|

توفیق، مکتبی ادامه‌دار

احمد عبداللهی‌نیا. کاریکاتوریست توفیق و گل‌آقا

ما نسل خوش‌شانسی بودیم که دورانی را به چشم دیدیم و لمس کردیم که همه‌چیزش حساب و کتاب داشت و باید برای به‌دست‌آوردنش تلاش می‌کردیم. اصلا رفیق‌بازی‌ها و منفعت‌طلبی‌های حالا به این شدت در آن ایام دخیل نبود؛ باید تلاش می‌کردیم تا بتوانیم خودمان را ثابت کنیم. جوانان را مؤدب و بامسئولیت تربیت می‌کردند. احترام به بزرگ‌تر و به پیشکسوت سرلوحه کارشان بود. در سال 1346، من یک نوجوان جنوب‌شهری خجالتی بودم که برای گذران دوران نوجوانی، تابلوی رنگ‌روغن و سیاه‌قلم می‌کشیدم و با فروش آن دوران را سپری می‌کردم. در همان دوران با «روزنامه توفیق» آشنا شدم و به تشویق برادرم گاهی کاریکاتوری می‌کشیدم و برای آن می‌فرستادم و در کمال ناباوری می‌دیدم که چاپ می‌شوند. این ارتباط جسته و گریخته ادامه داشت. گاهی هم چیزی نمی‌فرستادم و نامه‌ای از کاکاتوفیق می‌آمد که چرا کم‌کار شدی؟ تا اینکه تابستان 1347 مسابقه‌ای در توفیق برگزار شد و موضوع آن کشیدن کاریکاتور چهره شخصیت‌های سیاسی آن زمان با حروف اسمشان بود که من هم «بادمجون» معروف را کشیدم و اول شدم و بعد هم دعوت به کار.... ؛ این همکاری تا آخرین روز انتشار توفیق ادامه داشت.
با ورود به توفیق آن‌قدر این هنر برایم جذابیت پیدا کرد که دیگر کشیدن تابلو را کنار گذاشتم و کشیدن کاریکاتور همه وقتم را گرفت. در توفیق بود که احترام به پیشکسوت را آموختم؛ آموختم سرم در کار خودم باشد و برای پیشرفت به جای آویزان‌شدن به این و آن، باید تلاش کنم. اینها را همان روز اول آقای حسن توفیق به من حالی کرد و گفت: «در اینجا باید سه اصل را رعایت کنی. هر کس یک روز زودتر از تو کارش را شروع کرده، پیشکسوت تو است. نباید پشت‌سر کسی حرفی بزنی. سرت باید توی کار خودت باشد و اگر هم کاری را نمی‌توانی انجام بدهی همان اول قبول نکن». در هر حال این همکاری تا آخرین روز انتشار توفیق ادامه داشت.
بعد از توفیق با اکثر نشریات همکاری داشته و دارم ولی متأسفانه در هیچ‌کدام نظم و حساب و کتابی را که در توفیق برای استفاده از کارها بود، ندیدم. در توفیق حتی در داخل مجله هم کار مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رفت و شخص خودش پیشرفت کارش را با ورق‌زدن مجله متوجه می‌شد. در زمان ما تعداد کاریکاتوریست‌ها به 20 نفر هم نمی‌رسید، حالا اما هزاران جوان با استعداد، با قلم‌های قوی و فکرهای زیبا و امکانات فراوان داریم. حالا زمانی است که به افرادی مثل استاد حسن توفیق و نشریه‌ای مثل توفیق نیاز داریم تا سرمایه‌های کاریکاتور ایران را زیر بال و پر بگیرد و راه درست را به آنها نشان دهد. در‌حال‌حاضر ما بیش از هر زمان دیگری در مطبوعات صفحه‌های طنز و کاریکاتور داریم که از سوی جوانانی مدیریت می‌شوند که بسیاری از آنها واقعا پرتلاش و بااستعدادند؛ اگرچه به‌نظر می‌رسد آن‌طور‌که شایسته است از تجربه بچه‌های قدیمی بهره نمی‌برند. شاید به همین دلیل است که در‌حال‌حاضر به‌جز مجله «طنز و کاریکاتور» که دوست و همکار عزیزم، جواد علیزاده، با مشکلات فراوان با چنگ و دندان و بدون حمایت‌های مالی چراغش را روشن نگه داشته و استعدادهای فراوانی هم کشف کرده و تحویل کاریکاتور ایران داده است، مجله چندان مطرح دیگری نداریم. همان‌طور که گفتم در توفیق همه‌چیز روی حساب و کتاب بود. برای مطرح‌شدن باید تلاش می‌کردی ولی متأسفانه الان این مرزها نیست، دلیلش را هم نمی‌دانم. در‌صورتی‌که توجه به این مسئله به سود خود کاریکاتوریست جوان هم هست. ما خودمان خیلی صدمه خوردیم. کارهایمان از انتهای صفحات مجله شروع می‌شد تا آرام‌آرام با پیشرفت به صفحات اول می‌رسید. این یک حُسن داشت. وقتی مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رفتیم این تلاش در طول زمان باعث می‌شد بیشتر بیاموزیم. به همین دلیل است که شاگردان مکتب توفیق هنوز هم فعال‌اند و مکتب توفیق همچنان ادامه دارد.
برای حُسن‌ختام بد نیست خاطره‌ای جالب از آن دوران برایتان بگویم که ذکرش خالی از لطف نیست. حزب خران توفیق خیلی موردتوجه مردم بود و خیلی‌ها آرزو داشتند که عضو این حزب شوند؛ از استاد دانشگاه گرفته تا پزشک و مردم عادی ولی برای عضوشدن باید سند و مدرک رو می‌کردند و هر سند و مدرکی هم پذیرفته نمی‌شد. دوستی داشتم که برای عضویت در حزب خران تلاش کرده بود. چندبار سند و مدرک فرستاده بود، ولی قبول نکرده بودند. یک روز به من گفت: «خب تو که اونجا هستی ببین چه مدرکی بیشتر مورد قبوله تا من جور کنم!». من هم یک روز به حسن‌آقا گفتم: «استاد، من دوستی دارم که چندبار مدارک خریتش را فرستاده ولی قبول نکرده‌اند، مشکلش چیست؟» حسن‌آقا گفت: «برای خریتش دیگه سند و مدرک لازم نیست، همین‌که دوست توئه خودش پدر جد سند و مدرکه، بگو بیاد!.»
خداوند مهربان این استاد عزیز و نازنین را برای هنر کاریکاتور ایران حفظ کند.

ما نسل خوش‌شانسی بودیم که دورانی را به چشم دیدیم و لمس کردیم که همه‌چیزش حساب و کتاب داشت و باید برای به‌دست‌آوردنش تلاش می‌کردیم. اصلا رفیق‌بازی‌ها و منفعت‌طلبی‌های حالا به این شدت در آن ایام دخیل نبود؛ باید تلاش می‌کردیم تا بتوانیم خودمان را ثابت کنیم. جوانان را مؤدب و بامسئولیت تربیت می‌کردند. احترام به بزرگ‌تر و به پیشکسوت سرلوحه کارشان بود. در سال 1346، من یک نوجوان جنوب‌شهری خجالتی بودم که برای گذران دوران نوجوانی، تابلوی رنگ‌روغن و سیاه‌قلم می‌کشیدم و با فروش آن دوران را سپری می‌کردم. در همان دوران با «روزنامه توفیق» آشنا شدم و به تشویق برادرم گاهی کاریکاتوری می‌کشیدم و برای آن می‌فرستادم و در کمال ناباوری می‌دیدم که چاپ می‌شوند. این ارتباط جسته و گریخته ادامه داشت. گاهی هم چیزی نمی‌فرستادم و نامه‌ای از کاکاتوفیق می‌آمد که چرا کم‌کار شدی؟ تا اینکه تابستان 1347 مسابقه‌ای در توفیق برگزار شد و موضوع آن کشیدن کاریکاتور چهره شخصیت‌های سیاسی آن زمان با حروف اسمشان بود که من هم «بادمجون» معروف را کشیدم و اول شدم و بعد هم دعوت به کار.... ؛ این همکاری تا آخرین روز انتشار توفیق ادامه داشت.
با ورود به توفیق آن‌قدر این هنر برایم جذابیت پیدا کرد که دیگر کشیدن تابلو را کنار گذاشتم و کشیدن کاریکاتور همه وقتم را گرفت. در توفیق بود که احترام به پیشکسوت را آموختم؛ آموختم سرم در کار خودم باشد و برای پیشرفت به جای آویزان‌شدن به این و آن، باید تلاش کنم. اینها را همان روز اول آقای حسن توفیق به من حالی کرد و گفت: «در اینجا باید سه اصل را رعایت کنی. هر کس یک روز زودتر از تو کارش را شروع کرده، پیشکسوت تو است. نباید پشت‌سر کسی حرفی بزنی. سرت باید توی کار خودت باشد و اگر هم کاری را نمی‌توانی انجام بدهی همان اول قبول نکن». در هر حال این همکاری تا آخرین روز انتشار توفیق ادامه داشت.
بعد از توفیق با اکثر نشریات همکاری داشته و دارم ولی متأسفانه در هیچ‌کدام نظم و حساب و کتابی را که در توفیق برای استفاده از کارها بود، ندیدم. در توفیق حتی در داخل مجله هم کار مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رفت و شخص خودش پیشرفت کارش را با ورق‌زدن مجله متوجه می‌شد. در زمان ما تعداد کاریکاتوریست‌ها به 20 نفر هم نمی‌رسید، حالا اما هزاران جوان با استعداد، با قلم‌های قوی و فکرهای زیبا و امکانات فراوان داریم. حالا زمانی است که به افرادی مثل استاد حسن توفیق و نشریه‌ای مثل توفیق نیاز داریم تا سرمایه‌های کاریکاتور ایران را زیر بال و پر بگیرد و راه درست را به آنها نشان دهد. در‌حال‌حاضر ما بیش از هر زمان دیگری در مطبوعات صفحه‌های طنز و کاریکاتور داریم که از سوی جوانانی مدیریت می‌شوند که بسیاری از آنها واقعا پرتلاش و بااستعدادند؛ اگرچه به‌نظر می‌رسد آن‌طور‌که شایسته است از تجربه بچه‌های قدیمی بهره نمی‌برند. شاید به همین دلیل است که در‌حال‌حاضر به‌جز مجله «طنز و کاریکاتور» که دوست و همکار عزیزم، جواد علیزاده، با مشکلات فراوان با چنگ و دندان و بدون حمایت‌های مالی چراغش را روشن نگه داشته و استعدادهای فراوانی هم کشف کرده و تحویل کاریکاتور ایران داده است، مجله چندان مطرح دیگری نداریم. همان‌طور که گفتم در توفیق همه‌چیز روی حساب و کتاب بود. برای مطرح‌شدن باید تلاش می‌کردی ولی متأسفانه الان این مرزها نیست، دلیلش را هم نمی‌دانم. در‌صورتی‌که توجه به این مسئله به سود خود کاریکاتوریست جوان هم هست. ما خودمان خیلی صدمه خوردیم. کارهایمان از انتهای صفحات مجله شروع می‌شد تا آرام‌آرام با پیشرفت به صفحات اول می‌رسید. این یک حُسن داشت. وقتی مرحله‌به‌مرحله پیش می‌رفتیم این تلاش در طول زمان باعث می‌شد بیشتر بیاموزیم. به همین دلیل است که شاگردان مکتب توفیق هنوز هم فعال‌اند و مکتب توفیق همچنان ادامه دارد.
برای حُسن‌ختام بد نیست خاطره‌ای جالب از آن دوران برایتان بگویم که ذکرش خالی از لطف نیست. حزب خران توفیق خیلی موردتوجه مردم بود و خیلی‌ها آرزو داشتند که عضو این حزب شوند؛ از استاد دانشگاه گرفته تا پزشک و مردم عادی ولی برای عضوشدن باید سند و مدرک رو می‌کردند و هر سند و مدرکی هم پذیرفته نمی‌شد. دوستی داشتم که برای عضویت در حزب خران تلاش کرده بود. چندبار سند و مدرک فرستاده بود، ولی قبول نکرده بودند. یک روز به من گفت: «خب تو که اونجا هستی ببین چه مدرکی بیشتر مورد قبوله تا من جور کنم!». من هم یک روز به حسن‌آقا گفتم: «استاد، من دوستی دارم که چندبار مدارک خریتش را فرستاده ولی قبول نکرده‌اند، مشکلش چیست؟» حسن‌آقا گفت: «برای خریتش دیگه سند و مدرک لازم نیست، همین‌که دوست توئه خودش پدر جد سند و مدرکه، بگو بیاد!.»
خداوند مهربان این استاد عزیز و نازنین را برای هنر کاریکاتور ایران حفظ کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.