گفتآمدهایی در روشنفکری
شرق: «هر غروب که به خانه بازمیگردم/ میبینم به راه/ سایهام پیشاپیش/ درازتر شده است/ این، آیا/ گاهِ بازگشت است که/ تأخیر میافتد...». کتابِ «منش روشنفکری» نوشته فریبرز رئیسدانا با این شعر آغاز میشود که بهجای دیباچه آمده و «غروب سایهها» نام دارد. رئیسدانا را به اعتبار آثار و فعالیتش در این سالیان، بیشتر بهعنوان روشنفکر و اقتصاددان و کنشگرِ سیاسی میشناسیم که آثارِ بسیاری در حوزههای اقتصاد سیاسی و علمِ اجتماع و سیاست نوشته و ترجمه کرده، اما نامِ او با ادبیات، کانون نویسندگان و رسم روشنفکران داستاننویس و راهِ آزادی قلم نیز پیوند خورده است. جدا از این، در عرصه خلاقه نیز او شعرهایی سروده که چندی پیش در دفتری با نام «یادی از خیالی» در نشر نگاه منتشر شد. او پیشتر نیز در آثاری همچون «گفتآمدهایی در شعر معاصر ایران» و «گفتآمدهایی در ادبیات» دغدغه و رویکردِ خود به ادبیات و شعر را نشان داده بود. «منش روشنفکری»، سیزده بخش دارد. نقطه عزیمت تمام این بخشها از مقاله تا گفتوگو و متنِ سخنرانی، همان مفهوم یا بهتعبیرِ مولف، منشِ روشنفکری است. در این میان چند بخش بهطور خاص به ادبیات مربوط است و شاید از خواندنیترین بخشها «روشنفکری از نوعِ جلال آلاحمد» باشد که تا هنوز هم روشنفکری جنجالی و مورد بحث است. «عصر شعر تمام نشده است» نیز از ایندست بخشهاست شاملِ گفتوگوی رئیسدانا درباره شعر و شاعری. «کتابخوانی و بازار کتاب»، «شیرازه گسسته نشر در پساتحریم»، «نگاهی به نقش اجتماعی هنر در روزگار ما»، «استخوانبندی طبقاتی در هنر و ادبیات» ازجمله بخشهای این کتاباند. بازخوانی مقاله «روشنفکری از نوع جلال آلاحمد» نشان میدهد که رئیسدانا با گرایش فکری مشخص، سعی دارد تا در همین متنِ کوتاهش منصفانه به تمامِ جوانب کاری و فکری آلاحمد بپردازد. او برای ترسیم سیمای روشنفکری «جلال» پاراگرافی کوتاه میآورد و از بیوگرافی او آغاز میکند. «جلال آلاحمد داستاننویس، مترجم، مقالهنویس و فعال اجتماعی بود که عمری کوتاه ولی نسبتا پراثر داشت... او در زندگی ادبی، اجتماعی و سیاسی خود آثار بهیادماندنیای در تاریخ روشنفکری ایران بهجای گذاشت. در محافل روشنفکری و هنری زمان خود حضور جدی و تقریبا همیشگی داشت و با این وصف فقط در حوزههایی معین و گزیدهشده زیرکانه گام میزد». آلاحمد متولدِ 1302 در محله سیدنصرالدین تهران در خانوادهای مذهبی، سنتی و پرجمعیت بهدنیا آمد و در شهریور 1348 در اسالم درگذشت. رئیسدانا از روحیه جستجوگر و خلق پرخاشگر جلال هم مینویسد و با اشارهای به آثار او از «در خدمت و خیانت روشنفکران»، «غربزدگی» تا «سنگی بر گوری»، سرآخر چنین رأی میدهد: او امروز به مرجعی نظری برای یک بخش روشنفکری وفادار تبدیل شده است و ارج و قرب میبیند. با این وصف شاید اگر او با همان روحیه زمان خود، زنده بود و روزگار اهلِ قلم را میدید همچون گذشته برمیآشفت و از ضوابط موجود به شیوه خود انتقاد میکرد. از دیگر بخشهای خواندنی کتاب گفتوگوی رئیسدانا درباره وضعیت شعر است. او باور دارد «عصر شعر تمام نشده است» و این را بهصراحت اعلام میکند، البته با این تبصره که شعر هم مثل هر چیز دیگر مأموریت و جلوههایش تغییر کرده است.
شرق: «هر غروب که به خانه بازمیگردم/ میبینم به راه/ سایهام پیشاپیش/ درازتر شده است/ این، آیا/ گاهِ بازگشت است که/ تأخیر میافتد...». کتابِ «منش روشنفکری» نوشته فریبرز رئیسدانا با این شعر آغاز میشود که بهجای دیباچه آمده و «غروب سایهها» نام دارد. رئیسدانا را به اعتبار آثار و فعالیتش در این سالیان، بیشتر بهعنوان روشنفکر و اقتصاددان و کنشگرِ سیاسی میشناسیم که آثارِ بسیاری در حوزههای اقتصاد سیاسی و علمِ اجتماع و سیاست نوشته و ترجمه کرده، اما نامِ او با ادبیات، کانون نویسندگان و رسم روشنفکران داستاننویس و راهِ آزادی قلم نیز پیوند خورده است. جدا از این، در عرصه خلاقه نیز او شعرهایی سروده که چندی پیش در دفتری با نام «یادی از خیالی» در نشر نگاه منتشر شد. او پیشتر نیز در آثاری همچون «گفتآمدهایی در شعر معاصر ایران» و «گفتآمدهایی در ادبیات» دغدغه و رویکردِ خود به ادبیات و شعر را نشان داده بود. «منش روشنفکری»، سیزده بخش دارد. نقطه عزیمت تمام این بخشها از مقاله تا گفتوگو و متنِ سخنرانی، همان مفهوم یا بهتعبیرِ مولف، منشِ روشنفکری است. در این میان چند بخش بهطور خاص به ادبیات مربوط است و شاید از خواندنیترین بخشها «روشنفکری از نوعِ جلال آلاحمد» باشد که تا هنوز هم روشنفکری جنجالی و مورد بحث است. «عصر شعر تمام نشده است» نیز از ایندست بخشهاست شاملِ گفتوگوی رئیسدانا درباره شعر و شاعری. «کتابخوانی و بازار کتاب»، «شیرازه گسسته نشر در پساتحریم»، «نگاهی به نقش اجتماعی هنر در روزگار ما»، «استخوانبندی طبقاتی در هنر و ادبیات» ازجمله بخشهای این کتاباند. بازخوانی مقاله «روشنفکری از نوع جلال آلاحمد» نشان میدهد که رئیسدانا با گرایش فکری مشخص، سعی دارد تا در همین متنِ کوتاهش منصفانه به تمامِ جوانب کاری و فکری آلاحمد بپردازد. او برای ترسیم سیمای روشنفکری «جلال» پاراگرافی کوتاه میآورد و از بیوگرافی او آغاز میکند. «جلال آلاحمد داستاننویس، مترجم، مقالهنویس و فعال اجتماعی بود که عمری کوتاه ولی نسبتا پراثر داشت... او در زندگی ادبی، اجتماعی و سیاسی خود آثار بهیادماندنیای در تاریخ روشنفکری ایران بهجای گذاشت. در محافل روشنفکری و هنری زمان خود حضور جدی و تقریبا همیشگی داشت و با این وصف فقط در حوزههایی معین و گزیدهشده زیرکانه گام میزد». آلاحمد متولدِ 1302 در محله سیدنصرالدین تهران در خانوادهای مذهبی، سنتی و پرجمعیت بهدنیا آمد و در شهریور 1348 در اسالم درگذشت. رئیسدانا از روحیه جستجوگر و خلق پرخاشگر جلال هم مینویسد و با اشارهای به آثار او از «در خدمت و خیانت روشنفکران»، «غربزدگی» تا «سنگی بر گوری»، سرآخر چنین رأی میدهد: او امروز به مرجعی نظری برای یک بخش روشنفکری وفادار تبدیل شده است و ارج و قرب میبیند. با این وصف شاید اگر او با همان روحیه زمان خود، زنده بود و روزگار اهلِ قلم را میدید همچون گذشته برمیآشفت و از ضوابط موجود به شیوه خود انتقاد میکرد. از دیگر بخشهای خواندنی کتاب گفتوگوی رئیسدانا درباره وضعیت شعر است. او باور دارد «عصر شعر تمام نشده است» و این را بهصراحت اعلام میکند، البته با این تبصره که شعر هم مثل هر چیز دیگر مأموریت و جلوههایش تغییر کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.