|

شروط ايران براي آمريكا

داوود هرميداس‌باوند- استاد روابط بين‌الملل

انتظار اين روزهاي مردم از وزارت خارجه، ديپلماسي فعال - اتفاقي شبيه برجام- براي اجرائي‌نشدن تحريم‌هاي ايالات متحده يا استفاده از ظرفيت‌هاي اتحاديه اروپاست؛ اما مي‌دانيم توفيق دستگاه ديپلماسي به عوامل متعددي بستگي دارد که بخشي از آن به انسجام داخلي در اعلام مواضع واحد بازمي‌گردد و بخشي نيز به امکان برآورده‌کردن خواسته‌هاي ساير طرف‌هاي مذاکره در خارج. برجام يک توافق‌نامه چندجانبه بين‌المللي است که بعد از دو سال مذاکره فشرده در راستاي حفظ منافع جامعه بين‌الملل به دست آمد. شوراي امنيت سازمان ملل اين توافق را تأييد کرد. هرگونه آسيبي به اين توافق، نوعي نارسايي در سيستم حقوق بين‌الملل ايجاد مي‌کند. امروز اين سؤال وجود دارد: قراردادهاي چندجانبه بين‌المللي را بر مبناي کدام تعهد بايد پذيرفت؟ البته از شش کشور طرف قرارداد با ايران، چين و روسيه پايبندي به برجام را اعلام کرده‌اند، اروپا نيز پيش از اين خود را حامي برجام معرفي کرده است. ايران نيز با مشکلات مختلفي روبه‌روست؛ از يک طرف نوعي هماهنگي منطقه‌اي عليه ايران ميان برخي کشورهاي منطقه و آمريكا وجود دارد، از ديگر سو ايران نيز با مشکلات داخلي در حوزه‌هاي مختلف مواجه است. ورشکستگي برخي کارخانه‌ها که به‌نوعي فعاليت‌هاي توليدي دارند و اشتغال‌زا هستند و نيز تورم و کاهش ارزش پول در مقابل افزايش نرخ دلار و پيامدهاي آن، نگراني‌هايي بين مردم ايجاد کرده است. پيشنهاد نگارنده اين است که در بيان برخي مواضع، تأمل بيشتري شود. اقدامات وزارت خارجه در کنار توجه ساير بخش‌هاي اداره کشور به اهميت بيان‌نکردن مسائل تنش‌زا، مي‌تواند موضع کشورهاي اروپا در قبال ايالات متحده را تقويت کند. اروپايي‌ها بايد خط‌مشي جديدي در برابر اين تصميم آمريكا در پيش بگيرند. اگر اين واقعيت تحقق پيدا کند، برجام مي‌تواند بين ايران، اروپا، چين و روسيه پابرجا بماند. وقتي ميان دو کشور رابطه ديپلماتيک وجود ندارد و بنا به دلايل مختلف ميان آنها تنش‌هايي ايجاد شده، معمولا از يک کشور سوم براي ارسال درخواست‌ها و آغاز مذاکره استفاده مي‌کنند که در ماجراي ايران و آمريكا معمولا عمان واسط ميان دو کشور است و اين سابقا هم وجود داشته است. کشور سوم در اين ميان تلاش مي‌کند زمينه‌هاي گفت‌وگو را فراهم کند و صرفا يک واسط است و زماني که اين زمينه فراهم شود، دو کشور وارد مذاکره مي‌شوند. در زمان مسئوليت کیسينجر آمريكا نقش واسط ميان عربستان و عراق را بر عهده داشت. در ماجراي ايران و آمريكا کشوري که سعي مي‌کند وضعيت را آرام کند تا زمينه‌هاي گفت‌وگو فراهم شود، عمان است و اين روز‌ها به اين باور رسيده که شرايط بسيار نگران‌کننده است و وارد عمل شده است. اين پادشاهي، برخلاف کشور‌هايي مثل عربستان و امارات به‌هيچ‌وجه علاقه‌مند به روشن‌شدن آتش درگيري در منطقه نيست.

اگر عمان به‌عنوان ميانجي در حال فعاليت است، احتمالا طرفين ماجرا نيز بي‌تمايل به کاهش سطح تنش‌ها نيستند. ترامپ از جمله افرادي است که از نمايش ديپلماسي بيش از اصل آن لذت مي‌برد. او روي تمام دارايي‌هاي خود نيز نامش را حک کرده است. او با پيشنهاد مذاکره با ايران به‌دنبال همراه‌کردن بخش بيشتري از افکار عمومي در آمريكا و خارج از آن است. اما آمريكايي‌ها بايد بدانند بدون روشن‌شدن چند مسئله، هيچ‌گاه نمي‌توانند روي مذاکره مجدد با ايران حساب باز کنند. ترامپ مي‌گويد بدون قيد و شرط مذاکره مي‌کند، اما وزير خارجه او از 12 شرط نام مي‌برد. لغو تحريم‌هاي سنگين عليه ايران نيز نکته مهم ديگر براي شروع مذاکره است و سوم نشان‌دادن اراده براي حل مشکلات ميان ايران و آمريكا براساس منافع متقابل. به‌هر‌حال بايد ايالات متحده به رعايت اين شروط دعوت شود تا بتوان به آينده و گفت‌وگوهاي احتمالي انديشيد. بدانيم روسيه، چين و ترکيه، ظرفيت حل مشکلات ايران را نخواهند داشت.

انتظار اين روزهاي مردم از وزارت خارجه، ديپلماسي فعال - اتفاقي شبيه برجام- براي اجرائي‌نشدن تحريم‌هاي ايالات متحده يا استفاده از ظرفيت‌هاي اتحاديه اروپاست؛ اما مي‌دانيم توفيق دستگاه ديپلماسي به عوامل متعددي بستگي دارد که بخشي از آن به انسجام داخلي در اعلام مواضع واحد بازمي‌گردد و بخشي نيز به امکان برآورده‌کردن خواسته‌هاي ساير طرف‌هاي مذاکره در خارج. برجام يک توافق‌نامه چندجانبه بين‌المللي است که بعد از دو سال مذاکره فشرده در راستاي حفظ منافع جامعه بين‌الملل به دست آمد. شوراي امنيت سازمان ملل اين توافق را تأييد کرد. هرگونه آسيبي به اين توافق، نوعي نارسايي در سيستم حقوق بين‌الملل ايجاد مي‌کند. امروز اين سؤال وجود دارد: قراردادهاي چندجانبه بين‌المللي را بر مبناي کدام تعهد بايد پذيرفت؟ البته از شش کشور طرف قرارداد با ايران، چين و روسيه پايبندي به برجام را اعلام کرده‌اند، اروپا نيز پيش از اين خود را حامي برجام معرفي کرده است. ايران نيز با مشکلات مختلفي روبه‌روست؛ از يک طرف نوعي هماهنگي منطقه‌اي عليه ايران ميان برخي کشورهاي منطقه و آمريكا وجود دارد، از ديگر سو ايران نيز با مشکلات داخلي در حوزه‌هاي مختلف مواجه است. ورشکستگي برخي کارخانه‌ها که به‌نوعي فعاليت‌هاي توليدي دارند و اشتغال‌زا هستند و نيز تورم و کاهش ارزش پول در مقابل افزايش نرخ دلار و پيامدهاي آن، نگراني‌هايي بين مردم ايجاد کرده است. پيشنهاد نگارنده اين است که در بيان برخي مواضع، تأمل بيشتري شود. اقدامات وزارت خارجه در کنار توجه ساير بخش‌هاي اداره کشور به اهميت بيان‌نکردن مسائل تنش‌زا، مي‌تواند موضع کشورهاي اروپا در قبال ايالات متحده را تقويت کند. اروپايي‌ها بايد خط‌مشي جديدي در برابر اين تصميم آمريكا در پيش بگيرند. اگر اين واقعيت تحقق پيدا کند، برجام مي‌تواند بين ايران، اروپا، چين و روسيه پابرجا بماند. وقتي ميان دو کشور رابطه ديپلماتيک وجود ندارد و بنا به دلايل مختلف ميان آنها تنش‌هايي ايجاد شده، معمولا از يک کشور سوم براي ارسال درخواست‌ها و آغاز مذاکره استفاده مي‌کنند که در ماجراي ايران و آمريكا معمولا عمان واسط ميان دو کشور است و اين سابقا هم وجود داشته است. کشور سوم در اين ميان تلاش مي‌کند زمينه‌هاي گفت‌وگو را فراهم کند و صرفا يک واسط است و زماني که اين زمينه فراهم شود، دو کشور وارد مذاکره مي‌شوند. در زمان مسئوليت کیسينجر آمريكا نقش واسط ميان عربستان و عراق را بر عهده داشت. در ماجراي ايران و آمريكا کشوري که سعي مي‌کند وضعيت را آرام کند تا زمينه‌هاي گفت‌وگو فراهم شود، عمان است و اين روز‌ها به اين باور رسيده که شرايط بسيار نگران‌کننده است و وارد عمل شده است. اين پادشاهي، برخلاف کشور‌هايي مثل عربستان و امارات به‌هيچ‌وجه علاقه‌مند به روشن‌شدن آتش درگيري در منطقه نيست.

اگر عمان به‌عنوان ميانجي در حال فعاليت است، احتمالا طرفين ماجرا نيز بي‌تمايل به کاهش سطح تنش‌ها نيستند. ترامپ از جمله افرادي است که از نمايش ديپلماسي بيش از اصل آن لذت مي‌برد. او روي تمام دارايي‌هاي خود نيز نامش را حک کرده است. او با پيشنهاد مذاکره با ايران به‌دنبال همراه‌کردن بخش بيشتري از افکار عمومي در آمريكا و خارج از آن است. اما آمريكايي‌ها بايد بدانند بدون روشن‌شدن چند مسئله، هيچ‌گاه نمي‌توانند روي مذاکره مجدد با ايران حساب باز کنند. ترامپ مي‌گويد بدون قيد و شرط مذاکره مي‌کند، اما وزير خارجه او از 12 شرط نام مي‌برد. لغو تحريم‌هاي سنگين عليه ايران نيز نکته مهم ديگر براي شروع مذاکره است و سوم نشان‌دادن اراده براي حل مشکلات ميان ايران و آمريكا براساس منافع متقابل. به‌هر‌حال بايد ايالات متحده به رعايت اين شروط دعوت شود تا بتوان به آينده و گفت‌وگوهاي احتمالي انديشيد. بدانيم روسيه، چين و ترکيه، ظرفيت حل مشکلات ايران را نخواهند داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.