|

بدا به‌ حال مسببان!

احمد غلامی . سردبیر

انگار اين روزها دولت و مجلس از صحنه سياسي كشور غايب هستند؛ دو ركن اساسي كشور كه با رأي مستقيم مردم انتخاب می‌شوند و تجلي دموكراسي در ايران‌ هستند. اين دو نهاد در‌حال‌حاضر بيش از آنكه در عرصه سياست كنش‌گر باشند، واكنش‌گرند و البته مجلس بيش از دولت اين‌گونه است. در هيچ دوره‌اي آزمون نظارت ناظران چنین با خطا همراه نبوده است. نمايندگان مجلس همان‌ کسانی هستند كه از این آزمون گذشته‌اند و بعيد است از ميان اين «تازه به‌ مجلس ‌رسيدگان» سياستي گرم شود. دولت و مجلسي كه «فرمول سياسي» كارآمدي نداشته باشد، منفعل خواهد بود؛ انفعالی که به‌نفع هيچ‌كس نيست. اگر اصلاح‌طلبان شرايط كنوني را پيش‌بيني مي‌كردند، شاید زير بار حمايت از اين نمايندگان نمي‌رفتند. نمايندگاني كه نه دغدغه برابری سياسي دارند و نه برابری اقتصادي. اگر دغدغه‌اي هم داشته باشند، توان و تجربه اجراي آن را ندارند. شايد عجيب باشد كه بگوييم بخشی از مشكلات سياسي دولت و جامعه زير سر مجلس دهم است. مجلسِ ناكارآمدي كه توان كنش‌گري ندارد و نمايندگان آن بيش از هر چيز به منافع حداكثري خود و حوزه انتخابي‌شان فكر مي‌كنند. برخي نمايندگان نيز در كنج عافيت نشسته‌اند و در انتظارند دور مجلس بگردد و تمام شود تا در رزومه آنان نمايندگي مجلس شوراي اسلامي نيز ثبت شود؛ همين و بس. اصلاح‌طلبان ناخواسته در تَله افتاده‌اند؛ آنان براي حضور حداكثري در مجلس دست به اقدامي تاكتيكي زدند و نامزدهایی را انتخاب کردند كه بتوانند از فيلتر نظارت ناظران بگذرند. اين اقدام تاكتيكيِ اصلاح‌طلبان با تغيير سياست‌هاي جهاني به اشتباهي استراتژيك بدل شد. اينك نمايندگانی از اصلاح‌طلبان در مجلس حضور دارند كه بخشی از آنان چندان نسبتي با اصلاح‌‌طلبي ندارند و حتی ناظرانی كه در روزهاي آغازينِ انتخابات مجلس اوضاع را بر وفق مراد مي‌ديدند و احساس شعف و خرسندي داشتند، اينك چندان خرسند نيستند. درست است كه اصلاح‌طلبانِ ناآرام كنار رفته و اصلاح‌طلبانی آرام مجلسي بي‌دردسر ترتيب داده‌اند، اما كنش‌گرانِ اپوزیسیونی در جامعه در كار خلق سياست هستند كه هیچ نهادی كوچك‌ترين اثري در فعاليت سياسي آنان ندارد. در دوره‌اي كه كنش‌گري سياسي از دست دولت و مجلس خارج شود، نهادهاي رسمي خواسته يا ناخواسته خط مقدمِ جبهه مي‌شوند. اگر وضعيت سياسي جامعه روبه‌راه است كه خوشابه‌حالِ ناظران، مجریان، اصولگرايان و اصلاح‌طلبان و اگر اوضاع وخیم است، بدا به‌حال مسببان. آنچه بيش از هر چيز براي اصلاح‌طلبان عيان شده اين نكته است كه در هيچ شرايطي نبايد تن به مصالحه داد. دموكراسي، استراتژي است نه تاكتيك. اصولگرايان در اين زمينه مدعي نبوده‌اند اما اصلاح‌طلبان مدعيِ دموكراسي و برابري سياسي بوده‌اند. برابري سياسي به‌معناي رشد حقوق شهروندي به‌مثابه گسترش حقوق مدني، سياسي و اجتماعي كه تبلور دموكراسي است و دربردارنده اصل برابری. اصلاح‌طلبان از شرايط آينده جامعه و تغييرات اساسي آن چشم‌انداز روشني نداشتند و تغيير سياست‌هاي جهاني نيز به غافلگيري‌شان دامن زد و آنان را در وضعيتي خنثي گرفتار کرد. اكنون، تريبون مجلس بيش از هر زمان ديگري براي اصلاح‌طلبان گره‌گشا است. تريبوني كه پیش از اينها از دستش داده‌اند. اصلاح‌طلبان در سياست كشت ديم را برگزيدند و به انتظار باران نشستند. باران كه نباريد هيچ، بذرهاي پاشيده‌شده را هم باد با خود برد. اگر اصلاح‌طلبان غفلت كنند، شكست بعدي در پيش‌ است و آن‌چيزي نيست جز اين‌همانيِ اصلاح‌طلبان با اصولگرايان؛ دو گفتمان مستقل از هم كه تفاوت‌هاي بنياديني با يكديگر داشتند.

اين‌همانيِ اين دو گفتمان يعني دولتي تك‌حزبي و ناگفته پیداست که جامعه تك‌حزبي جامعه‌اي دموكراتيك نيست. پايداريِ اصلاح‌طلبان بر تفاوت و استقلال خویش، بزنگاهي تاريخي است كه نبايد از کف برود. شايد دولت و نهادهاي رسمي بي‌ميل به اين هم‌سويي نباشند و در شرايط كنوني انگيزه كافي براي تأسيس غيررسمي يك حزب فراگير در سر داشته باشند. اصلاح‌طلبان در تعارض و تفاوت‌شان با طیف‌های اصولگرا معنا پيدا مي‌كنند. اين‌همانی آنان با ديگران به ‌بهانه شرايط خطير كشور، اصلاح‌طلبان را از معنا تهي خواهد كرد. اصلاح‌طلبان نبايد گرفتار وضعيتي شوند كه دولت و مجلس شدند. اين دو نهاد هيچ فرمول سياسي‌ای براي كنش‌گري سياسي ندارد. بي‌دليل نيست كه اپوزيسيون خارج كشور درصدد برآمده تا اين فضاي خالي را با روايت‌هاي خود پُر كند و در این میان، بيشترين تلاش از سوي سلطنت‌طلب‌ها صورت مي‌گيرد.

آنان تلاش مي‌كنند تا با احیای نسخه‌ای از ناسيوناليسم ايراني و تكيه بر میراثِ دوران باستان روايتي تاريخي از گذشته‌اي شكوهمند بسازند؛ سلطنت‌طلبان با درك فقدانِ فرمول سياسي مي‌خواهند رويكرد خود به سياست را در جامعه فرموله كنند؛ اگرچه پيش‌تر احمدي‌نژاد و يارانش با روایت دیگری دست به اين كار زدند. آنان بسيار تلاش كردند تا از رجعت به ناسيوناليسم و شكوه تاريخ ايران باستان استفاده تاكتيكي كنند و به سياست بازگردند كه با انتقادات شديدي روبه‌رو شدند و بنيان دولت خود را بر باد دادند. اينك دولت و مجلس و جناح‌هاي سياسي در بزنگاه حساسي قرار دارند و اگر نتوانند روايت تازه‌ای از سياست خلق و آن را فرموله كنند، جاي آن را ايده‌هاي ديگری خواهند گرفت و آنچه شرايط را خطرناك مي‌كند، جاافتادنِ ايده‌هايی‌ است که دست بالا را دارند و به‌تمامی ارتجاعي‌اند.

انگار اين روزها دولت و مجلس از صحنه سياسي كشور غايب هستند؛ دو ركن اساسي كشور كه با رأي مستقيم مردم انتخاب می‌شوند و تجلي دموكراسي در ايران‌ هستند. اين دو نهاد در‌حال‌حاضر بيش از آنكه در عرصه سياست كنش‌گر باشند، واكنش‌گرند و البته مجلس بيش از دولت اين‌گونه است. در هيچ دوره‌اي آزمون نظارت ناظران چنین با خطا همراه نبوده است. نمايندگان مجلس همان‌ کسانی هستند كه از این آزمون گذشته‌اند و بعيد است از ميان اين «تازه به‌ مجلس ‌رسيدگان» سياستي گرم شود. دولت و مجلسي كه «فرمول سياسي» كارآمدي نداشته باشد، منفعل خواهد بود؛ انفعالی که به‌نفع هيچ‌كس نيست. اگر اصلاح‌طلبان شرايط كنوني را پيش‌بيني مي‌كردند، شاید زير بار حمايت از اين نمايندگان نمي‌رفتند. نمايندگاني كه نه دغدغه برابری سياسي دارند و نه برابری اقتصادي. اگر دغدغه‌اي هم داشته باشند، توان و تجربه اجراي آن را ندارند. شايد عجيب باشد كه بگوييم بخشی از مشكلات سياسي دولت و جامعه زير سر مجلس دهم است. مجلسِ ناكارآمدي كه توان كنش‌گري ندارد و نمايندگان آن بيش از هر چيز به منافع حداكثري خود و حوزه انتخابي‌شان فكر مي‌كنند. برخي نمايندگان نيز در كنج عافيت نشسته‌اند و در انتظارند دور مجلس بگردد و تمام شود تا در رزومه آنان نمايندگي مجلس شوراي اسلامي نيز ثبت شود؛ همين و بس. اصلاح‌طلبان ناخواسته در تَله افتاده‌اند؛ آنان براي حضور حداكثري در مجلس دست به اقدامي تاكتيكي زدند و نامزدهایی را انتخاب کردند كه بتوانند از فيلتر نظارت ناظران بگذرند. اين اقدام تاكتيكيِ اصلاح‌طلبان با تغيير سياست‌هاي جهاني به اشتباهي استراتژيك بدل شد. اينك نمايندگانی از اصلاح‌طلبان در مجلس حضور دارند كه بخشی از آنان چندان نسبتي با اصلاح‌‌طلبي ندارند و حتی ناظرانی كه در روزهاي آغازينِ انتخابات مجلس اوضاع را بر وفق مراد مي‌ديدند و احساس شعف و خرسندي داشتند، اينك چندان خرسند نيستند. درست است كه اصلاح‌طلبانِ ناآرام كنار رفته و اصلاح‌طلبانی آرام مجلسي بي‌دردسر ترتيب داده‌اند، اما كنش‌گرانِ اپوزیسیونی در جامعه در كار خلق سياست هستند كه هیچ نهادی كوچك‌ترين اثري در فعاليت سياسي آنان ندارد. در دوره‌اي كه كنش‌گري سياسي از دست دولت و مجلس خارج شود، نهادهاي رسمي خواسته يا ناخواسته خط مقدمِ جبهه مي‌شوند. اگر وضعيت سياسي جامعه روبه‌راه است كه خوشابه‌حالِ ناظران، مجریان، اصولگرايان و اصلاح‌طلبان و اگر اوضاع وخیم است، بدا به‌حال مسببان. آنچه بيش از هر چيز براي اصلاح‌طلبان عيان شده اين نكته است كه در هيچ شرايطي نبايد تن به مصالحه داد. دموكراسي، استراتژي است نه تاكتيك. اصولگرايان در اين زمينه مدعي نبوده‌اند اما اصلاح‌طلبان مدعيِ دموكراسي و برابري سياسي بوده‌اند. برابري سياسي به‌معناي رشد حقوق شهروندي به‌مثابه گسترش حقوق مدني، سياسي و اجتماعي كه تبلور دموكراسي است و دربردارنده اصل برابری. اصلاح‌طلبان از شرايط آينده جامعه و تغييرات اساسي آن چشم‌انداز روشني نداشتند و تغيير سياست‌هاي جهاني نيز به غافلگيري‌شان دامن زد و آنان را در وضعيتي خنثي گرفتار کرد. اكنون، تريبون مجلس بيش از هر زمان ديگري براي اصلاح‌طلبان گره‌گشا است. تريبوني كه پیش از اينها از دستش داده‌اند. اصلاح‌طلبان در سياست كشت ديم را برگزيدند و به انتظار باران نشستند. باران كه نباريد هيچ، بذرهاي پاشيده‌شده را هم باد با خود برد. اگر اصلاح‌طلبان غفلت كنند، شكست بعدي در پيش‌ است و آن‌چيزي نيست جز اين‌همانيِ اصلاح‌طلبان با اصولگرايان؛ دو گفتمان مستقل از هم كه تفاوت‌هاي بنياديني با يكديگر داشتند.

اين‌همانيِ اين دو گفتمان يعني دولتي تك‌حزبي و ناگفته پیداست که جامعه تك‌حزبي جامعه‌اي دموكراتيك نيست. پايداريِ اصلاح‌طلبان بر تفاوت و استقلال خویش، بزنگاهي تاريخي است كه نبايد از کف برود. شايد دولت و نهادهاي رسمي بي‌ميل به اين هم‌سويي نباشند و در شرايط كنوني انگيزه كافي براي تأسيس غيررسمي يك حزب فراگير در سر داشته باشند. اصلاح‌طلبان در تعارض و تفاوت‌شان با طیف‌های اصولگرا معنا پيدا مي‌كنند. اين‌همانی آنان با ديگران به ‌بهانه شرايط خطير كشور، اصلاح‌طلبان را از معنا تهي خواهد كرد. اصلاح‌طلبان نبايد گرفتار وضعيتي شوند كه دولت و مجلس شدند. اين دو نهاد هيچ فرمول سياسي‌ای براي كنش‌گري سياسي ندارد. بي‌دليل نيست كه اپوزيسيون خارج كشور درصدد برآمده تا اين فضاي خالي را با روايت‌هاي خود پُر كند و در این میان، بيشترين تلاش از سوي سلطنت‌طلب‌ها صورت مي‌گيرد.

آنان تلاش مي‌كنند تا با احیای نسخه‌ای از ناسيوناليسم ايراني و تكيه بر میراثِ دوران باستان روايتي تاريخي از گذشته‌اي شكوهمند بسازند؛ سلطنت‌طلبان با درك فقدانِ فرمول سياسي مي‌خواهند رويكرد خود به سياست را در جامعه فرموله كنند؛ اگرچه پيش‌تر احمدي‌نژاد و يارانش با روایت دیگری دست به اين كار زدند. آنان بسيار تلاش كردند تا از رجعت به ناسيوناليسم و شكوه تاريخ ايران باستان استفاده تاكتيكي كنند و به سياست بازگردند كه با انتقادات شديدي روبه‌رو شدند و بنيان دولت خود را بر باد دادند. اينك دولت و مجلس و جناح‌هاي سياسي در بزنگاه حساسي قرار دارند و اگر نتوانند روايت تازه‌ای از سياست خلق و آن را فرموله كنند، جاي آن را ايده‌هاي ديگری خواهند گرفت و آنچه شرايط را خطرناك مي‌كند، جاافتادنِ ايده‌هايی‌ است که دست بالا را دارند و به‌تمامی ارتجاعي‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.