راهحل چالش دلار ارز رمزینه «تام»
کیومرث اشتریان . استاد دانشگاه تهران
در بحرانها به جای آه و ناله و تسلیم باید به راهحلها فکر کرد. ارز، به چالشی جدی برای ایران ما تبدیل شده است. صادرات و تبدیل کالای ایرانی به ارز یک مسئله است، ناتوانی در واردکردن ارز به داخل کشور از طریق شبکه بانکی یک مسئله و انبوهی از دلار در دست مردم و در گوشه خانهها، مسئلهای دیگر. چه میتوان کرد؟ بهطور خلاصه راهحلی که در این مقاله به آن میپردازم، عبارت است از ایجاد یک ارز رمزینه مشترک بین ایران، ترکیه، مالزی (و هر کشور دیگری) و ایجاد یک پول جدید بر زمینه فناوری «بلاکچین» مانند ارز رمزینه «تتر»؛ و اما توضیح اجمالی آن: دو گونه ارز رمزینه وجود دارد؛ نوع اول و مشهورتر آن متکی به کشف و تأیید (استخراج) رمزهای سختیاب و کمیاب و مبادلات مربوط به آن است؛ مانند «بیت کوین». استخراج ارزهای رمزینهای مانند بیت کوین، اگر مقدمات آن انجام شود، هم سریع است و هم ابزاری بسیار ساده برای صادرات گاز و برق. استخراج بیت کوین از طریق «ماینر»هایی انجام میشود که با مصرف برق به استحصال بیت کوین و سپس به دلار تبدیل میشود. به بیان دیگر به جای صادرات برق از طریق شبکه، عملا تبدیل گاز به برق و سپس تبدیل برق به بیت کوین و دلار انجام میشود. این راه بسیار بهصرفهتر از راهاندازی کارخانجات عظیم پتروشیمی و آلومینیوم و... است. البته اینگونه ارزها نوسانات شدیدی دارند و باید ریسک و سود آن در بازار و از سوی بخش خصوصی توزیع شود. اما نوع دوم که میتواند همزمان مورد توجه قرار گیرد، ارز رمزینهای بینالمللی مانند رمز ارز «تتر» است که پشتوانه روشنی مانند یورو، دلار، یوان، طلا، نفت و... دارد و در فضای مجازی یا در شبکههایی غیر از شبکه بانکی بینالمللی برای خریدوفروش به کار میرود. این رمز ارز عملا میتواند جای هرگونه ارز شناختهشده دیگری را بگیرد؛ بدون اینکه مضرات و خطرات ارزهای دیگر را داشته باشد. ایران، ترکیه و مالزی یا هر کشور دیگری که تحت تحریمهای آمریکا باشند (یا نباشند) میتوانند «توکن»هایی را به شکل رمز ارز تولید و از آن در مبادلات خود استفاده کنند. این توکنها میتوانند در فضای داخلی کشورها نیز استفاده شوند. چشمانداز عملیاتی این پیشنهاد را میتوان چنین بیان کرد: فرض کنید ترکیه، ایران و مالزی یک ارز رمزینه به نام «تام» (که از ابتدای نام سه کشور اخذ شده است) تولید کنند. در ابتدا سه میلیارد «تام» تولید شود و سه میلیارد یوان چین یا دلار یا یورو به آن اختصاص داده و در بانک مرکزی این کشورها به صورت برداشتناپذیر سپردهگذاری شود. به بیان دیگر قیمت کف و پایه «تام» به یکی از ارزهای رسمی موجود بسته میشود و دارندگان تام مطمئن هستند که نوسانات تام به نوسانات یک ارز رسمی موجود مانند دلار بسته شده است و ارزش آن کاسته نخواهد شد. سپس مردم بتوانند در «تامِ» اولیه سپردهگذاری کنند؛ یعنی پایه آن تا مثلا پنج میلیارد دلار نیز قابل افزایش باشد. در چنین حالتی است که ارزهایی که مردم ایران و ترکیه در گوشه خانههای خود به صورت ناامن ذخیره کردهاند، وارد بازار میشود...
یعنی مردم مطمئن هستند که یک دلارشان با تبدیل به تام همواره یک دلار باقی خواهد ماند. در فرایند معاملات بازار هرچه تام بیشتر استفاده شود، ارزش آن بیشتر خواهد شد؛ یعنی یک تام ممکن است بیش از یک دلار ارزش پیدا کند و هیچگاه کمتر از یک دلار نخواهد شد. نکته مهم آن است که برای کنترل این ارز و جلوگیری از پولشویی و بهرهبرداریهای نامشروع مانند تقلب، تروریسم، پولشویی و... باید صرافیها و بورس ویژهای همه معاملات تام را مدیریت کند. به این صورت پول جدیدی خلق میشود که امتیازات ارزهای موجود را خواهد داشت و ارزش آن در مناسبات بینالمللی و معاملات فضای مجازی تعیین خواهد شد. به نظر میآید که استفاده از رمز ارزها در نهایت به شکست دلار بینجامد. برخی کارشناسان این حوزه پیشبینی کردهاند که تا چند سال آینده 50 درصد معاملات جهانی از طریق رمزارزها صورت میگیرد. البته هیچ گزینهای کامل نیست و در مباحثه و گفتوگوی کارشناسی رشد مییابد و ابعاد جدیدی به آن اضافه میشود. راهحلها، اقتضایی، تدریجی و تکاملیاند. امید که این راهحل مورد بحث و گفتوگو قرار گیرد و پیامدهای ناشناخته آن کشف شود. هدف این مقاله، عمومیسازی یک راهحل بدون ورود در مباحث فنی است. امید که صاحبنظران و مدیران اقتصادی به این موضوع مهم واکنش نشان دهند. یک نکته پایانی باقی است: مردم در تبادلات و معاملات روزمره به مقایسه «پول ملی» خود با ارزهای موجود میپردازند. امروزه مردم هنگام دریافت حقوق ماهانه خود، پرداخت اجارهبهای خانه و حتی هنگام خرید یک قرص نان آن را با دلار میسنجند. با تکثر ارتباطات و تعاملات و نسبتسنجیهای روزمره آیا میتوان گفت که دیگر چیزی به نام پول ملی وجود دارد؟ آیا پول ملی کشورها چیزی بیش از یک پوسته ظاهری است؟ آیا دوران زوال پول ملی کشورها فرا نرسیده است؟ تکثر ارتباطات به نسبیت دامن میزند. به همین دلیل است که باید رمزارز تام را برای معاملات داخلی کشورها نیز به کار برد (مثلا پرداخت انواع یارانهها) تا ارزش بیشتری پیدا کند. پول، بیش و پیش از آنکه یک موضوع اقتصادی باشد، یک قرارداد اجتماعی است. استفاده بیشتر از یک رمزارز در بین چند کشور به آن ارزش و اعتبار بیشتری میبخشد؛ چراکه دامنه قرارداد اجتماعی را گسترش میدهد.
در بحرانها به جای آه و ناله و تسلیم باید به راهحلها فکر کرد. ارز، به چالشی جدی برای ایران ما تبدیل شده است. صادرات و تبدیل کالای ایرانی به ارز یک مسئله است، ناتوانی در واردکردن ارز به داخل کشور از طریق شبکه بانکی یک مسئله و انبوهی از دلار در دست مردم و در گوشه خانهها، مسئلهای دیگر. چه میتوان کرد؟ بهطور خلاصه راهحلی که در این مقاله به آن میپردازم، عبارت است از ایجاد یک ارز رمزینه مشترک بین ایران، ترکیه، مالزی (و هر کشور دیگری) و ایجاد یک پول جدید بر زمینه فناوری «بلاکچین» مانند ارز رمزینه «تتر»؛ و اما توضیح اجمالی آن: دو گونه ارز رمزینه وجود دارد؛ نوع اول و مشهورتر آن متکی به کشف و تأیید (استخراج) رمزهای سختیاب و کمیاب و مبادلات مربوط به آن است؛ مانند «بیت کوین». استخراج ارزهای رمزینهای مانند بیت کوین، اگر مقدمات آن انجام شود، هم سریع است و هم ابزاری بسیار ساده برای صادرات گاز و برق. استخراج بیت کوین از طریق «ماینر»هایی انجام میشود که با مصرف برق به استحصال بیت کوین و سپس به دلار تبدیل میشود. به بیان دیگر به جای صادرات برق از طریق شبکه، عملا تبدیل گاز به برق و سپس تبدیل برق به بیت کوین و دلار انجام میشود. این راه بسیار بهصرفهتر از راهاندازی کارخانجات عظیم پتروشیمی و آلومینیوم و... است. البته اینگونه ارزها نوسانات شدیدی دارند و باید ریسک و سود آن در بازار و از سوی بخش خصوصی توزیع شود. اما نوع دوم که میتواند همزمان مورد توجه قرار گیرد، ارز رمزینهای بینالمللی مانند رمز ارز «تتر» است که پشتوانه روشنی مانند یورو، دلار، یوان، طلا، نفت و... دارد و در فضای مجازی یا در شبکههایی غیر از شبکه بانکی بینالمللی برای خریدوفروش به کار میرود. این رمز ارز عملا میتواند جای هرگونه ارز شناختهشده دیگری را بگیرد؛ بدون اینکه مضرات و خطرات ارزهای دیگر را داشته باشد. ایران، ترکیه و مالزی یا هر کشور دیگری که تحت تحریمهای آمریکا باشند (یا نباشند) میتوانند «توکن»هایی را به شکل رمز ارز تولید و از آن در مبادلات خود استفاده کنند. این توکنها میتوانند در فضای داخلی کشورها نیز استفاده شوند. چشمانداز عملیاتی این پیشنهاد را میتوان چنین بیان کرد: فرض کنید ترکیه، ایران و مالزی یک ارز رمزینه به نام «تام» (که از ابتدای نام سه کشور اخذ شده است) تولید کنند. در ابتدا سه میلیارد «تام» تولید شود و سه میلیارد یوان چین یا دلار یا یورو به آن اختصاص داده و در بانک مرکزی این کشورها به صورت برداشتناپذیر سپردهگذاری شود. به بیان دیگر قیمت کف و پایه «تام» به یکی از ارزهای رسمی موجود بسته میشود و دارندگان تام مطمئن هستند که نوسانات تام به نوسانات یک ارز رسمی موجود مانند دلار بسته شده است و ارزش آن کاسته نخواهد شد. سپس مردم بتوانند در «تامِ» اولیه سپردهگذاری کنند؛ یعنی پایه آن تا مثلا پنج میلیارد دلار نیز قابل افزایش باشد. در چنین حالتی است که ارزهایی که مردم ایران و ترکیه در گوشه خانههای خود به صورت ناامن ذخیره کردهاند، وارد بازار میشود...
یعنی مردم مطمئن هستند که یک دلارشان با تبدیل به تام همواره یک دلار باقی خواهد ماند. در فرایند معاملات بازار هرچه تام بیشتر استفاده شود، ارزش آن بیشتر خواهد شد؛ یعنی یک تام ممکن است بیش از یک دلار ارزش پیدا کند و هیچگاه کمتر از یک دلار نخواهد شد. نکته مهم آن است که برای کنترل این ارز و جلوگیری از پولشویی و بهرهبرداریهای نامشروع مانند تقلب، تروریسم، پولشویی و... باید صرافیها و بورس ویژهای همه معاملات تام را مدیریت کند. به این صورت پول جدیدی خلق میشود که امتیازات ارزهای موجود را خواهد داشت و ارزش آن در مناسبات بینالمللی و معاملات فضای مجازی تعیین خواهد شد. به نظر میآید که استفاده از رمز ارزها در نهایت به شکست دلار بینجامد. برخی کارشناسان این حوزه پیشبینی کردهاند که تا چند سال آینده 50 درصد معاملات جهانی از طریق رمزارزها صورت میگیرد. البته هیچ گزینهای کامل نیست و در مباحثه و گفتوگوی کارشناسی رشد مییابد و ابعاد جدیدی به آن اضافه میشود. راهحلها، اقتضایی، تدریجی و تکاملیاند. امید که این راهحل مورد بحث و گفتوگو قرار گیرد و پیامدهای ناشناخته آن کشف شود. هدف این مقاله، عمومیسازی یک راهحل بدون ورود در مباحث فنی است. امید که صاحبنظران و مدیران اقتصادی به این موضوع مهم واکنش نشان دهند. یک نکته پایانی باقی است: مردم در تبادلات و معاملات روزمره به مقایسه «پول ملی» خود با ارزهای موجود میپردازند. امروزه مردم هنگام دریافت حقوق ماهانه خود، پرداخت اجارهبهای خانه و حتی هنگام خرید یک قرص نان آن را با دلار میسنجند. با تکثر ارتباطات و تعاملات و نسبتسنجیهای روزمره آیا میتوان گفت که دیگر چیزی به نام پول ملی وجود دارد؟ آیا پول ملی کشورها چیزی بیش از یک پوسته ظاهری است؟ آیا دوران زوال پول ملی کشورها فرا نرسیده است؟ تکثر ارتباطات به نسبیت دامن میزند. به همین دلیل است که باید رمزارز تام را برای معاملات داخلی کشورها نیز به کار برد (مثلا پرداخت انواع یارانهها) تا ارزش بیشتری پیدا کند. پول، بیش و پیش از آنکه یک موضوع اقتصادی باشد، یک قرارداد اجتماعی است. استفاده بیشتر از یک رمزارز در بین چند کشور به آن ارزش و اعتبار بیشتری میبخشد؛ چراکه دامنه قرارداد اجتماعی را گسترش میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.