|

قصه عشق و سیاست

«بنیادگرای ناراضی» رمانی است کوتاه از محسن حمید، نویسنده پاکستانی، که با ترجمه امیرحسین صادقی و حکیمه انتصاری در نشر مروارید به چاپ رسیده است. «بنیادگرای ناراضی» داستان یک مواجهه است میان شرق و غرب و از این منظر آن را می‌توان رمانی دانست که به خوانش‌های پسااستعماری پا می‌دهد. رمان داستان یک پاکستانی به نام چنگیز است که در آمریکا تحصیل کرده اما داستانش را در پاکستان و خطاب به یک آمریکایی نقل می‌کند و مواجهه دو جهان و دو وضعیت با رویارویی این دو آدم رقم می‌خورد. چنگیز در آمریکا تحصیل و کار کرده و آن‌جا شغل آبرومندی داشته است. او در آمریکا به یک دختر آمریکایی ثروتمند دل باخته است. موقعیت او در آمریکا موقعیت ممتازی بوده اما در همین حین حوادث یازده سپتامبر اتفاق می‌افتد و سرنوشتی دیگر برای چنگیز رقم می‌خورد. او به پاکستان بازمی‌گردد و اکنون در پاکستان، در یک بازار قدیمی، به یک آمریکایی برخورد کرده و او را مخاطب ساخته است و ما حالت‌ها و واکنش‌های طرف مقابل چنگیز را صرفا از خلال روایت چنگیز خطاب به اوست که درمی‌یابیم. چنگیز که در آمریکا موضوع نگاه بوده است اکنون در سرزمین خود یک آمریکایی را موضوع نگاه خویش قرار می‌دهد. این رمان به‌طور همزمان هم نگاه به خویش و زیر نگاه دیگری قرارگرفتن را نشان می‌دهد و هم نگاه‌کردن به دیگری را. در مقدمه مترجمان بر ترجمه فارسی این رمان، از آن به قصه‌ی «عشق و سیاست» تعبیر شده است و به‌واقع هم رمان به‌نوعی درهم‌تنیدگی این دو است. همچنین در بخشی دیگر از همین مقدمه درباره این رمان می‌خوانیم: «بنیادگرای ناراضی، قصه‌ی مواجهه‌ی همیشگی شرق و غرب هم هست؛ از روزگار امپراتوری عثمانی تا دوران ادعای امپراتوی آمریکا. محسن حمید در روایت چندلایه‌ی داستانش به واکاوی تصورات، پیش‌فرض‌ها و گاهی توهمات هر دو سوی این مواجهه و تأثیرات مخرب آن دست می‌زند. از جمله‌ی این تصورات، غرق شدن در گذشته و چشم بستن بر واقعیت‌های امروز و دل بستن به خیالات روزگاران سپری‌شده است. بنیادگرای ناراضی البته قصه است و بنای آن ندارد تا با قطعیت درباره‌ی سیاست و تاریخ نظر دهد. هنر محسن حمید در تلاش بی‌وقفه‌اش برای کنارماندن از قضاوت در کشمکش‌های میان دو سوی مواجهه است. هرچند او تلاش کرده است از منظری متفاوت به برخی از مسائل مبتلابه بشر امروز نگاه کند که احتمالا با نگاه غالب روزگار در تزاحم باشد».
این رمان، چنانکه در همین مقدمه اشاره شده، دومین رمان محسن حمید بعد از رمانی با عنوان «سوختن پروانه» است. «بنیادگرای ناراضی» در سال 2007 کاندیدای جایزه من بوکر بوده و جوایزی را نیز از آن خود کرده که از آن جمله می‌توان به جایزه ادبی نویسندگان آسیا - آمریکا در سال 2008 اشاره کرد. این رمان همچنین کتاب برگزیده سالِ نیویورک‌تایمز در سال 2008 بوده است.
آن‌چه در ادامه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «آه، چایمان هم رسید. این‌قدر سوء‌ظن نداشته باشید. هیچ اتفاق ناخوشایندی برایتان رخ نخواهد داد حتی دل‌پیچه. آن‌طور که پیداست سمی در آن نریخته‌اند. خیلی خوب، اگر با این خیال‌تان راحت می‌شود، فنجانم را با فنجان شما عوض می‌کنم. بفرمایید. شکر نمی‌ریزید؟ اصلا؟ خیلی عجیب است. اما اصرار نمی‌کنم. این شیرینی‌های چسبناک پرتقالی- ولبیا- را حتما امتحان کنید. اما مراقب باشید، خیلی داغ‌اند. ظاهرا تأیید می‌کنید. بله، خوشمزه‌اند. عجیب است که یک فنجان چای حتی در چنین روز گرمی هم دلچسب است - واقعا که معمایی است - به‌هرحال بفرمایید میل کنید.
داشتم از مصاحبه‌ام در شرکت اندروود سامسون برایتان می‌گفتم؛ و این‌که چطور جیم فهمیده بود من به قول خودش گرسنه‌ام. منتظر بودم ببینم بعد از آن چه خواهد گفت، و این‌طور ادامه داد: خیلی خوب چنگیز، بگذار امتحانت کنیم. می‌خواهم یک پرونده‌ی تجاری را به تو بدهم، شرکتی که می‌خواهم ارزشش را تعیین کنی. می‌توانی هرچه را لازم است بدانی از من بپرسی - فکر کن مسابقه‌ی بیست‌‌سوالی است. می‌توانی محاسباتت را با آن قلم و کاغذ انجام دهی. آماده‌ای؟ گفتم آماده‌ام، و او ادامه داد: یک بومرنگ برایت پرتاب می‌کنم. باید خلاق باشی. شرکت موردنظر شرکتی ساده است و فقط یک نوع خدمت ارائه می‌کند: یعنی سفر در لحظه. شما وارد ترمینال این شرکت در نیویورک می‌شوی و در لحظه‌ی بعد در ترمینال لندن ظاهر می‌شوی. مثل دستگاه‌های انتقال انسان در فیلم پیشتازان فضا. متوجه شدی؟ شروع کن.
در آن لحظه دوست داشتم ظاهری آرام داشته باشم، اما درونم پر از ترس و آشوب بود. چطور می‌شد یک شرکت خیالی مثل همانی را که جیم توصیف کرده بود قیمت‌گذاری کرد؟ اصلا از کجا باید شروع می‌کردم؟ فکری به ذهنم نمی‌رسید. نگاهی به جیم کردم، اما به‌نظر نمی‌رسید شوخی کرده باشد. پس نفسی کشیدم و چشم‌هایم را بستم...».

«بنیادگرای ناراضی» رمانی است کوتاه از محسن حمید، نویسنده پاکستانی، که با ترجمه امیرحسین صادقی و حکیمه انتصاری در نشر مروارید به چاپ رسیده است. «بنیادگرای ناراضی» داستان یک مواجهه است میان شرق و غرب و از این منظر آن را می‌توان رمانی دانست که به خوانش‌های پسااستعماری پا می‌دهد. رمان داستان یک پاکستانی به نام چنگیز است که در آمریکا تحصیل کرده اما داستانش را در پاکستان و خطاب به یک آمریکایی نقل می‌کند و مواجهه دو جهان و دو وضعیت با رویارویی این دو آدم رقم می‌خورد. چنگیز در آمریکا تحصیل و کار کرده و آن‌جا شغل آبرومندی داشته است. او در آمریکا به یک دختر آمریکایی ثروتمند دل باخته است. موقعیت او در آمریکا موقعیت ممتازی بوده اما در همین حین حوادث یازده سپتامبر اتفاق می‌افتد و سرنوشتی دیگر برای چنگیز رقم می‌خورد. او به پاکستان بازمی‌گردد و اکنون در پاکستان، در یک بازار قدیمی، به یک آمریکایی برخورد کرده و او را مخاطب ساخته است و ما حالت‌ها و واکنش‌های طرف مقابل چنگیز را صرفا از خلال روایت چنگیز خطاب به اوست که درمی‌یابیم. چنگیز که در آمریکا موضوع نگاه بوده است اکنون در سرزمین خود یک آمریکایی را موضوع نگاه خویش قرار می‌دهد. این رمان به‌طور همزمان هم نگاه به خویش و زیر نگاه دیگری قرارگرفتن را نشان می‌دهد و هم نگاه‌کردن به دیگری را. در مقدمه مترجمان بر ترجمه فارسی این رمان، از آن به قصه‌ی «عشق و سیاست» تعبیر شده است و به‌واقع هم رمان به‌نوعی درهم‌تنیدگی این دو است. همچنین در بخشی دیگر از همین مقدمه درباره این رمان می‌خوانیم: «بنیادگرای ناراضی، قصه‌ی مواجهه‌ی همیشگی شرق و غرب هم هست؛ از روزگار امپراتوری عثمانی تا دوران ادعای امپراتوی آمریکا. محسن حمید در روایت چندلایه‌ی داستانش به واکاوی تصورات، پیش‌فرض‌ها و گاهی توهمات هر دو سوی این مواجهه و تأثیرات مخرب آن دست می‌زند. از جمله‌ی این تصورات، غرق شدن در گذشته و چشم بستن بر واقعیت‌های امروز و دل بستن به خیالات روزگاران سپری‌شده است. بنیادگرای ناراضی البته قصه است و بنای آن ندارد تا با قطعیت درباره‌ی سیاست و تاریخ نظر دهد. هنر محسن حمید در تلاش بی‌وقفه‌اش برای کنارماندن از قضاوت در کشمکش‌های میان دو سوی مواجهه است. هرچند او تلاش کرده است از منظری متفاوت به برخی از مسائل مبتلابه بشر امروز نگاه کند که احتمالا با نگاه غالب روزگار در تزاحم باشد».
این رمان، چنانکه در همین مقدمه اشاره شده، دومین رمان محسن حمید بعد از رمانی با عنوان «سوختن پروانه» است. «بنیادگرای ناراضی» در سال 2007 کاندیدای جایزه من بوکر بوده و جوایزی را نیز از آن خود کرده که از آن جمله می‌توان به جایزه ادبی نویسندگان آسیا - آمریکا در سال 2008 اشاره کرد. این رمان همچنین کتاب برگزیده سالِ نیویورک‌تایمز در سال 2008 بوده است.
آن‌چه در ادامه می‌خوانید سطرهایی است از این رمان: «آه، چایمان هم رسید. این‌قدر سوء‌ظن نداشته باشید. هیچ اتفاق ناخوشایندی برایتان رخ نخواهد داد حتی دل‌پیچه. آن‌طور که پیداست سمی در آن نریخته‌اند. خیلی خوب، اگر با این خیال‌تان راحت می‌شود، فنجانم را با فنجان شما عوض می‌کنم. بفرمایید. شکر نمی‌ریزید؟ اصلا؟ خیلی عجیب است. اما اصرار نمی‌کنم. این شیرینی‌های چسبناک پرتقالی- ولبیا- را حتما امتحان کنید. اما مراقب باشید، خیلی داغ‌اند. ظاهرا تأیید می‌کنید. بله، خوشمزه‌اند. عجیب است که یک فنجان چای حتی در چنین روز گرمی هم دلچسب است - واقعا که معمایی است - به‌هرحال بفرمایید میل کنید.
داشتم از مصاحبه‌ام در شرکت اندروود سامسون برایتان می‌گفتم؛ و این‌که چطور جیم فهمیده بود من به قول خودش گرسنه‌ام. منتظر بودم ببینم بعد از آن چه خواهد گفت، و این‌طور ادامه داد: خیلی خوب چنگیز، بگذار امتحانت کنیم. می‌خواهم یک پرونده‌ی تجاری را به تو بدهم، شرکتی که می‌خواهم ارزشش را تعیین کنی. می‌توانی هرچه را لازم است بدانی از من بپرسی - فکر کن مسابقه‌ی بیست‌‌سوالی است. می‌توانی محاسباتت را با آن قلم و کاغذ انجام دهی. آماده‌ای؟ گفتم آماده‌ام، و او ادامه داد: یک بومرنگ برایت پرتاب می‌کنم. باید خلاق باشی. شرکت موردنظر شرکتی ساده است و فقط یک نوع خدمت ارائه می‌کند: یعنی سفر در لحظه. شما وارد ترمینال این شرکت در نیویورک می‌شوی و در لحظه‌ی بعد در ترمینال لندن ظاهر می‌شوی. مثل دستگاه‌های انتقال انسان در فیلم پیشتازان فضا. متوجه شدی؟ شروع کن.
در آن لحظه دوست داشتم ظاهری آرام داشته باشم، اما درونم پر از ترس و آشوب بود. چطور می‌شد یک شرکت خیالی مثل همانی را که جیم توصیف کرده بود قیمت‌گذاری کرد؟ اصلا از کجا باید شروع می‌کردم؟ فکری به ذهنم نمی‌رسید. نگاهی به جیم کردم، اما به‌نظر نمی‌رسید شوخی کرده باشد. پس نفسی کشیدم و چشم‌هایم را بستم...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.