بازنگري در سياستها جهت تأمين منافع ملي
سيدمقداد ضياتبار احمدي . پژوهشگر
در خبرها آمده بود حيدرالعبادي، نخستوزير عراق، اعلام کرده است برخلاف ميل باطني خود و صرفا براي منافع مردم کشورش از تحريمهاي آمريکا عليه ايران حمايت ميکند. بين کشورهاي همسايه کشوري را نميتوان پيدا کرد که به اندازه عراق وامدار ايران باشد، بهویژه بعد از ظهور داعش و زماني که شهرهاي بزرگ عراق در کمتر از يک ساعت به تصرف داعش درميآمد، اين حضور نيروهاي مستشاري ايران بود که آنها را از اين وضعيت نابسامان نجات داد. حتي در بُعد اقتصادي نيز مراودات تجاري دو کشور بهگونهاي است که در سالهاي اخير، عراق همواره بين سه کشور اول مقصد کالاهاي غيرنفتي ايران بوده است (سال 94 رتبه دوم، سال 95 رتبه سوم). اما اين سخنان حيدرالعبادي يک پيام صريح و روشن به همراه دارد و آن هم اين است که در بزنگاههاي تاريخي و در زمان اتخاذ تصميمات دشوار، تنها منافع بلندمدت مردم کشور است که در اولويت قرار دارد و نه چيز ديگر. او با هوشمندي به اين درک رسيده که فقط در سايه ثبات و تنشزدايي است که منافع مردم عراق تأمين ميشود. اين يک اصل ساده است که متأسفانه در چند دهه اخير سياستگذاران و سياسيون کمتر به آن توجه کردهاند و حتي وقتي از طرف نخبگان
علمي و دانشگاهي بر ضرورت کاهش تنش در روابط بينالمللي و در اولويت قرارداشتن حفظ منافع ملي گوشزد شده، با مقاومت حيرتانگيز سياستمداران مواجه شده است. بيتوجهي به پيامدهاي اقتصادي تصميمات سياسي، تأثير تعيينکنندهاي بر عملکرد اقتصادي ايران داشته است.
نکته اينکه فقط با در اولويت قراردادن منافع ملي است که ميتوان رضايت اقشار مختلف جامعه را جلب كرد و در سايه صلح، ثبات و تنشزدايي، به اهداف اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي دست يافت. اهدافي مانند رفاه، رشد اقتصادي بالا و مستمر، کاهش نرخ بيکاري و تورم، کاهش فقر و نابرابري و در نهايت توسعه اقتصادي فقط در سايه صلح، آرامش و تعامل سازنده با ديگر کشورهاي جهان، ميسر ميشود و ثمره انزواي سياسي چيزي جز عقبماندگي نخواهد بود.
تجربه کشوري مانند چين نشان ميدهد رشد و توسعه تنها در سايه ثبات، صلح و آرامش کشور و ايجاد فضاي مساعد براي فعالان اقتصادي حاصل شده است و اين جمله معروف دنگ شيائو پينگ- رهبر اصلاحات- که ما براي بازسازي به 50 سال صلح با جهان نياز داريم، مؤيد اهميت اين مسئله است.موقعيت حساس کنوني ايران نيز بهمثابه يک بزنگاه تاريخي براي نظام تصميمگيري کلان کشور است. تصميم درباره مذاکره مجدد با آمريکا، تصميم درباره بازنگري در روابط سياسي منطقهاي و بينالمللي مثالهايي ازايندست است. از طرفي تصميمگيري در چنين مواقعي چندان هم دشوار نيست، چراکه تجربه ديگر کشورها به چراغ راه در پيشروي ماست. لازمه تصميمگيري مناسب در بزنگاه تاريخي، تحليل درست از شرايط روز، درک درست و سپس تصميمگيري بدون هرگونه تعصب است. خلاصه کلام آنکه اهميت تصميمگيري در بزنگاههاي تاريخي بيش از پيش ميشود و به اين مسئله بايد توجه کرد.جامعه امروز ايران بهمثابه کشتياي است که چند شکاف عميق در بدنه آن ايجاد شده، اما خدمه در تلاش براي نجات قايقهاي کوچک اطراف هستند، غافل از اينکه کشتي خودمان با خطر مواجه است و اين نابساماني محصول رويکردهايي است که در گذشته در پيش
گرفتهايم؛ براي مثال در سياست خارجي، در کمتر دورهاي توانستهايم روابط سازنده و مستمر با ديگر کشورهاي جهان برقرار کنيم. در شرايط کنوني بازنگري در سياستها اجتنابناپذير است. بازنگري در سياستها ميتواند موجب قوام و پويايي هر نظام سياسي باشد. بازنگري از سوی ارکان نظام، در مقايسه با تأکيد بر برخی سياستهاي گذشته، هزينه کمتري بر جامعه تحميل خواهد کرد. به نظر نگارنده اکنون زمان بازنگري و تغيير برخي رويکردها فرارسيده است؛ براي نمونه بازنگري در سياستهاي ملي و منطقهاي که پيشتر نيز مواردي از آن ذکر شد - کاهش تنش با کشورهاي همسايه- بهگونهاي که در همه آنها منافع مردم ايران و رشد و رونق اقتصادي کشور در اولويت قرار گيرد. درک همين واقعيت ساده، پیشنیاز دستيابي به اهدافي است که سالهاست براي رسيدن به آنها برنامه مينويسيم، اما در پايان در تحقق اهداف اين برنامهها ناتوان ميمانيم.
در خبرها آمده بود حيدرالعبادي، نخستوزير عراق، اعلام کرده است برخلاف ميل باطني خود و صرفا براي منافع مردم کشورش از تحريمهاي آمريکا عليه ايران حمايت ميکند. بين کشورهاي همسايه کشوري را نميتوان پيدا کرد که به اندازه عراق وامدار ايران باشد، بهویژه بعد از ظهور داعش و زماني که شهرهاي بزرگ عراق در کمتر از يک ساعت به تصرف داعش درميآمد، اين حضور نيروهاي مستشاري ايران بود که آنها را از اين وضعيت نابسامان نجات داد. حتي در بُعد اقتصادي نيز مراودات تجاري دو کشور بهگونهاي است که در سالهاي اخير، عراق همواره بين سه کشور اول مقصد کالاهاي غيرنفتي ايران بوده است (سال 94 رتبه دوم، سال 95 رتبه سوم). اما اين سخنان حيدرالعبادي يک پيام صريح و روشن به همراه دارد و آن هم اين است که در بزنگاههاي تاريخي و در زمان اتخاذ تصميمات دشوار، تنها منافع بلندمدت مردم کشور است که در اولويت قرار دارد و نه چيز ديگر. او با هوشمندي به اين درک رسيده که فقط در سايه ثبات و تنشزدايي است که منافع مردم عراق تأمين ميشود. اين يک اصل ساده است که متأسفانه در چند دهه اخير سياستگذاران و سياسيون کمتر به آن توجه کردهاند و حتي وقتي از طرف نخبگان
علمي و دانشگاهي بر ضرورت کاهش تنش در روابط بينالمللي و در اولويت قرارداشتن حفظ منافع ملي گوشزد شده، با مقاومت حيرتانگيز سياستمداران مواجه شده است. بيتوجهي به پيامدهاي اقتصادي تصميمات سياسي، تأثير تعيينکنندهاي بر عملکرد اقتصادي ايران داشته است.
نکته اينکه فقط با در اولويت قراردادن منافع ملي است که ميتوان رضايت اقشار مختلف جامعه را جلب كرد و در سايه صلح، ثبات و تنشزدايي، به اهداف اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي دست يافت. اهدافي مانند رفاه، رشد اقتصادي بالا و مستمر، کاهش نرخ بيکاري و تورم، کاهش فقر و نابرابري و در نهايت توسعه اقتصادي فقط در سايه صلح، آرامش و تعامل سازنده با ديگر کشورهاي جهان، ميسر ميشود و ثمره انزواي سياسي چيزي جز عقبماندگي نخواهد بود.
تجربه کشوري مانند چين نشان ميدهد رشد و توسعه تنها در سايه ثبات، صلح و آرامش کشور و ايجاد فضاي مساعد براي فعالان اقتصادي حاصل شده است و اين جمله معروف دنگ شيائو پينگ- رهبر اصلاحات- که ما براي بازسازي به 50 سال صلح با جهان نياز داريم، مؤيد اهميت اين مسئله است.موقعيت حساس کنوني ايران نيز بهمثابه يک بزنگاه تاريخي براي نظام تصميمگيري کلان کشور است. تصميم درباره مذاکره مجدد با آمريکا، تصميم درباره بازنگري در روابط سياسي منطقهاي و بينالمللي مثالهايي ازايندست است. از طرفي تصميمگيري در چنين مواقعي چندان هم دشوار نيست، چراکه تجربه ديگر کشورها به چراغ راه در پيشروي ماست. لازمه تصميمگيري مناسب در بزنگاه تاريخي، تحليل درست از شرايط روز، درک درست و سپس تصميمگيري بدون هرگونه تعصب است. خلاصه کلام آنکه اهميت تصميمگيري در بزنگاههاي تاريخي بيش از پيش ميشود و به اين مسئله بايد توجه کرد.جامعه امروز ايران بهمثابه کشتياي است که چند شکاف عميق در بدنه آن ايجاد شده، اما خدمه در تلاش براي نجات قايقهاي کوچک اطراف هستند، غافل از اينکه کشتي خودمان با خطر مواجه است و اين نابساماني محصول رويکردهايي است که در گذشته در پيش
گرفتهايم؛ براي مثال در سياست خارجي، در کمتر دورهاي توانستهايم روابط سازنده و مستمر با ديگر کشورهاي جهان برقرار کنيم. در شرايط کنوني بازنگري در سياستها اجتنابناپذير است. بازنگري در سياستها ميتواند موجب قوام و پويايي هر نظام سياسي باشد. بازنگري از سوی ارکان نظام، در مقايسه با تأکيد بر برخی سياستهاي گذشته، هزينه کمتري بر جامعه تحميل خواهد کرد. به نظر نگارنده اکنون زمان بازنگري و تغيير برخي رويکردها فرارسيده است؛ براي نمونه بازنگري در سياستهاي ملي و منطقهاي که پيشتر نيز مواردي از آن ذکر شد - کاهش تنش با کشورهاي همسايه- بهگونهاي که در همه آنها منافع مردم ايران و رشد و رونق اقتصادي کشور در اولويت قرار گيرد. درک همين واقعيت ساده، پیشنیاز دستيابي به اهدافي است که سالهاست براي رسيدن به آنها برنامه مينويسيم، اما در پايان در تحقق اهداف اين برنامهها ناتوان ميمانيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.