|

خانه ثروت

حسين روحاني‌صدر*

اصطلاح بيت‌المال در مکتب تشيع با نام اميرالمؤمنين پيوند خورده است، چراکه پيش از آن به جز دوره پیامبر به علت بي‌توجهي به اين امر چندان جدي به امور بيت‌المال اهميت داده نشده و در زمان خلافت اميرالمؤمنين پس از 25 سال از رحلت پيامبر احيا شد. بيت‌المال منبع مالي و اقتصادي نظام اسلامي است که هزينه‌هاي مردم و کشور از طريق آن تأمين مي‌شود. اين نهاد اقتصادي از روزگاران گذشته تا به امروز تأثيرگذار بوده است، به‌ويژه در صدر اسلام اهميت ويژه‌اي يافت و با گسترش دامنه قلمروی اسلامي و ازدياد منابع مالي، بر اهميت آن افزوده شد. سيره منحصربه‌فرد اميرمؤمنان علي (ع) و نظارت‌هاي دقيق ايشان، حساسيت بيت‌المال را دوچندان کرد.در اين کتاب آيت‌الله سيداصغر ناظم‌زاده‌قمي به سؤالاتي مانند آيا چگونگي جمع‌آوري و مصرف بيت‌المال در منابع قابل اهميت و تشخيص است؟ آيا سليقه دست‌اندرکاران عموم بيت‌المال در مصرف آن تأثيري دارد؟ آيا تفاوتي ميان دريافت و پرداخت بيت‌المال با گذشته و حال وجود دارد؟ و آيا نيروي انساني نخبه و کارآمد جزئي از بيت‌المال است؟ پاسخ داده است. آيت‌الله سيداصغر ناظم‌زاده، مؤلف اين اثر، در فصل يکم از کتاب پنج‌فصلي خود زير عنوان ماهيت و اهميت بيت‌المال پس از تعريف لفظي و معنوي بيت‌المال، استادان متعهد و خدوم، فرماندهان صالح و کاردان، دانشمندان، پزشکان، مديران خلاق و برنامه‌ريز و... را در زمره ذخيره و اموال کشور دانسته، البته در ادامه نيز بحث‌هايي درخصوص بيت‌المال خزانه خدا و 23 صفحه‌اي را نيز به شيوه مديريت بيت‌المال و نقاط قوت و ضعف مديران جامعه اسلامي در اثر خلافت علي اميرالمؤمنين اختصاص داده است. ايشان فصل دوم کتاب خويش را به منابع مالي حکومت اسلامي اختصاص داده که در آن به تعريف انفال، فيء، خمس غنائم جنگي، خمس و زکات و ماليات پرداخته است. فصل سوم از اين کتاب با عنوان نظارت بر بيت‌المال و شرايط ناظران، به تعريف تقوا، بي‌رغبتي به تعينات دنيا، مهارت و کارداني، شايسته‌سالاري و توانايي در مديريت و 105 صفحه‌اي به صداقت و راست‌گويي، امانتداري در حفظ بيت‌المال، تواضع، انتقام‌پذيري و دوري از خودکامگي و ساده‌زيستي پرداخته است. فصل چهارم با عنوان عوامل بازدارنده هدررفتن بيت‌المال به تعريف ثبت و علامت‌گذاري، حسابرسي و نظارت، رسيدگي سريع و قاطع به تخلفات و عزل مديران سخت‌گير و بي‌منطق پرداخته است. فصل پنجم با عنوان کيفر خائنان به بيت‌المال به تعريف سيره امام علي در کيفر خيانت به بيت‌المال، آثار ذلت‌بار خيانت به بيت‌المال، اعلام خطر پيامبر به خيانت به بيت‌المال و سيره اميرالمؤمنين با بستگان در امر بيت‌المال پرداخته است. کتاب 327 صفحه‌اي «بيت‌المال» دوازدهمين اثر از آيت‌الله سيداصغر ناظم‌زاده‌قمي را بوستان کتاب وابسته به دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم در اواخر سال 1396 منتشر کرد و گروه پژوهش‌هاي اسلام‌شناسي و ايران‌شناسي به مناسبت بزرگداشت عيد غدير خم اين کتاب را با حضور مؤلف و جمعي از محققان حوزه اسلام‌شناسي از ساعت 10 تا 12 روز سه‌شنبه، 13 شهريور 1397 در انديشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملي مورد معرفي و بررسي قرار دادند.
*كارشناس ارشد ايران دوره اسلامي، كارشناس گروه ايران‌شناسي و اسلام‌شناسي سازمان اسناد و كتابخانه ملي
اصطلاح بيت‌المال در مکتب تشيع با نام اميرالمؤمنين پيوند خورده است، چراکه پيش از آن به جز دوره پیامبر به علت بي‌توجهي به اين امر چندان جدي به امور بيت‌المال اهميت داده نشده و در زمان خلافت اميرالمؤمنين پس از 25 سال از رحلت پيامبر احيا شد. بيت‌المال منبع مالي و اقتصادي نظام اسلامي است که هزينه‌هاي مردم و کشور از طريق آن تأمين مي‌شود. اين نهاد اقتصادي از روزگاران گذشته تا به امروز تأثيرگذار بوده است، به‌ويژه در صدر اسلام اهميت ويژه‌اي يافت و با گسترش دامنه قلمروی اسلامي و ازدياد منابع مالي، بر اهميت آن افزوده شد. سيره منحصربه‌فرد اميرمؤمنان علي (ع) و نظارت‌هاي دقيق ايشان، حساسيت بيت‌المال را دوچندان کرد.در اين کتاب آيت‌الله سيداصغر ناظم‌زاده‌قمي به سؤالاتي مانند آيا چگونگي جمع‌آوري و مصرف بيت‌المال در منابع قابل اهميت و تشخيص است؟ آيا سليقه دست‌اندرکاران عموم بيت‌المال در مصرف آن تأثيري دارد؟ آيا تفاوتي ميان دريافت و پرداخت بيت‌المال با گذشته و حال وجود دارد؟ و آيا نيروي انساني نخبه و کارآمد جزئي از بيت‌المال است؟ پاسخ داده است. آيت‌الله سيداصغر ناظم‌زاده، مؤلف اين اثر، در فصل يکم از کتاب پنج‌فصلي خود زير عنوان ماهيت و اهميت بيت‌المال پس از تعريف لفظي و معنوي بيت‌المال، استادان متعهد و خدوم، فرماندهان صالح و کاردان، دانشمندان، پزشکان، مديران خلاق و برنامه‌ريز و... را در زمره ذخيره و اموال کشور دانسته، البته در ادامه نيز بحث‌هايي درخصوص بيت‌المال خزانه خدا و 23 صفحه‌اي را نيز به شيوه مديريت بيت‌المال و نقاط قوت و ضعف مديران جامعه اسلامي در اثر خلافت علي اميرالمؤمنين اختصاص داده است. ايشان فصل دوم کتاب خويش را به منابع مالي حکومت اسلامي اختصاص داده که در آن به تعريف انفال، فيء، خمس غنائم جنگي، خمس و زکات و ماليات پرداخته است. فصل سوم از اين کتاب با عنوان نظارت بر بيت‌المال و شرايط ناظران، به تعريف تقوا، بي‌رغبتي به تعينات دنيا، مهارت و کارداني، شايسته‌سالاري و توانايي در مديريت و 105 صفحه‌اي به صداقت و راست‌گويي، امانتداري در حفظ بيت‌المال، تواضع، انتقام‌پذيري و دوري از خودکامگي و ساده‌زيستي پرداخته است. فصل چهارم با عنوان عوامل بازدارنده هدررفتن بيت‌المال به تعريف ثبت و علامت‌گذاري، حسابرسي و نظارت، رسيدگي سريع و قاطع به تخلفات و عزل مديران سخت‌گير و بي‌منطق پرداخته است. فصل پنجم با عنوان کيفر خائنان به بيت‌المال به تعريف سيره امام علي در کيفر خيانت به بيت‌المال، آثار ذلت‌بار خيانت به بيت‌المال، اعلام خطر پيامبر به خيانت به بيت‌المال و سيره اميرالمؤمنين با بستگان در امر بيت‌المال پرداخته است. کتاب 327 صفحه‌اي «بيت‌المال» دوازدهمين اثر از آيت‌الله سيداصغر ناظم‌زاده‌قمي را بوستان کتاب وابسته به دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم در اواخر سال 1396 منتشر کرد و گروه پژوهش‌هاي اسلام‌شناسي و ايران‌شناسي به مناسبت بزرگداشت عيد غدير خم اين کتاب را با حضور مؤلف و جمعي از محققان حوزه اسلام‌شناسي از ساعت 10 تا 12 روز سه‌شنبه، 13 شهريور 1397 در انديشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملي مورد معرفي و بررسي قرار دادند.
*كارشناس ارشد ايران دوره اسلامي، كارشناس گروه ايران‌شناسي و اسلام‌شناسي سازمان اسناد و كتابخانه ملي

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.