|

عزل و نصب استادان

بابك زماني- رئيس انجمن سكته مغزي

مي‌گويند مهم‌ترين نكته‌اي كه كشورها و ملت‌ها را به اوج يا به قهقرا مي‌برد، تار و پودي است از مؤسسات و سازمان‌هاي مستقل و خودسامان. بي‌ترديد اين خودساماني را هم بايد آكادمي و دانشگاه هر كشوري تعيين كند، چراكه دانشگاه مهم‌ترين مدل رفتاري هر جامعه‌اي است و وقتي خود دانشگاه اعتبار خود را از ترتيباتي خارج از ديناميسم دروني‌اش اخذ كند، از دانشگاه خودسامان و از جامعه خودسامان نمي‌توان سخن گفت.
در بخش‌هاي پيشرفته دنيا سلسله‌مراتب دانشگاهي و عزل ‌و‌ نصب‌ها از چنان اصول آهنيني پيروي مي‌كند كه نه دولت‌ها و نه حتي خود مسئولان نمي‌توانند تغييري در معيارهاي آن ايجاد كنند. انتخاب مسئولان آموزشي و علمي انتخابي است بسيار نزديك به يك انتخاب طبيعي و نه انتخاب با رأي مخفي! براي هر مسئوليتي، معيارهاي لازم، انتخاب را بين دو يا سه نفر محدود مي‌كند و آن دو، سه نفر هم معمولا با تفاهم در بين يكديگر مسئول مربوطه را برمي‌گزينند و اگر آن دوروبر كسي واجد آن ملاك‌ها نبود قطعا بايد فراخوان ملي و بين‌المللي صادر كرد. براي مناصب بالاتر حتما بايد سابقه مناصب پايين‌تر و يك‌سري تجارب وجود داشته باشد. قرن‌هاست حوزه‌هاي علميه مذهبي در كشور ما بزرگان خود را از طريق يك انتخاب طبيعي و به شكلي كاملا مسالمت‌آميز برمي‌گزينند. تفاوت مدارج علمي با مدارج اداري در آن است كه وجود سلسله‌مراتب آموزشي اجازه تشكيل يك ناوگان آموزشي منظم را مي‌دهد كه مي‌توانند يك كار علمي و آموزشي را با انضباط و با نظارت علمي به مرحله عمل درآورند. سلسله‌مراتب تنها وجه مميزه اجتماعات انساني و علمي از گروه‌ها و اجتماعات بدوي و غيرانساني است. در سلسله‌مراتب آموزشي براي استاداني كه سال‌هاي طولاني تدريس كرده‌اند، بازنشستگي به معناي فراغت از كار علمي و آموزشي معنايي ندارد. تهي‌شدن افراد از تمامي توانايي‌هاي علمي و آموزشي‌شان در طول سال‌ها، يكي از مهم‌ترين اندكس‌هاي پوسيدگي و درجازدن در آن سيستم‌هاي آموزشي است. چه دانشگاهي است كه 30 سال كاركردن در آن و شركت در صدها و شايد هزاران فعاليت علمي و آموزشي آن نمي‌تواند از انحطاط شما جلوگيري كند؟ منصب پروفسور امريتوس منصب استاد بازنشسته‌اي است كه از وظايف و مسئوليت‌هاي اجرائي سنگين معاف مي‌شود تا- شايد بيش از پيش- كارهاي علمي و آموزشي انجام دهد. در چنين فضايي هيچ‌كس نمي‌تواند از بازنشستگي ناخشنود باشد و بازنشستگي هم نخواهد توانست محكوميت و مثلا به دليل افت علمي به حساب آيد! تدوين اساسنامه‌اي براي سلسله‌مراتب و نحوه تعيين مسئولان و مدارج علمي و الزام به رعايت دقيق آن در دانشگاه‌ها يك اولويت انكارناپذير است. در رشته‌هاي پزشكي و مهندسي بسياري از ملاحظات و اختلاف‌نظرهاي موجود در علوم انساني وجود ندارند. بدون حضور چنين آيين‌نامه اعلام‌شده‌اي همواره مسئولان در معرض اين اتهام قرار خواهند داشت كه حتي عزل يا نصبي را هم كه به گمان خود بر اساس بسياري دلايل منطقي به عمل آورده‌اند، مقاصد يا انتقام‌جويي شخصي يا گروهي‌ به حساب آيد. حتي اگر زماني تصميمي مي‌گيرند كه نزديك‌ترين تصميم به احساس برآمده از داخل سيستم است هم از اين اتهام مبري نخواهند بود و اي‌بسا كه با يك تصميم خلق‌الساعه باعث اعتبار و رونق براي پديده‌اي شوند كه مي‌خواستند با آن مقابله كنند. كسي هم به اين نكته توجه نمي‌كند كه هر مديري كمافي‌السابق دارد با متابعت از يك سيستم ساختاري رفتار مي‌كند و بالطبع آن كاري را انجام مي‌دهد كه در افق ديد و نگاه خود اوست. منتقدان هم به جاي انتقاد از يك تصميم خاص بايد در جهت اصلاح ساختار عزل و نصب‌ها تلاش كنند و مصداق‌ها را تنها به عنوان نمونه‌اي از ضرورت اين تغيير در نظر آورند. تدوين و رعايت آيين‌نامه‌اي جدي و آكادميك براي عزل و نصب در دانشگاه، برگرفته از دانشگاه‌هاي مشابه دنيا -كه خود مستلزم يك تحقيق گسترده و عالمانه است- و الزام به رعايت جدي آن، حتي اگر باعث تغيير مسئولان فعلي و عاملان تدوين اين آيين‌نامه هم شود، بزرگ‌ترين دستاورد دانشگاه‌هاي علوم پزشكي ما خواهد بود. بي‌ترديد استعفاي مسئول اصلي تدوين اين آيين‌نامه بر اساس آيين‌نامه تدوين‌شده برگ زريني است كه لياقت او را در ادامه مسئوليتش به اثبات خواهد رساند.
مي‌گويند مهم‌ترين نكته‌اي كه كشورها و ملت‌ها را به اوج يا به قهقرا مي‌برد، تار و پودي است از مؤسسات و سازمان‌هاي مستقل و خودسامان. بي‌ترديد اين خودساماني را هم بايد آكادمي و دانشگاه هر كشوري تعيين كند، چراكه دانشگاه مهم‌ترين مدل رفتاري هر جامعه‌اي است و وقتي خود دانشگاه اعتبار خود را از ترتيباتي خارج از ديناميسم دروني‌اش اخذ كند، از دانشگاه خودسامان و از جامعه خودسامان نمي‌توان سخن گفت.
در بخش‌هاي پيشرفته دنيا سلسله‌مراتب دانشگاهي و عزل ‌و‌ نصب‌ها از چنان اصول آهنيني پيروي مي‌كند كه نه دولت‌ها و نه حتي خود مسئولان نمي‌توانند تغييري در معيارهاي آن ايجاد كنند. انتخاب مسئولان آموزشي و علمي انتخابي است بسيار نزديك به يك انتخاب طبيعي و نه انتخاب با رأي مخفي! براي هر مسئوليتي، معيارهاي لازم، انتخاب را بين دو يا سه نفر محدود مي‌كند و آن دو، سه نفر هم معمولا با تفاهم در بين يكديگر مسئول مربوطه را برمي‌گزينند و اگر آن دوروبر كسي واجد آن ملاك‌ها نبود قطعا بايد فراخوان ملي و بين‌المللي صادر كرد. براي مناصب بالاتر حتما بايد سابقه مناصب پايين‌تر و يك‌سري تجارب وجود داشته باشد. قرن‌هاست حوزه‌هاي علميه مذهبي در كشور ما بزرگان خود را از طريق يك انتخاب طبيعي و به شكلي كاملا مسالمت‌آميز برمي‌گزينند. تفاوت مدارج علمي با مدارج اداري در آن است كه وجود سلسله‌مراتب آموزشي اجازه تشكيل يك ناوگان آموزشي منظم را مي‌دهد كه مي‌توانند يك كار علمي و آموزشي را با انضباط و با نظارت علمي به مرحله عمل درآورند. سلسله‌مراتب تنها وجه مميزه اجتماعات انساني و علمي از گروه‌ها و اجتماعات بدوي و غيرانساني است. در سلسله‌مراتب آموزشي براي استاداني كه سال‌هاي طولاني تدريس كرده‌اند، بازنشستگي به معناي فراغت از كار علمي و آموزشي معنايي ندارد. تهي‌شدن افراد از تمامي توانايي‌هاي علمي و آموزشي‌شان در طول سال‌ها، يكي از مهم‌ترين اندكس‌هاي پوسيدگي و درجازدن در آن سيستم‌هاي آموزشي است. چه دانشگاهي است كه 30 سال كاركردن در آن و شركت در صدها و شايد هزاران فعاليت علمي و آموزشي آن نمي‌تواند از انحطاط شما جلوگيري كند؟ منصب پروفسور امريتوس منصب استاد بازنشسته‌اي است كه از وظايف و مسئوليت‌هاي اجرائي سنگين معاف مي‌شود تا- شايد بيش از پيش- كارهاي علمي و آموزشي انجام دهد. در چنين فضايي هيچ‌كس نمي‌تواند از بازنشستگي ناخشنود باشد و بازنشستگي هم نخواهد توانست محكوميت و مثلا به دليل افت علمي به حساب آيد! تدوين اساسنامه‌اي براي سلسله‌مراتب و نحوه تعيين مسئولان و مدارج علمي و الزام به رعايت دقيق آن در دانشگاه‌ها يك اولويت انكارناپذير است. در رشته‌هاي پزشكي و مهندسي بسياري از ملاحظات و اختلاف‌نظرهاي موجود در علوم انساني وجود ندارند. بدون حضور چنين آيين‌نامه اعلام‌شده‌اي همواره مسئولان در معرض اين اتهام قرار خواهند داشت كه حتي عزل يا نصبي را هم كه به گمان خود بر اساس بسياري دلايل منطقي به عمل آورده‌اند، مقاصد يا انتقام‌جويي شخصي يا گروهي‌ به حساب آيد. حتي اگر زماني تصميمي مي‌گيرند كه نزديك‌ترين تصميم به احساس برآمده از داخل سيستم است هم از اين اتهام مبري نخواهند بود و اي‌بسا كه با يك تصميم خلق‌الساعه باعث اعتبار و رونق براي پديده‌اي شوند كه مي‌خواستند با آن مقابله كنند. كسي هم به اين نكته توجه نمي‌كند كه هر مديري كمافي‌السابق دارد با متابعت از يك سيستم ساختاري رفتار مي‌كند و بالطبع آن كاري را انجام مي‌دهد كه در افق ديد و نگاه خود اوست. منتقدان هم به جاي انتقاد از يك تصميم خاص بايد در جهت اصلاح ساختار عزل و نصب‌ها تلاش كنند و مصداق‌ها را تنها به عنوان نمونه‌اي از ضرورت اين تغيير در نظر آورند. تدوين و رعايت آيين‌نامه‌اي جدي و آكادميك براي عزل و نصب در دانشگاه، برگرفته از دانشگاه‌هاي مشابه دنيا -كه خود مستلزم يك تحقيق گسترده و عالمانه است- و الزام به رعايت جدي آن، حتي اگر باعث تغيير مسئولان فعلي و عاملان تدوين اين آيين‌نامه هم شود، بزرگ‌ترين دستاورد دانشگاه‌هاي علوم پزشكي ما خواهد بود. بي‌ترديد استعفاي مسئول اصلي تدوين اين آيين‌نامه بر اساس آيين‌نامه تدوين‌شده برگ زريني است كه لياقت او را در ادامه مسئوليتش به اثبات خواهد رساند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.