|

نگاهي به نمايش فرايند به کارگرداني علي کرسي‌زر

بر بساطي که بساطي نيست

فرزانه اميني

«فرايند» نمايشي است که با تصريح تنهايي مفرط آدمي آغاز مي‌شود. مخاطب از همان ابتداي کار در مواجهه با خمودگي و تنهايي وسواس‌گون شخصيت اول نمايش يعني «آقاي کا» درمي‌يابد که با گسست و نوميدي روبه‌رو خواهد شد. نمايش با وجود تمام لحظات شوخي و طنزي که حتي گاهگاه از تماشاگر خنده نيز مي‌گيرد؛ به صورت هولناکي جدي است. ما شاهد فضايي کاملا روزمره و حتي بذله‌گويانه هستيم که درآن وقايع هولناک و موقعيت‌هاي فراواقعي، چنان پي‌درپي اتفاق مي‌افتند که در پايان، شخصيت داستان تمام داشته‌هايش را از دست داده است. داشته‌هايي که در نگاهي دقيق‌تر گويي پيش از فقدان نيز وزن و حيثيتي نداشته‌اند. ماجراي نمايش از جايي شروع مي‌شود که آقاي «کا» که به تازگي وارد آپارتماني شده، در مواجهه با همسايگان جديدي قرار مي‌گيرد که ناباورانه به صورت خانوادگي وارد خانه او شده و کم‌کم تمام حريم شخصي او را احاطه مي‌کنند و او که براي مقاومت در برابر اين تصرف، ناگزير به وکيل شکايت مي‌برد، در فرايند بوروکراتيک اين عدالت‌خواهي فرسوده مي‌شود و حتي شغل خود را نيز از دست مي‌دهد و وقتي به نوميدي درمي‌يابد که پرونده او نيز توسط پسر همسايه اشغالگر! در حال پيگيري است، همان همسايه‌اي که حالا کاملا خانه او را تصرف و در آن سکني کرده؛ تهي‌شده از هر نوع مقاومت، به قواعد آنها در خانه سر مي‌نهد و درست وقتي که به اين عادات و اصول تن می‌دهد، خانواده همسايه او را در حالي که در خويش فرو رفته، در اين روزمرگي ترک مي‌کنند.
به يک تعبير، «فرايند» روايت فرديت معنامند و حريم شخصي ازدست‌رفته‌اي است که توسط فشار هنجارها و در سيطره عقل ابزاري جمعي، پايمال شده است و آقاي «کا» نماينده همه کساني است که در استهلاک زيست مدرن، دري را که به اعماق روح و درون خود داشته‌‌اند و هميشه آن را با خود حمل مي‌کردند، از دست مي‌دهند و در تاريکي‌هاي روزمرگي، در خويش فرومي‌مانند. جايي که در غياب دري به درون خويش، ديگر هيچ راهي به پس و پيش ندارند و در مرز درون و برون در کوري بر جا مي‌مانند.
آقاي کاي نمايش فرايند، در پايان روايت، همه هست و نيست خود را مي‌بازد. همه چيزي که نمايش با جزئيات به ما مي‌گويد که گويي هيچ نبوده است. آن تنهايي آرام و سرد و مفرط اول نمايش، از دست رفته است. معشوقي که در دسترس بود، در شمايل فردی اغواگر و از آن ديگري، از دست رفته است و شغلي که پوچي‌اش با تکرار باطل امضاها به سخره گرفته مي‌شود هم از دست رفته است. اينها همه داشته‌هايي است که شخصيت اول نمايش در قماري اجباري باخته است. به بيان ديگر فرايند مجموعه قاب‌هايي از ناتواني و عدم مقاومت فرد از خود بيگانه‌شده، در جامعه‌ است. تماشاگر نمايش فرايند با خوانشي متأثر از بستر اجتماعي خويش، به تناقض هولناکي که در مقام عدل وجود دارد، مي‌خندد و اين خنده مقاومتي است بازيگوشانه براي عبور از همذات‌پنداري با آقاي «کا» که زبوني و بي‌دفاعي‌اش در برابر بيداد، براي مخاطب بسيار آشنا و قريب است.
تمايل به فرم و اهميت‌دادن به جلوه‌هاي بصري صحنه و متن‌گريزي در نمايش فرايند، اگرچه گاهي آن‌قدر شدت مي‌يابد که تطويل و خستگي به بار مي‌آورد اما طراحي صحنه منعطف، امکان بازنمايي معاني روزمرگي و فرسودگي را ممکن ساخته است و گرايش به فرم‌گرايي که اساسا بر مبناي ميزانسن و نور و فضاهاي متحرک ظهور مي‌يابد در نهايت در القاي فضاي فکري کار توفيق دارد.
فرايند سوگنامه‌اي است به هزل براي انسان معاصر و شايد انسان فردا که در جهاني تنيده‌شده در چرخه زور و زوال و تزوير به سر مي‌برد و چنان نفس‌هايش در بند فضايي مسخ‌شده قرار گرفته که مفري براي بازيابي خود ندارد.

«فرايند» نمايشي است که با تصريح تنهايي مفرط آدمي آغاز مي‌شود. مخاطب از همان ابتداي کار در مواجهه با خمودگي و تنهايي وسواس‌گون شخصيت اول نمايش يعني «آقاي کا» درمي‌يابد که با گسست و نوميدي روبه‌رو خواهد شد. نمايش با وجود تمام لحظات شوخي و طنزي که حتي گاهگاه از تماشاگر خنده نيز مي‌گيرد؛ به صورت هولناکي جدي است. ما شاهد فضايي کاملا روزمره و حتي بذله‌گويانه هستيم که درآن وقايع هولناک و موقعيت‌هاي فراواقعي، چنان پي‌درپي اتفاق مي‌افتند که در پايان، شخصيت داستان تمام داشته‌هايش را از دست داده است. داشته‌هايي که در نگاهي دقيق‌تر گويي پيش از فقدان نيز وزن و حيثيتي نداشته‌اند. ماجراي نمايش از جايي شروع مي‌شود که آقاي «کا» که به تازگي وارد آپارتماني شده، در مواجهه با همسايگان جديدي قرار مي‌گيرد که ناباورانه به صورت خانوادگي وارد خانه او شده و کم‌کم تمام حريم شخصي او را احاطه مي‌کنند و او که براي مقاومت در برابر اين تصرف، ناگزير به وکيل شکايت مي‌برد، در فرايند بوروکراتيک اين عدالت‌خواهي فرسوده مي‌شود و حتي شغل خود را نيز از دست مي‌دهد و وقتي به نوميدي درمي‌يابد که پرونده او نيز توسط پسر همسايه اشغالگر! در حال پيگيري است، همان همسايه‌اي که حالا کاملا خانه او را تصرف و در آن سکني کرده؛ تهي‌شده از هر نوع مقاومت، به قواعد آنها در خانه سر مي‌نهد و درست وقتي که به اين عادات و اصول تن می‌دهد، خانواده همسايه او را در حالي که در خويش فرو رفته، در اين روزمرگي ترک مي‌کنند.
به يک تعبير، «فرايند» روايت فرديت معنامند و حريم شخصي ازدست‌رفته‌اي است که توسط فشار هنجارها و در سيطره عقل ابزاري جمعي، پايمال شده است و آقاي «کا» نماينده همه کساني است که در استهلاک زيست مدرن، دري را که به اعماق روح و درون خود داشته‌‌اند و هميشه آن را با خود حمل مي‌کردند، از دست مي‌دهند و در تاريکي‌هاي روزمرگي، در خويش فرومي‌مانند. جايي که در غياب دري به درون خويش، ديگر هيچ راهي به پس و پيش ندارند و در مرز درون و برون در کوري بر جا مي‌مانند.
آقاي کاي نمايش فرايند، در پايان روايت، همه هست و نيست خود را مي‌بازد. همه چيزي که نمايش با جزئيات به ما مي‌گويد که گويي هيچ نبوده است. آن تنهايي آرام و سرد و مفرط اول نمايش، از دست رفته است. معشوقي که در دسترس بود، در شمايل فردی اغواگر و از آن ديگري، از دست رفته است و شغلي که پوچي‌اش با تکرار باطل امضاها به سخره گرفته مي‌شود هم از دست رفته است. اينها همه داشته‌هايي است که شخصيت اول نمايش در قماري اجباري باخته است. به بيان ديگر فرايند مجموعه قاب‌هايي از ناتواني و عدم مقاومت فرد از خود بيگانه‌شده، در جامعه‌ است. تماشاگر نمايش فرايند با خوانشي متأثر از بستر اجتماعي خويش، به تناقض هولناکي که در مقام عدل وجود دارد، مي‌خندد و اين خنده مقاومتي است بازيگوشانه براي عبور از همذات‌پنداري با آقاي «کا» که زبوني و بي‌دفاعي‌اش در برابر بيداد، براي مخاطب بسيار آشنا و قريب است.
تمايل به فرم و اهميت‌دادن به جلوه‌هاي بصري صحنه و متن‌گريزي در نمايش فرايند، اگرچه گاهي آن‌قدر شدت مي‌يابد که تطويل و خستگي به بار مي‌آورد اما طراحي صحنه منعطف، امکان بازنمايي معاني روزمرگي و فرسودگي را ممکن ساخته است و گرايش به فرم‌گرايي که اساسا بر مبناي ميزانسن و نور و فضاهاي متحرک ظهور مي‌يابد در نهايت در القاي فضاي فکري کار توفيق دارد.
فرايند سوگنامه‌اي است به هزل براي انسان معاصر و شايد انسان فردا که در جهاني تنيده‌شده در چرخه زور و زوال و تزوير به سر مي‌برد و چنان نفس‌هايش در بند فضايي مسخ‌شده قرار گرفته که مفري براي بازيابي خود ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.