|

دکترین «محمدعلی» برای آمریکا

استفان والت. تحلیلگر بین‌الملل

نوشتن از جنجال‌ها و حاشیه‌هایی که ترامپ و دولتمردانش ایجاد می‌کنند، بسیار وسوسه‌انگیز است، اما من ترجیح می‌دهم در برابر این وسوسه مقاومت کنم و بر استراتژی بزرگ‌تری که آمریکای ترامپ باید در پیش بگیرد متمرکز شوم. معتقدم که ازدست‌دادن آگاهانه نفوذ و نزدیک‌شدن به دیگران با حدومرزی مشخص برخی اوقات می‌تواند نشانه خرد استراتژیک باشد. الهام‌بخش من در چنین اعتقادی مبارزه مشهور محمدعلی فقید با جورج فورمن در سال 1974 در زئیر بود؛ مبارزه‌ای که با نام «غرش در جنگل» شناخته می‌شود. در آن روزها فورمن حریفی ترسناک محسوب می‌شد، در 40 مسابقه حرفه‌ای بدون شکست بود و در 37‌رقابت اخیر، حریفانش را شکست داده بود. فورمن با وجود سن کمتر، اندامی بزرگ‌تر و قوی‌تر از محمدعلی داشت و قبل از این مسابقه جو فرایزر را در مسابقه برای کسب عنوان قهرمانی شکست داده بود. به‌این‌ترتیب اصلا عجیب نبود که فورمن از بخت بیشتری برای پیروزی در این رقابت برخوردار باشد. در چنین شرایطی محمدعلی چه باید می‌کرد؟ هواداران بوکس به خاطر می‌آورند که او چه استراتژی هوشمندانه‌ای در پیش گرفت. محمدعلی به‌جای رودرروشدن با فورمن تلاش کرد تا با تظاهر به گیرافتادن میان طناب‌های دور رینگ، حریف را وادار به پرتاب مشت‌های بی‌هدف و نه‌چندان اثربخش کند. در نتیجه فورمن پس از چند راند خسته شد و محمدعلی در راند هشتم توانست حریف نامدار خود را ناک‌اوت کند. حال چنین اپیزودی را چگونه می‌توان در دیپلماسی و سیاست خارجی اجرا کرد؟ دوران طولانی جنگ سرد را در نظر بگیرید. ایالات متحده کم‌وبیش استراتژی مشابهی را در برابر اتحاد جماهیر شوروی در پیش گرفت. تا میانه دهه 50 میلادی ایالات متحده تقریبا با تمام قدرت‌های صنعتی جهان متحد شده بود. در نتیجه این اتحاد، شوروی و هم‌پیمانان اغلب سرکشش از همه لحاظ از جمله ظرفیت‌های تولیدی، قدرت نظامی، ثروت، مشروعیت عمومی و رفاه همگانی در موقعیتی بسیار ضعیف قرار گرفتند. مسکو برای بهبود موقعیت بین‌المللی خود تلاش کرد برخی رژیم‌های شبه‌مارکسیستی و سوسیالیستی در جهان در‌حال‌توسعه را به سوی خود جذب کند، اما این کشورها نیز وزنه‌های درخور‌توجهی محسوب نمی‌شدند. آمریکا در اردوی خود آلمان، ژاپن، فرانسه، کانادا، بریتانیا، اسرائیل و عربستان‌ سعودی را داشت و در طرف مقابل کوبا، جمهوری دموکراتیک خلق یمن، رژیم‌های مارکسیستی اتیوپی، نیکاراگوئه و آنگولا و سوسیالیست‌های عرب از جمله مصر جمال عبدالناصر، رژیم‌های بعث در عراق و سوریه در کنار مسکو قرار داشتند. ایالات متحده اقدامات مختلفی برای تضعیف اتحاد رقیب انجام داد، اما این اقدامات در برابر حمایت‌های اتحاد شوروی از متحدانش چندان درخور ‌توجه نبود. متحدان آمریکا همیشه قدرتمندتر و باثبات‌تر از متحدان شوروی بودند. نکته ناامیدکننده دیگر برای شوروی این بود که روند شکست‌های رژیم‌های تحت حمایتش در خاورمیانه ادامه داشت و اقتصاد شوروی دیگر قادر نبود تا حمایت مورد نیاز را از این رژیم‌ها ادامه دهد. تهاجم به افغانستان در سال 1979 ضربه‌ای خلاص‌کننده برای شوروی بود و به فروپاشی حکومت کمونیستی مسکو انجامید. مشابه فریدمن، حکومت شوروی هم خود را مشغول جنگ‌ها و درگیری‌های پرهزینه و ویرانگر کرد و به حمایت از حکومت‌هایی ادامه داد که بیش از آنکه دارایی مسکو باشند، بار اضافی برای رهبران شوروی بودند. البته ایالت متحده نیز در برخی مقاطع این اشتباه را مرتکب شد که مهم‌ترین آن در ویتنام رقم خورد، اما اقتصاد ایالات متحده به اندازه درخور ‌توجهی قدرتمندتر از شوروی بود و متحدانش نیز بر قدرت واشنگتن می‌افزودند نه اینکه صرفا از سوی آمریکا تغذیه شوند. استراتژی آمریکا در برابر شوروی بسیار هوشمندانه بود و آنها بدون اینکه اقدام خاصی انجام دهند، سقوط رقیب خود در جنگ سرد را نظاره کردند، اما با پایان جنگ سرد این آمریکا بود که درسی را که محمدعلی به فورمن داد، فراموش کرد. آیا کشوری را سراغ دارید که به اندازه‌ای که آمریکا در عراق، افغانستان، سومالی و یمن با هدف توازن قدرت یا کنترل مناطق نه‌چندان ضروری پول، زمان و انرژی صرف کرده، هزینه کرده باشد؟ حتی در برخی موارد ورود ایالت متحده به این منازعات باعث وخیم‌ترشدن وضعیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی این کشورها و حتی در داخل آمریکا شده است. این دقیقا همان چیزی است که اسامه بن‌لادن با حملات 11 سپتامبر 2001 می‌خواست به آن دست یابد. بن‌لادن در تخمین شکنندگی ایالات متحده دچار اشتباه شده بود، اما تردیدی نیست که واکنش آمریکا به حملات 11 سپتامبر در مقایسه با این حملات ضربه بیشتری به این کشور وارد کرد. رهبران آمریکا در سه دهه اخیر فراموش کرده‌اند که چه عواملی اتحاد شوروی را فروپاشید. قدرت‌های بزرگ می‌توانند با اجازه‌دادن به رقبای خود برای انجام اقدامات پرهزینه، به‌طور غیرمستقیم منافع خود را به بهترین شکل تأمین کنند.
منبع: فارن‌افرز

نوشتن از جنجال‌ها و حاشیه‌هایی که ترامپ و دولتمردانش ایجاد می‌کنند، بسیار وسوسه‌انگیز است، اما من ترجیح می‌دهم در برابر این وسوسه مقاومت کنم و بر استراتژی بزرگ‌تری که آمریکای ترامپ باید در پیش بگیرد متمرکز شوم. معتقدم که ازدست‌دادن آگاهانه نفوذ و نزدیک‌شدن به دیگران با حدومرزی مشخص برخی اوقات می‌تواند نشانه خرد استراتژیک باشد. الهام‌بخش من در چنین اعتقادی مبارزه مشهور محمدعلی فقید با جورج فورمن در سال 1974 در زئیر بود؛ مبارزه‌ای که با نام «غرش در جنگل» شناخته می‌شود. در آن روزها فورمن حریفی ترسناک محسوب می‌شد، در 40 مسابقه حرفه‌ای بدون شکست بود و در 37‌رقابت اخیر، حریفانش را شکست داده بود. فورمن با وجود سن کمتر، اندامی بزرگ‌تر و قوی‌تر از محمدعلی داشت و قبل از این مسابقه جو فرایزر را در مسابقه برای کسب عنوان قهرمانی شکست داده بود. به‌این‌ترتیب اصلا عجیب نبود که فورمن از بخت بیشتری برای پیروزی در این رقابت برخوردار باشد. در چنین شرایطی محمدعلی چه باید می‌کرد؟ هواداران بوکس به خاطر می‌آورند که او چه استراتژی هوشمندانه‌ای در پیش گرفت. محمدعلی به‌جای رودرروشدن با فورمن تلاش کرد تا با تظاهر به گیرافتادن میان طناب‌های دور رینگ، حریف را وادار به پرتاب مشت‌های بی‌هدف و نه‌چندان اثربخش کند. در نتیجه فورمن پس از چند راند خسته شد و محمدعلی در راند هشتم توانست حریف نامدار خود را ناک‌اوت کند. حال چنین اپیزودی را چگونه می‌توان در دیپلماسی و سیاست خارجی اجرا کرد؟ دوران طولانی جنگ سرد را در نظر بگیرید. ایالات متحده کم‌وبیش استراتژی مشابهی را در برابر اتحاد جماهیر شوروی در پیش گرفت. تا میانه دهه 50 میلادی ایالات متحده تقریبا با تمام قدرت‌های صنعتی جهان متحد شده بود. در نتیجه این اتحاد، شوروی و هم‌پیمانان اغلب سرکشش از همه لحاظ از جمله ظرفیت‌های تولیدی، قدرت نظامی، ثروت، مشروعیت عمومی و رفاه همگانی در موقعیتی بسیار ضعیف قرار گرفتند. مسکو برای بهبود موقعیت بین‌المللی خود تلاش کرد برخی رژیم‌های شبه‌مارکسیستی و سوسیالیستی در جهان در‌حال‌توسعه را به سوی خود جذب کند، اما این کشورها نیز وزنه‌های درخور‌توجهی محسوب نمی‌شدند. آمریکا در اردوی خود آلمان، ژاپن، فرانسه، کانادا، بریتانیا، اسرائیل و عربستان‌ سعودی را داشت و در طرف مقابل کوبا، جمهوری دموکراتیک خلق یمن، رژیم‌های مارکسیستی اتیوپی، نیکاراگوئه و آنگولا و سوسیالیست‌های عرب از جمله مصر جمال عبدالناصر، رژیم‌های بعث در عراق و سوریه در کنار مسکو قرار داشتند. ایالات متحده اقدامات مختلفی برای تضعیف اتحاد رقیب انجام داد، اما این اقدامات در برابر حمایت‌های اتحاد شوروی از متحدانش چندان درخور ‌توجه نبود. متحدان آمریکا همیشه قدرتمندتر و باثبات‌تر از متحدان شوروی بودند. نکته ناامیدکننده دیگر برای شوروی این بود که روند شکست‌های رژیم‌های تحت حمایتش در خاورمیانه ادامه داشت و اقتصاد شوروی دیگر قادر نبود تا حمایت مورد نیاز را از این رژیم‌ها ادامه دهد. تهاجم به افغانستان در سال 1979 ضربه‌ای خلاص‌کننده برای شوروی بود و به فروپاشی حکومت کمونیستی مسکو انجامید. مشابه فریدمن، حکومت شوروی هم خود را مشغول جنگ‌ها و درگیری‌های پرهزینه و ویرانگر کرد و به حمایت از حکومت‌هایی ادامه داد که بیش از آنکه دارایی مسکو باشند، بار اضافی برای رهبران شوروی بودند. البته ایالت متحده نیز در برخی مقاطع این اشتباه را مرتکب شد که مهم‌ترین آن در ویتنام رقم خورد، اما اقتصاد ایالات متحده به اندازه درخور ‌توجهی قدرتمندتر از شوروی بود و متحدانش نیز بر قدرت واشنگتن می‌افزودند نه اینکه صرفا از سوی آمریکا تغذیه شوند. استراتژی آمریکا در برابر شوروی بسیار هوشمندانه بود و آنها بدون اینکه اقدام خاصی انجام دهند، سقوط رقیب خود در جنگ سرد را نظاره کردند، اما با پایان جنگ سرد این آمریکا بود که درسی را که محمدعلی به فورمن داد، فراموش کرد. آیا کشوری را سراغ دارید که به اندازه‌ای که آمریکا در عراق، افغانستان، سومالی و یمن با هدف توازن قدرت یا کنترل مناطق نه‌چندان ضروری پول، زمان و انرژی صرف کرده، هزینه کرده باشد؟ حتی در برخی موارد ورود ایالت متحده به این منازعات باعث وخیم‌ترشدن وضعیت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی این کشورها و حتی در داخل آمریکا شده است. این دقیقا همان چیزی است که اسامه بن‌لادن با حملات 11 سپتامبر 2001 می‌خواست به آن دست یابد. بن‌لادن در تخمین شکنندگی ایالات متحده دچار اشتباه شده بود، اما تردیدی نیست که واکنش آمریکا به حملات 11 سپتامبر در مقایسه با این حملات ضربه بیشتری به این کشور وارد کرد. رهبران آمریکا در سه دهه اخیر فراموش کرده‌اند که چه عواملی اتحاد شوروی را فروپاشید. قدرت‌های بزرگ می‌توانند با اجازه‌دادن به رقبای خود برای انجام اقدامات پرهزینه، به‌طور غیرمستقیم منافع خود را به بهترین شکل تأمین کنند.
منبع: فارن‌افرز

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.