|

باید بین سیاست و اقتصاد دیالوگ برقرار کرد

محمدرضا تاجيک درباره امر سياسي و سياست‌زدايي گفت: اگر يک نظام و قدرتي مي‌خواهد بقا و بالندگي و شکوفايي داشته باشد، بايد اجازه دهد که نوعي همزيستي مسالمت‌آميز ميان خرده‌فرهنگ‌ها برپا شود، بايد اجازه دهد که انسان‌ها بتوانند در يک دنياي آزاد سبک زندگي خودشان را آگاهانه و آزادانه انتخاب کنند. تحمیل يک نوع خاص رفتار و کردار و گفتار اجتماعي، سياسي و فرهنگي در طول تاريخ هم ميسر نشده و علت خيزش‌هاي اجتماعي هم همين بوده که در ساحت گفتمان مسلط امکان بازيگري براي هويت‌هاي متفاوت وجود نداشته و آنها لاجرم به حرکت‌هاي راديکال دست زده‌اند تا بتوانند يک فضا و صحنه بازيگري براي خودشان مهيا کنند. اگر قدرت مي‌خواهد چنين اتفاقي نيفتد، بايد اجازه دهد که در صحنه تئاتر اجتماعي گروه‌هاي مختلف بازيگري داشته باشند و روايت‌هاي مختلفي را هم روي صحنه ببرند. او در گفت‌وگو با «ايلنا» ادامه داد: اين روزها زياد مي‌شنويم که مثلا حصر را سياسي نکنيد، درخواست ورود زنان به استاديوم را سياسي نکنيد و... گويي «سياسي نکنيد» اسم رمز «نقد نکنيد» است براي جلوگيري از مشارکت عامه مردم. جدا از اين مسئله وقتي مسئله‌اي سياسي است، يعني به همه افراد جامعه مربوط است و همه بايد در آن ورود کنند اما مسئله را سياسي نکنيد، اينجا اين معنا را هم مي‌دهد که مردم نبايد به اين مسئله ورود کنند چراکه در محدوده تشخيص و آگاهي نخبگان سياسي‌ است. تاجيک اضافه کرد: فمينيست‌ها يک شعار و آموزه جدي‌ دارند تحت اين عنوان که امر شخصي امر سياسي ا‌ست. اينکه ما بخواهيم تفکيک بگذاريم بين مسئله حصر و امر سياسي، مسئله جنسيت، زنان و ورودشان به ورزشگاه و... غيرممکن است.
هرچيزي مي‌تواند نوعي دلالت سياسي داشته باشد. حتي سکوت مي‌تواند دلالت سياسي پيدا کند و هميشه هم علامت رضايت نيست. سکوت گاهي علامت جهالت است و گاهي علامت دانايي و گاهي هم نمودي از انفعال است. بنابراين سکوت هم مي‌تواند امر سياسي باشد. تاجيک ادامه داد: گاهي يک اخم ابرو و پيچش مو هم دلالت سياسي دارد. يعني نوع آرايش يا لباس‌پوشيدن و از ديد زيمل نوع پرسه‌زدن و خيابان‌گردي هم مي‌تواند دلالت سياسي داشته باشد.او افزود: مثلا مي‌گويند اعتراضات مردم اقتصادي ا‌ست و سياسي نيست. فراموش کرده‌اند سياست و اقتصاد جدايي‌ناپذيرند و شيوه‌هاي توليد و مصرف و توزيع کاملا سياسي است. انگار نه انگار که خود سياست اساسا يک مسئله اقتصادي‌ است؛ همان‌قدر که اقتصاد مسئله‌اي سياسي ا‌ست و نمي‌توانيم اين حوزه‌ها را از هم منفک کنيم و بيرون بکشيم.او ادامه داد: اين يک نوع سياست‌زدايي از سياست و تقليل و تخفيف يک واقعه اجتماعي و سياسي‌ است تا آن‌قدر آن را بسيط کنند که در قالب‌هايي که خودشان ترسيم کرده‌اند، قرار بگيرد و از آن فراتر نرود. به قول بزرگي روايت يک خيزش و جنبش در آغاز يک روايت است و از آغاز به بعدش هم يک روايت ديگر. اينکه يک خيزش به چه علتي حادث مي‌شود در فرداي اين رويداد ديگر خيلي مهم نيست. در فرداي خيزش ابعاد و بازنمايي و درونمايه‌هاي جديدي پيدا کرده و گروه‌هاي تازه‌اي به آن پيوسته‌اند و انگيزه‌ها و انگيخته‌هاي تازه به خيزش وصل شده و از اساس خيزش ديگري‌ است. اين‌طور نيست که فرداي اعتراضات به معيشت هم صرفا کساني که دچار مشکل اقتصادي هستند به خيايان آمده‌اند. شعارها هم اين را نشان نمي‌دهد و مي‌بينيم که حتي شعارها هم به‌شدت راديکاليزه شده‌اند و به‌شدت سياسي.تاجيک افزود: يعني اگر صورت اعتراضات اقتصادي‌ است به اين معنا نيست که سيرتش هم اقتصاد‌ي‌ است و در ذيل آن سيرت‌ها و انگيزه‌ها و انگيخته‌ها و جريانات متفاوتي برپاست؛ بنابراين به‌محض اينکه از مجاري اقتصادي امکان بروز پيدا کردند، به اشکال مختلف خودشان را نشان مي‌دهند. سطحي‌نگري ا‌ست که به اين شکل تک‌بعدي به قضاياي اجتماعي نگاه کنيم. هيچ پديده‌اي اتفاق نمي‌افتد، مگر منطبق بر اورديترمينيشن يعني هیچ رخداد اجتماعي تک‌عليتي ‌نيست و چندعليتي هستند. اگر مي‌خواهيم چاره کار کنيم و اصلا پديده‌هاي سياسي و اجتماعي جامعه را بفهميم، بايد به اين علل و عوامل گوناگون بازگرديم و آنها را ببينيم و به رسميت بشناسيم.او ادامه داده است: فرهنگ سياسي ما متأسفانه بر اثر اين سياست‌زده و سياست‌زداکردن راديکال جامعه به يک فرهنگ سياسي ديجيتالي تبديل شده است. ما در عرصه فرهنگ سياسي هم کمتر در ميانه قرار داريم و معمولا صفر و صدي برخورد مي‌کنيم يا سياهيم يا سپيد و خاکستري و معتدل بين ما کمتر وجود دارد. حتي آن کسي که فرياد اعتدال مي‌زند مي‌تواند خيلي صفر و صدي عمل کند. اين فرهنگ در سياست ما هم نشت کرده است.
درست مثل فرهنگ عمومي ما. در فرهنگ سياسي ما فلاني يا با ماست يا بر ما، يا با کسي خيلي خوبيم يا خيلي بديم؛ يا فلان مسئله را سفيد مطلق مي‌بينيم يا سياه مطلق. براي همين است که جامعه ما تقريبا يک جامعه غيرقابل‌پيش‌بيني شده است و نمي‌توان طبيعتش را راحت شناخت و فهميد در شرايط مختلف چه اکتي از خود نشان مي‌دهد؛ دفعتا که انتظار داري جامعه حرکتي از خود نشان بدهد، دچار خمودگي مي‌شود و زماني که انتظار نداري دچار يک راديکاليسم کور و شديد مي‌شود و احتمالا سيستم‌ها هم به همين دلايل فهم نکرده‌اند که چگونه بايد مديريت کنند. او افزود: در نظام‌هاي گوناگون به سرعت سياست دارد تابعي از اقتصاد قرار مي‌گيرد. چه بخواهيم و چه نخواهيم در جامعه ما هم چنين تحولي در حال رخ‌دادن است. آخرين حزبي که در کشور اعلام موجوديت کرد، حزبي ا‌ست به نام «رفاه ملت» با سردمداري اصولگرايان جدي جامعه. اصولگراياني که در دهه اول انقلاب اگر از اقتصاد و معيشت مردم و زندگي روزمره و رفاه صحبت مي‌کردي با ديده تحقير به ماجرا نگاه مي‌کردند و مي‌گفتند طرف رسوبات سوسياليستي و مارکسيستي در ذهن دارد، بعضا هم بر اين فرض بودند که انسان حيواني است معنوي و فرهنگي که نيازهاي معنوي و فرهنگي او در اولويت است؛ منتها پس از چهار دهه اينها هم به اين نتيجه رسيدند که اگر مي‌خواهند حزب سياسي هم داشته باشند بايد قاب و قالب و عنوانش اقتصادي باشد.تاجيک تأکيد کرد: مردم ديگر از سياستي با گزاره‌هاي صرفا زيبا و آرماني و انساني عبور کرده‌اند. امروز سياستي مورد قبول مردم قرار مي‌گيرد که بتواند راه‌‌حل مشکلات روزمره جامعه را ارائه کند.او ادامه داد: مهم اين است که بتوان نوعي ديالوگ و ديالکتيک ميان سياست و اقتصاد برقرار کرد. بايد از افراط و تفريط در اين زمینه ممانعت کنيم و به سمتي نرويم که اقتصاد دوباره زيربنا شود و هر چیز ديگري از قبيل سياست و فرهنگ و هنر تابعي از اقتصاد تعريف شود و نبايد به انديشه مارکسيسم کلاسيک بازگرديم. بايد به جايی برسيم که بين سياست و فرهنگ و اقتصاد نوعي ديالوگ برقرار کنيم؛ يعني هر سه يک پيکره ترکيبي ايجاد کنند که بر هم تأثير بگذارند و از هم تأثير بپذيرند و به نوعي همديگر را کامل کنند. در شرايط کنوني تکثر اجتماعي به چنين پيکره‌اي نياز داريم تا به خواست‌ها و دغدغه‌هاي اقشار مختلف جامعه پاسخ داده شود. اين‌گونه نيست که در جامعه فقط يک قشر و طبقه خاص داشته باشيم يا نيازها و خواست‌هاي مشابه. گروه‌هاي مختلف اجتماعي وجود دارند و اين گفتمان بايد بتواند اينها را در کنار هم بنشاند و خيلي مهم است امروز از شرايطي که اقتصاد را در آن کاملا به حاشيه رانده بوديم به جايي نرسيم که فقط اقتصاد در متن باشد و سياست و فرهنگ به حاشيه بروند. اصحاب قدرت بايد درايت کنند تا سياست و اقتصاد و فرهنگ با هم ديالوگ داشته باشند.
محمدرضا تاجيک درباره امر سياسي و سياست‌زدايي گفت: اگر يک نظام و قدرتي مي‌خواهد بقا و بالندگي و شکوفايي داشته باشد، بايد اجازه دهد که نوعي همزيستي مسالمت‌آميز ميان خرده‌فرهنگ‌ها برپا شود، بايد اجازه دهد که انسان‌ها بتوانند در يک دنياي آزاد سبک زندگي خودشان را آگاهانه و آزادانه انتخاب کنند. تحمیل يک نوع خاص رفتار و کردار و گفتار اجتماعي، سياسي و فرهنگي در طول تاريخ هم ميسر نشده و علت خيزش‌هاي اجتماعي هم همين بوده که در ساحت گفتمان مسلط امکان بازيگري براي هويت‌هاي متفاوت وجود نداشته و آنها لاجرم به حرکت‌هاي راديکال دست زده‌اند تا بتوانند يک فضا و صحنه بازيگري براي خودشان مهيا کنند. اگر قدرت مي‌خواهد چنين اتفاقي نيفتد، بايد اجازه دهد که در صحنه تئاتر اجتماعي گروه‌هاي مختلف بازيگري داشته باشند و روايت‌هاي مختلفي را هم روي صحنه ببرند. او در گفت‌وگو با «ايلنا» ادامه داد: اين روزها زياد مي‌شنويم که مثلا حصر را سياسي نکنيد، درخواست ورود زنان به استاديوم را سياسي نکنيد و... گويي «سياسي نکنيد» اسم رمز «نقد نکنيد» است براي جلوگيري از مشارکت عامه مردم. جدا از اين مسئله وقتي مسئله‌اي سياسي است، يعني به همه افراد جامعه مربوط است و همه بايد در آن ورود کنند اما مسئله را سياسي نکنيد، اينجا اين معنا را هم مي‌دهد که مردم نبايد به اين مسئله ورود کنند چراکه در محدوده تشخيص و آگاهي نخبگان سياسي‌ است. تاجيک اضافه کرد: فمينيست‌ها يک شعار و آموزه جدي‌ دارند تحت اين عنوان که امر شخصي امر سياسي ا‌ست. اينکه ما بخواهيم تفکيک بگذاريم بين مسئله حصر و امر سياسي، مسئله جنسيت، زنان و ورودشان به ورزشگاه و... غيرممکن است.
هرچيزي مي‌تواند نوعي دلالت سياسي داشته باشد. حتي سکوت مي‌تواند دلالت سياسي پيدا کند و هميشه هم علامت رضايت نيست. سکوت گاهي علامت جهالت است و گاهي علامت دانايي و گاهي هم نمودي از انفعال است. بنابراين سکوت هم مي‌تواند امر سياسي باشد. تاجيک ادامه داد: گاهي يک اخم ابرو و پيچش مو هم دلالت سياسي دارد. يعني نوع آرايش يا لباس‌پوشيدن و از ديد زيمل نوع پرسه‌زدن و خيابان‌گردي هم مي‌تواند دلالت سياسي داشته باشد.او افزود: مثلا مي‌گويند اعتراضات مردم اقتصادي ا‌ست و سياسي نيست. فراموش کرده‌اند سياست و اقتصاد جدايي‌ناپذيرند و شيوه‌هاي توليد و مصرف و توزيع کاملا سياسي است. انگار نه انگار که خود سياست اساسا يک مسئله اقتصادي‌ است؛ همان‌قدر که اقتصاد مسئله‌اي سياسي ا‌ست و نمي‌توانيم اين حوزه‌ها را از هم منفک کنيم و بيرون بکشيم.او ادامه داد: اين يک نوع سياست‌زدايي از سياست و تقليل و تخفيف يک واقعه اجتماعي و سياسي‌ است تا آن‌قدر آن را بسيط کنند که در قالب‌هايي که خودشان ترسيم کرده‌اند، قرار بگيرد و از آن فراتر نرود. به قول بزرگي روايت يک خيزش و جنبش در آغاز يک روايت است و از آغاز به بعدش هم يک روايت ديگر. اينکه يک خيزش به چه علتي حادث مي‌شود در فرداي اين رويداد ديگر خيلي مهم نيست. در فرداي خيزش ابعاد و بازنمايي و درونمايه‌هاي جديدي پيدا کرده و گروه‌هاي تازه‌اي به آن پيوسته‌اند و انگيزه‌ها و انگيخته‌هاي تازه به خيزش وصل شده و از اساس خيزش ديگري‌ است. اين‌طور نيست که فرداي اعتراضات به معيشت هم صرفا کساني که دچار مشکل اقتصادي هستند به خيايان آمده‌اند. شعارها هم اين را نشان نمي‌دهد و مي‌بينيم که حتي شعارها هم به‌شدت راديکاليزه شده‌اند و به‌شدت سياسي.تاجيک افزود: يعني اگر صورت اعتراضات اقتصادي‌ است به اين معنا نيست که سيرتش هم اقتصاد‌ي‌ است و در ذيل آن سيرت‌ها و انگيزه‌ها و انگيخته‌ها و جريانات متفاوتي برپاست؛ بنابراين به‌محض اينکه از مجاري اقتصادي امکان بروز پيدا کردند، به اشکال مختلف خودشان را نشان مي‌دهند. سطحي‌نگري ا‌ست که به اين شکل تک‌بعدي به قضاياي اجتماعي نگاه کنيم. هيچ پديده‌اي اتفاق نمي‌افتد، مگر منطبق بر اورديترمينيشن يعني هیچ رخداد اجتماعي تک‌عليتي ‌نيست و چندعليتي هستند. اگر مي‌خواهيم چاره کار کنيم و اصلا پديده‌هاي سياسي و اجتماعي جامعه را بفهميم، بايد به اين علل و عوامل گوناگون بازگرديم و آنها را ببينيم و به رسميت بشناسيم.او ادامه داده است: فرهنگ سياسي ما متأسفانه بر اثر اين سياست‌زده و سياست‌زداکردن راديکال جامعه به يک فرهنگ سياسي ديجيتالي تبديل شده است. ما در عرصه فرهنگ سياسي هم کمتر در ميانه قرار داريم و معمولا صفر و صدي برخورد مي‌کنيم يا سياهيم يا سپيد و خاکستري و معتدل بين ما کمتر وجود دارد. حتي آن کسي که فرياد اعتدال مي‌زند مي‌تواند خيلي صفر و صدي عمل کند. اين فرهنگ در سياست ما هم نشت کرده است.
درست مثل فرهنگ عمومي ما. در فرهنگ سياسي ما فلاني يا با ماست يا بر ما، يا با کسي خيلي خوبيم يا خيلي بديم؛ يا فلان مسئله را سفيد مطلق مي‌بينيم يا سياه مطلق. براي همين است که جامعه ما تقريبا يک جامعه غيرقابل‌پيش‌بيني شده است و نمي‌توان طبيعتش را راحت شناخت و فهميد در شرايط مختلف چه اکتي از خود نشان مي‌دهد؛ دفعتا که انتظار داري جامعه حرکتي از خود نشان بدهد، دچار خمودگي مي‌شود و زماني که انتظار نداري دچار يک راديکاليسم کور و شديد مي‌شود و احتمالا سيستم‌ها هم به همين دلايل فهم نکرده‌اند که چگونه بايد مديريت کنند. او افزود: در نظام‌هاي گوناگون به سرعت سياست دارد تابعي از اقتصاد قرار مي‌گيرد. چه بخواهيم و چه نخواهيم در جامعه ما هم چنين تحولي در حال رخ‌دادن است. آخرين حزبي که در کشور اعلام موجوديت کرد، حزبي ا‌ست به نام «رفاه ملت» با سردمداري اصولگرايان جدي جامعه. اصولگراياني که در دهه اول انقلاب اگر از اقتصاد و معيشت مردم و زندگي روزمره و رفاه صحبت مي‌کردي با ديده تحقير به ماجرا نگاه مي‌کردند و مي‌گفتند طرف رسوبات سوسياليستي و مارکسيستي در ذهن دارد، بعضا هم بر اين فرض بودند که انسان حيواني است معنوي و فرهنگي که نيازهاي معنوي و فرهنگي او در اولويت است؛ منتها پس از چهار دهه اينها هم به اين نتيجه رسيدند که اگر مي‌خواهند حزب سياسي هم داشته باشند بايد قاب و قالب و عنوانش اقتصادي باشد.تاجيک تأکيد کرد: مردم ديگر از سياستي با گزاره‌هاي صرفا زيبا و آرماني و انساني عبور کرده‌اند. امروز سياستي مورد قبول مردم قرار مي‌گيرد که بتواند راه‌‌حل مشکلات روزمره جامعه را ارائه کند.او ادامه داد: مهم اين است که بتوان نوعي ديالوگ و ديالکتيک ميان سياست و اقتصاد برقرار کرد. بايد از افراط و تفريط در اين زمینه ممانعت کنيم و به سمتي نرويم که اقتصاد دوباره زيربنا شود و هر چیز ديگري از قبيل سياست و فرهنگ و هنر تابعي از اقتصاد تعريف شود و نبايد به انديشه مارکسيسم کلاسيک بازگرديم. بايد به جايی برسيم که بين سياست و فرهنگ و اقتصاد نوعي ديالوگ برقرار کنيم؛ يعني هر سه يک پيکره ترکيبي ايجاد کنند که بر هم تأثير بگذارند و از هم تأثير بپذيرند و به نوعي همديگر را کامل کنند. در شرايط کنوني تکثر اجتماعي به چنين پيکره‌اي نياز داريم تا به خواست‌ها و دغدغه‌هاي اقشار مختلف جامعه پاسخ داده شود. اين‌گونه نيست که در جامعه فقط يک قشر و طبقه خاص داشته باشيم يا نيازها و خواست‌هاي مشابه. گروه‌هاي مختلف اجتماعي وجود دارند و اين گفتمان بايد بتواند اينها را در کنار هم بنشاند و خيلي مهم است امروز از شرايطي که اقتصاد را در آن کاملا به حاشيه رانده بوديم به جايي نرسيم که فقط اقتصاد در متن باشد و سياست و فرهنگ به حاشيه بروند. اصحاب قدرت بايد درايت کنند تا سياست و اقتصاد و فرهنگ با هم ديالوگ داشته باشند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.