویسند.
حق با نوری بود. بلافاصله در صفحهام در فیسبوک نوشتم: «به همه افراد در التحریر یا هر شهر دیگری در مصر: پیش از آنکه انقلاب از حافظهها برود و با توجه به فراوانی جزییات انسانی و تتابع حوادث، خواهشمندم یادداشتهای روزانه و مشاهدات خودتان را از لحظه خروج از منزل تا چگونگی رسیدن به میدان و بازگشت، از روز اول بنویسید. حتی اگر شده چند سطر بنویسید و بعدا ادامهاش دهید. من نوشتههاتان را دریافت میکنم تا در آینده در یک یا چند جلد کتاب، چاپ شود.»
به میدان بازگشتم. به دوستم، عبدالرزاق، گفتم فردا جسد نمادین احمد محمود، ناشر و روزنامهنگار، از انجمن روزنامهنگاران به میدان التحریر تشییع میشود و در میدان، بر رویش نماز میخوانند.
معترضان داشتند شعار میدادند.
به عبدالرزاق گفتم: برای ما هم کافی است؛ فردا تشییعجنازه همکار شهیدمان است. برویم.
امروز، صبح زود از خواب بیدار شدم. روزنامههای امروز را مثل روزنامههای روزهای قبل رها کردم. چند روز بعد بود که با احساسهایی مختلف و متضاد، به سراغشان آمدم؛ اشک اندوه برای سرنوشتی که ممکن بود انقلاب به آن گرفتار شود و ناباوری در برابر حجم دستاوردی که با خلع مبارک و پایانیافتن نظام فاسدش، سرانجام یافت. هیچکس تصور نمیکرد که مبارک، با این تلفات کم و در وقتی اندک که بیش از 18 روز طول نکشید، کنار برود.
در ورودی میدان از سمت پل «قصر النیل»، مژدههای امروز، «یکشنبه شهدا»، به استقبالم آمد. از روز «چهارشنبه خونین»، میدان، خانه و مدینه فاضله ما شده بود. موقع آمدن و نزدیک صبح، قبل از رفتن، باید از اوضاع و احوالش، مطمئن میشدم.
درحالیکه همیشه، خبر مزاحمتهای خیابانی زیادی را در قاهره میشنویم، اما در ازدحام میلیونی میدان التحریر، یک مزاحمت هم پیش نیامده بود. تقسیم آب و نان و سیگار، حتی میان آنهایی که یکدیگر را نمیشناختند، کاری دوستداشتنی بود. دیروز بعدازظهر، رادیوی میدان اعلام کرد یک تلفن همراه گم شده. نگفت که به سرقت رفته؛ گفت صاحبش، گمش کرده. چند دقیقه بعد هم اعلام کرد که یکی از شهروندان، تلفن را پیدا کرده و به مسوولان رادیو تحویل داده.
نمیدانم آیا مسیحیها، تا قبل از این، مراسم مناجاتشان را خارج از کلیسا انجام دادهاند یا نه؟ اما این اتفاق در میدان افتاد. اینجا مسلمان و مسیحی، کنار هم میایستند و در یکجا، مناجات و بعد نماز بهپا میشود و همه با هم، به سوی آسمان، دست بلند میکنند.
میدان، نیازی به شعارهای وحدت ملی میان مسیحیان و مسلمانان نداشت. امروز، برای شهدا، نماز بهپا شد و بعد مناجات روز یکشنبه. در یکجا.
حدود ساعت یک، هشدارها و خبرهایی مبنی بر خروج ارتش از میدان، به گوشمان رسید. وسیلهای جز رفتن به عرصه خبر و شایعه، برای اطمینان از خبر نبود؛ برای همین، به سوی «وسط البلد» رفتم. زندگی به بسیاری از مغازهها بازگشته بود. حدود یکصد متر دورتر از میدان «طلعت حرب» که از جمعه گذشته، آزاد شده بود، چند جوان از بقایای هواداران مبارک، ایستاده بودند و داشتند از دور، شعار میدادند: «عایزین حسنی».
میخواستم به آنان بگویم اینجا ایستادهاید و «حسنی» را میخواهید! او ممکن است هر جایی باشد یا برود، جز اینجا. همان موقع، تلفنم زنگ خورد؛ علا عبدالهادی گفت بیانیهای نوشته و از طریق ایمیل، برایم فرستاده که در آن بیشترین تعداد امضای ممکن را جمع کرده. گفتم یک ساعت دیگر میتوانم بخوانمش و به دوستان دیگر بفرستم و به تعدادی دیگر هم برای جمعکردن امضایشان، تلفن کنم.
نوری الجراح هم تماس گرفت و پرسید: «چیزی درباره تجربه انقلاب در میدان التحریر نوشتهای؟»
«نه. نه من و نه هیچکس دیگر، حتی یک حرف هم ننوشتهایم. انقلاب هم که فقط در میدان نیست. در همه شهرها و در میدانهای دیگر هم هست که شانس بازتاب در رسانه را ندارند؛ ولی میدان التحریر، به یک نماد تبدیل شده.»
نوری با شور و هیجان کسی صحبت میکرد که انقلاب را انقلاب خود و نسل خودش میداند و انقلاب عربهایی که پس از غربت در دوردستهای جهان، رویای بازگشت به سرزمینشان را دارند: «شما دارید تاریخ مصر و منطقه و کرامت انسانی را میسازید؛ چهطور این واقعه را نمینویسید؟»
گفتم چیزی که دارد اتفاق میافتد، از نوشتن بزرگتر است. نوشتن، محکوم به قواعد خود است و این اتفاق، خارج از قواعد نوشتن و تاریخ و بلاغت است. نوشتن یادداشتهای روزانه خیانت است و چهبسا، سودجویی از انقلاب و ایثار شهدایی که آرزوی آزادی وطن داشتهاند و در «جمعه خشم»، شهید شدند.
نوری به حرفهایم گوش داد و گفت آنها این اشتباه را در محاصره بیروت در سال 1982 کرده بودند و آن موقع، واقعه را آنگونه که باید و شاید، ثبت نکردند. بعد، از من خواست دوستانم را به نوشتن حتی چند سطر، دعوت کنم تا شعارها و پلاکاردها و عکسها و یادداشتها و روابط جدید در میدان و جزییات زندگی روزمره را در خیابان یا خانه بنویسند.
حق با نوری بود. بلافاصله در صفحهام در فیسبوک نوشتم: «به همه افراد در التحریر یا هر شهر دیگری در مصر: پیش از آنکه انقلاب از حافظهها برود و با توجه به فراوانی جزییات انسانی و تتابع حوادث، خواهشمندم یادداشتهای روزانه و مشاهدات خودتان را از لحظه خروج از منزل تا چگونگی رسیدن به میدان و بازگشت، از روز اول بنویسید. حتی اگر شده چند سطر بنویسید و بعدا ادامهاش دهید. من نوشتههاتان را دریافت میکنم تا در آینده در یک یا چند جلد کتاب، چاپ شود.»
به میدان بازگشتم. به دوستم، عبدالرزاق، گفتم فردا جسد نمادین احمد محمود، ناشر و روزنامهنگار، از انجمن روزنامهنگاران به میدان التحریر تشییع میشود و در میدان، بر رویش نماز میخوانند.
معترضان داشتند شعار میدادند.
به عبدالرزاق گفتم: برای ما هم کافی است؛ فردا تشییعجنازه همکار شهیدمان است. برویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.