جوانگرایی در مدیریت
رحیم عبادی*
تصویب و تأیید قانون بازنشستگی مدیران و اجرای آن، فرصتی است برای کنکاشی دوباره در موضوع راهبردی مدیریت در کشور و بازبینی اساسی رویکرد مدیریت در چهار دهه گذشته:
1- مطالعات و تحقیقات نشان میدهند امروزه مدیریت از شاخصهای اصلی تحول، توسعه، کارآمدی و اثربخشی سازمانها و حکمرانی خوب در جوامع درحالتوسعه است. بر این اساس، در قرون گذشته، ترویج دانش مدیریت و اهتمام به تربیت مدیران شایسته برای آینده از برنامههای راهبردی دانشگاهها، جوامع و حکومتها بوده است؛
تا جایی که اندیشمندانی مانند «پیتر دراکر» سهم علم و هنر مدیریت را در بهبود امور، بیش از 70 درصد میدانند.
2- یکی از شاخصهای مردمسالاری و حکمرانی خوب، گردش نخبگان و چرخش مدیریت در کشور و سپردن مسئولیت به جوانان تحصیلکرده، باانگیزه، شاداب و پرانرژی است. فلسفه مهم این اصل، توجه همهجانبه به جابهجایی در قدرت و پرهیز از کهنگی و تکرار در مدیریت و توجه به شایستهسالاری و اجتناب از تمرکز قدرت در مدیریت و پیشگیری از شکلگیری رانت مدیریتی و باند و مدیریت قبیلهای است.
3- عملکرد 40ساله مدیریت در جمهوری اسلامی حاوی چند نکته اساسی است ...
_ بهطورکلی، مدیریت آنگونه که باید، بهجز در برخی مقاطع، بهعنوان یک علم که دارای اصول و فروعی است، پذیرفته نشده؛ در نتیجه پایبندی جدیای به لوازم و الزامات آن وجود ندارد. گویا در مدیریت کلان و راهبردی، همه افراد مجاز به احراز همه مسئولیتهای تخصصی، حرفهای و صاحب صلاحیت و مهمتر از آن اظهارنظر کارشناسی در همه زمینهها هستند و غالبا ملاک و معیار درخور سنجشی در واگذاری مسئولیتها برای بیشتر مدیریتهای راهبردی کشور و احراز صلاحیتهای حرفهای، بهویژه در مدیریتهای انتصابی، وجود ندارد.
_در چنین شرایطی، میانگین سن مدیریت کشور به استثنای سن وزیر مخابرات، 62 سال و طول عمر مدیران کشور غالبا بیش از دو یا سه دهه و در برخی از مدیران با وجود کهولت سن، به چهار دهه میرسد و جالبتر آنکه بخش شایان توجهی از مدیران در همه 40 سال جمهوری اسلامی، مسئولیتهای عالی و راهبردی چندگانهای در کشور داشتهاند.
4- از سوی دیگر، ایران کشور جوانی است؛ میانگین سن جمعیت کشور بر اساس سرشماری سال 1395، 31 سال است؛ یعنی بیش از نیمی از جمعیت کشور زیر 31 سال و حدود 60درصد جمعیت زیر 40 سال دارند. بیش از پنج میلیون دانشجوی در حال تحصیل و بیش از هشت میلیون دانشآموخته دانشگاهی دارد و نرخ پوشش آموزش عالی در ایران، بیش از 36درصد است. همه این تحصیلکردههای جوان دانشگاهی با چه امیدی به تحصیل خود در ایران ادامه دهند؟
5- بهعلاوه، ایران در چهار دهه بالاترین نرخ رشد توسعه انسانی در جهان را کسب کرده است.
- بر اساس گزارش دفتر توسعه سازمان ملل متحد (undp)، شاخص توسعه انسانی (HDI) ایران به 0774 از یک رسیده است که در مقایسه با نمره 0437 از قبل از انقلاب، بیش از 0337 درجه افزایش داشته است. بر اساس جدیدترین گزارش، ایران در سال 2018 در رتبهبندی جهانی از نظر توسعه انسانی صعود داشته و در بین 53کشور با توسعه انسانی بسیار بالا قرارگرفته است. همچنین ایران در شاخص سرمایه انسانی، بهترین رتبه را در متغیر «شکاف جنسیتی ثبتنام مدارس در گروه سنی صفر تا 14سال» و بدترین عملکرد را در «نرخ مشارکت نیروی کار» بین سنین 25 تا 54 که جزء متغیرهای زیرشاخص بهکارگیری است، دارد؛ یعنی رتبه 128 از 130.
6- حدود چهار تا پنج میلیون ایرانی خارج از کشور زندگی میکنند و ایران در 10 سال گذشته، رتبه ششم در مهاجرت نخبگان را داشته است. یکی از دلایل مهاجرت نخبگان، جذبنشدن و بهکارنگرفتن آنان در مسئولیتهای مدیریتی است. نبود شایستهسالاری و واگذاری بسیاری از مشاغل به افراد فاقد یا کمصلاحیت، واگذاری مشاغل بر اساس رابطه، تطابقنداشتن شغل با تخصص در رشته افراد، بوروکراسی دولتی و انحصاریشدن مشاغل، از دیگر عواملی هستند که به مهاجرت نخبگان از کشور کمک کردهاند.
7- آیا وقت آن نرسیده است که یک خانهتکانی اساسی در رویکردهای مدیریت در کشور انجام شود؟ این همه سرمایهگذاری در منابع انسانی و تربیت افراد شایسته و متخصص جز برای تأمین مدیریت حرفهای بوده است؟ آیا سزاوار است عدهای همچنان بر اریکه مدیریت سوار و با هر بهانهای طول عمر مدیریت خود را طولانی کنند؟
8- قانون بازنشستگی مدیران از فرصتهای مغتنم برای تقویت روحیه جوانگرایی و بهتبع آن شایستهسالاری و حرفهایکردن مدیریت در کشور است. عمر برخی از مدیران ما به اندازه عمر طبیعی برخی رؤسای جمهور کشورهای پیشرفته مانند فرانسه است. مدیریت ایران امروز به خلاقیت، نوآوری و برخورداری از دانش روز و پذیرش ریسک و جسارت در مدیریت نیازمند است و این عموما در سنین جوانی میسر میشود؛ ضمن اینکه بدانیم مدیریت صرفا هنر نیست، علم نیز است. بر این اساس بیاییم مدیریت کشور را علمی، اخلاقی و حرفهای کنیم.
*رئیس سازمان ملی جوانان دوره اصلاحات
تصویب و تأیید قانون بازنشستگی مدیران و اجرای آن، فرصتی است برای کنکاشی دوباره در موضوع راهبردی مدیریت در کشور و بازبینی اساسی رویکرد مدیریت در چهار دهه گذشته:
1- مطالعات و تحقیقات نشان میدهند امروزه مدیریت از شاخصهای اصلی تحول، توسعه، کارآمدی و اثربخشی سازمانها و حکمرانی خوب در جوامع درحالتوسعه است. بر این اساس، در قرون گذشته، ترویج دانش مدیریت و اهتمام به تربیت مدیران شایسته برای آینده از برنامههای راهبردی دانشگاهها، جوامع و حکومتها بوده است؛
تا جایی که اندیشمندانی مانند «پیتر دراکر» سهم علم و هنر مدیریت را در بهبود امور، بیش از 70 درصد میدانند.
2- یکی از شاخصهای مردمسالاری و حکمرانی خوب، گردش نخبگان و چرخش مدیریت در کشور و سپردن مسئولیت به جوانان تحصیلکرده، باانگیزه، شاداب و پرانرژی است. فلسفه مهم این اصل، توجه همهجانبه به جابهجایی در قدرت و پرهیز از کهنگی و تکرار در مدیریت و توجه به شایستهسالاری و اجتناب از تمرکز قدرت در مدیریت و پیشگیری از شکلگیری رانت مدیریتی و باند و مدیریت قبیلهای است.
3- عملکرد 40ساله مدیریت در جمهوری اسلامی حاوی چند نکته اساسی است ...
_ بهطورکلی، مدیریت آنگونه که باید، بهجز در برخی مقاطع، بهعنوان یک علم که دارای اصول و فروعی است، پذیرفته نشده؛ در نتیجه پایبندی جدیای به لوازم و الزامات آن وجود ندارد. گویا در مدیریت کلان و راهبردی، همه افراد مجاز به احراز همه مسئولیتهای تخصصی، حرفهای و صاحب صلاحیت و مهمتر از آن اظهارنظر کارشناسی در همه زمینهها هستند و غالبا ملاک و معیار درخور سنجشی در واگذاری مسئولیتها برای بیشتر مدیریتهای راهبردی کشور و احراز صلاحیتهای حرفهای، بهویژه در مدیریتهای انتصابی، وجود ندارد.
_در چنین شرایطی، میانگین سن مدیریت کشور به استثنای سن وزیر مخابرات، 62 سال و طول عمر مدیران کشور غالبا بیش از دو یا سه دهه و در برخی از مدیران با وجود کهولت سن، به چهار دهه میرسد و جالبتر آنکه بخش شایان توجهی از مدیران در همه 40 سال جمهوری اسلامی، مسئولیتهای عالی و راهبردی چندگانهای در کشور داشتهاند.
4- از سوی دیگر، ایران کشور جوانی است؛ میانگین سن جمعیت کشور بر اساس سرشماری سال 1395، 31 سال است؛ یعنی بیش از نیمی از جمعیت کشور زیر 31 سال و حدود 60درصد جمعیت زیر 40 سال دارند. بیش از پنج میلیون دانشجوی در حال تحصیل و بیش از هشت میلیون دانشآموخته دانشگاهی دارد و نرخ پوشش آموزش عالی در ایران، بیش از 36درصد است. همه این تحصیلکردههای جوان دانشگاهی با چه امیدی به تحصیل خود در ایران ادامه دهند؟
5- بهعلاوه، ایران در چهار دهه بالاترین نرخ رشد توسعه انسانی در جهان را کسب کرده است.
- بر اساس گزارش دفتر توسعه سازمان ملل متحد (undp)، شاخص توسعه انسانی (HDI) ایران به 0774 از یک رسیده است که در مقایسه با نمره 0437 از قبل از انقلاب، بیش از 0337 درجه افزایش داشته است. بر اساس جدیدترین گزارش، ایران در سال 2018 در رتبهبندی جهانی از نظر توسعه انسانی صعود داشته و در بین 53کشور با توسعه انسانی بسیار بالا قرارگرفته است. همچنین ایران در شاخص سرمایه انسانی، بهترین رتبه را در متغیر «شکاف جنسیتی ثبتنام مدارس در گروه سنی صفر تا 14سال» و بدترین عملکرد را در «نرخ مشارکت نیروی کار» بین سنین 25 تا 54 که جزء متغیرهای زیرشاخص بهکارگیری است، دارد؛ یعنی رتبه 128 از 130.
6- حدود چهار تا پنج میلیون ایرانی خارج از کشور زندگی میکنند و ایران در 10 سال گذشته، رتبه ششم در مهاجرت نخبگان را داشته است. یکی از دلایل مهاجرت نخبگان، جذبنشدن و بهکارنگرفتن آنان در مسئولیتهای مدیریتی است. نبود شایستهسالاری و واگذاری بسیاری از مشاغل به افراد فاقد یا کمصلاحیت، واگذاری مشاغل بر اساس رابطه، تطابقنداشتن شغل با تخصص در رشته افراد، بوروکراسی دولتی و انحصاریشدن مشاغل، از دیگر عواملی هستند که به مهاجرت نخبگان از کشور کمک کردهاند.
7- آیا وقت آن نرسیده است که یک خانهتکانی اساسی در رویکردهای مدیریت در کشور انجام شود؟ این همه سرمایهگذاری در منابع انسانی و تربیت افراد شایسته و متخصص جز برای تأمین مدیریت حرفهای بوده است؟ آیا سزاوار است عدهای همچنان بر اریکه مدیریت سوار و با هر بهانهای طول عمر مدیریت خود را طولانی کنند؟
8- قانون بازنشستگی مدیران از فرصتهای مغتنم برای تقویت روحیه جوانگرایی و بهتبع آن شایستهسالاری و حرفهایکردن مدیریت در کشور است. عمر برخی از مدیران ما به اندازه عمر طبیعی برخی رؤسای جمهور کشورهای پیشرفته مانند فرانسه است. مدیریت ایران امروز به خلاقیت، نوآوری و برخورداری از دانش روز و پذیرش ریسک و جسارت در مدیریت نیازمند است و این عموما در سنین جوانی میسر میشود؛ ضمن اینکه بدانیم مدیریت صرفا هنر نیست، علم نیز است. بر این اساس بیاییم مدیریت کشور را علمی، اخلاقی و حرفهای کنیم.
*رئیس سازمان ملی جوانان دوره اصلاحات
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.