دبیر کل نهضت آزادی با اشاره به کودتای ۲۸ مرداد:
مسئولان کشور یک عبرت تاریخی دارند
ایلنا: محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی، درباره عوامل بهوجودآورنده کودتای 28 مرداد سال ١٣٣٢ گفت: به نظر من اگر بخواهیم به طور خلاصه در یک نگاه تحلیلی کوتاه مجموعه عواملی که موجب شد نهضت ملی ایران با کودتا مواجه شود را بررسی کنیم، میتوان این عوامل را در سه جبهه مورد توجه قرار داد.
توسلی ادامه داد: نخستین جبهه، جبهه داخلی است که تا ٣٠ تیر ١٣٣١ در جبهه داخلی هماهنگی خوبی برقرار است و آیتالله کاشانی با رهبران جبهه ملی و دکتر مصدق در یک مجموعه هماهنگ عمل میکنند بهطوریکه وقتی دکتر مصدق بعد از برگزاری انتخابات مجلس هفدهم خواست شاه فرماندهی ارتش را به وی بسپارد و در دولت اختیارات کامل داشته باشد، رخداد ٣٠ تیر پیش میآید و قوامالسلطنه از سوی شاه به نخستوزیری انتخاب میشود ولی با بیانیهای که آیتالله کاشانی صادر میکند و با توجه به پایگاه اجتماعی که دکتر مصدق و نیروهای ملی دارند، واقعه ٣٠ تیر با شکست مواجه میشود و شاه و عوامل استبداد سلطنتی مجبور به عقبنشینی میشوند و عملا دکتر مصدق موفق میشود کابینهاش را با حضور وزیر دفاع منتخب خودش شکل دهد.
وی با اشاره به اینکه نقطه افتراق بین دکتر مصدق و آیتالله کاشانی از بعد از واقعه ۳۰ تیر آغاز میشود، گفت: آیتالله کاشانی فکر میکند به این دلیل که در این موفقیت نقش داشته، میتواند در تصمیمات دولت شرکت داشته باشد. در این زمان است که استعمار انگلیس که منافعش را از دست داده و در همه مقاطع به دنبال این است که در کشور نفوذ و اختلاف ایجاد کند، سعی در نفوذ در برخی از سران جبهه ملی میکند تا ایجاد تفرقه کند. از همین جاست که تفرقهها و جداییها آغاز میشود. این فعال سیاسی گفت: این مشکلی است درونی که نشان میدهد هنوز زمینههای فرهنگ استبدادی و خودبرتربینیها در مدیریت سیاسی کشور وجود داشته است و بهخصوص اسنادی که در سالهای اخیر منتشر شده و سازمان جاسوسی آمریکا منتشر کرده بهوضوح ارتباطات سیا را با اشخاصی همچون مظفر بقایی و ... نشان میدهد که در واقعه کودتا نقشآفرینی کردهاند.
وی افزود: در جبهه داخلی همچنین باید از حزب توده و بخشی از آن که وابسته به انگلیس بود، به عنوان «توده نفتیها» نام برد که فضای رادیکالی را در تیر و مرداد ١٣٣٢ به وجود آوردند و با شعارهایی چون «جنبش تودهای شاه فراری شده» جریان مذهبی را چنان متأثر کردند که فکر میکردند دکتر مصدق در حال سقوط است و افکار مارکسیستی، ضد دین و مذهب جایگزین خواهد شد. در این شرایط ملتهب است که جامعه احساس بلاتکلیفی و انفعال میکند و با رویدادهایی که بین ٢٥ تا ٢٨ مرداد اتفاق میافتد، عملا مردم بیتفاوت میشوند. توسلی در تشریح دو جبهه دیگر بهوجودآورنده کودتای ۲۸ مرداد، گفت: اما دو جبهه دیگر هم یکی خود شاه و وابستگان به دربار است که برنمیتابیدند کسی در مقابلشان قرار بگیرد. آنها در این مقطع هماهنگ با منافع بیگانگان نقشآفرینی میکنند و در این فضا افرادی مانند برادران رشیدیان و شعبان بیمخها و دیگران خودفروشی میکنند و در خدمت سناریوی کودتا قرار میگیرند.
وی جبهه سوم را جبهه بیگانگان و جبهه اصلی نامید و گفت: این جبهه به دنبال منافع خود هستند؛ هم دولت انگلیس که منابع خودش را از دست داده است و هم آمریکا که فکر میکرد میتواند در بهرهبرداری از منابع نفت ایران جایگزین انگلیس شود. اما مصدق با راهبرد و دیپلماسیاي که داشت نمیتوانست تسلیم این برنامه آمریکا شود. سرانجام هم با انتخاب رئیسجمهور آمریکا از طیف جمهوریخواهان شرایطی فراهم میشود که انگلیس و آمریکا هماهنگ شده و برنامه کودتا را تدارک میبینند.
نخستین شهردار تهران پس از انقلاب گفت: رویدادهایی که بهطور اختصار به برخی از آنها اشاره کردم این موضوع را به ما نشان میدهد که ضمن محکومکردن بیگانگان نباید خیلی به آنها خرده بگیریم؛ چراکه آنها بهطور طبیعی منافع ملی کشورشان را دنبال میکنند؛ این پایگاه استبداد در داخل کشور و پراکندگی و عدم انسجام داخلی است که زمینه و بستری برای حضور بیگانگان فراهم میکند.
توسلی افزود: امروز هم اگر انسجام و وحدت ملی در جامعه وجود نداشته باشد، باز هم بستری برای مداخله بیگانگان فراهم خواهد شد؛ بنابراین در شرایط بحرانی امروز، کودتای ٢٨ مرداد و فرایندی که منتج به ٢٨ مرداد شده است، میتواند درسها و عبرتهای ارزندهای برای جامعه ما و بهخصوص مسئولان کشور باشد. بدانیم بدون حاکمیت ملی، انسجام و وحدت ملی فضا برای حضور نیروهای بیگانه فراهم خواهد شد.
وی ادامه داد: بحران اقتصادی طبیعتا نارضایتی به وجود میآورد و همین فضای نارضایتی فرصت را برای سوءاستفادههای مختلف به وجود میآورد. تجربه علل و زمینههای شکلگیری کودتای ۲۸ مرداد نه تنها برای مسئولان بلکه برای تمامی آحاد ملت ایران یک تجربه و عبرت تاریخی و آموزنده به شمار میآید.
ایلنا: محمد توسلی، دبیرکل نهضت آزادی، درباره عوامل بهوجودآورنده کودتای 28 مرداد سال ١٣٣٢ گفت: به نظر من اگر بخواهیم به طور خلاصه در یک نگاه تحلیلی کوتاه مجموعه عواملی که موجب شد نهضت ملی ایران با کودتا مواجه شود را بررسی کنیم، میتوان این عوامل را در سه جبهه مورد توجه قرار داد.
توسلی ادامه داد: نخستین جبهه، جبهه داخلی است که تا ٣٠ تیر ١٣٣١ در جبهه داخلی هماهنگی خوبی برقرار است و آیتالله کاشانی با رهبران جبهه ملی و دکتر مصدق در یک مجموعه هماهنگ عمل میکنند بهطوریکه وقتی دکتر مصدق بعد از برگزاری انتخابات مجلس هفدهم خواست شاه فرماندهی ارتش را به وی بسپارد و در دولت اختیارات کامل داشته باشد، رخداد ٣٠ تیر پیش میآید و قوامالسلطنه از سوی شاه به نخستوزیری انتخاب میشود ولی با بیانیهای که آیتالله کاشانی صادر میکند و با توجه به پایگاه اجتماعی که دکتر مصدق و نیروهای ملی دارند، واقعه ٣٠ تیر با شکست مواجه میشود و شاه و عوامل استبداد سلطنتی مجبور به عقبنشینی میشوند و عملا دکتر مصدق موفق میشود کابینهاش را با حضور وزیر دفاع منتخب خودش شکل دهد.
وی با اشاره به اینکه نقطه افتراق بین دکتر مصدق و آیتالله کاشانی از بعد از واقعه ۳۰ تیر آغاز میشود، گفت: آیتالله کاشانی فکر میکند به این دلیل که در این موفقیت نقش داشته، میتواند در تصمیمات دولت شرکت داشته باشد. در این زمان است که استعمار انگلیس که منافعش را از دست داده و در همه مقاطع به دنبال این است که در کشور نفوذ و اختلاف ایجاد کند، سعی در نفوذ در برخی از سران جبهه ملی میکند تا ایجاد تفرقه کند. از همین جاست که تفرقهها و جداییها آغاز میشود. این فعال سیاسی گفت: این مشکلی است درونی که نشان میدهد هنوز زمینههای فرهنگ استبدادی و خودبرتربینیها در مدیریت سیاسی کشور وجود داشته است و بهخصوص اسنادی که در سالهای اخیر منتشر شده و سازمان جاسوسی آمریکا منتشر کرده بهوضوح ارتباطات سیا را با اشخاصی همچون مظفر بقایی و ... نشان میدهد که در واقعه کودتا نقشآفرینی کردهاند.
وی افزود: در جبهه داخلی همچنین باید از حزب توده و بخشی از آن که وابسته به انگلیس بود، به عنوان «توده نفتیها» نام برد که فضای رادیکالی را در تیر و مرداد ١٣٣٢ به وجود آوردند و با شعارهایی چون «جنبش تودهای شاه فراری شده» جریان مذهبی را چنان متأثر کردند که فکر میکردند دکتر مصدق در حال سقوط است و افکار مارکسیستی، ضد دین و مذهب جایگزین خواهد شد. در این شرایط ملتهب است که جامعه احساس بلاتکلیفی و انفعال میکند و با رویدادهایی که بین ٢٥ تا ٢٨ مرداد اتفاق میافتد، عملا مردم بیتفاوت میشوند. توسلی در تشریح دو جبهه دیگر بهوجودآورنده کودتای ۲۸ مرداد، گفت: اما دو جبهه دیگر هم یکی خود شاه و وابستگان به دربار است که برنمیتابیدند کسی در مقابلشان قرار بگیرد. آنها در این مقطع هماهنگ با منافع بیگانگان نقشآفرینی میکنند و در این فضا افرادی مانند برادران رشیدیان و شعبان بیمخها و دیگران خودفروشی میکنند و در خدمت سناریوی کودتا قرار میگیرند.
وی جبهه سوم را جبهه بیگانگان و جبهه اصلی نامید و گفت: این جبهه به دنبال منافع خود هستند؛ هم دولت انگلیس که منابع خودش را از دست داده است و هم آمریکا که فکر میکرد میتواند در بهرهبرداری از منابع نفت ایران جایگزین انگلیس شود. اما مصدق با راهبرد و دیپلماسیاي که داشت نمیتوانست تسلیم این برنامه آمریکا شود. سرانجام هم با انتخاب رئیسجمهور آمریکا از طیف جمهوریخواهان شرایطی فراهم میشود که انگلیس و آمریکا هماهنگ شده و برنامه کودتا را تدارک میبینند.
نخستین شهردار تهران پس از انقلاب گفت: رویدادهایی که بهطور اختصار به برخی از آنها اشاره کردم این موضوع را به ما نشان میدهد که ضمن محکومکردن بیگانگان نباید خیلی به آنها خرده بگیریم؛ چراکه آنها بهطور طبیعی منافع ملی کشورشان را دنبال میکنند؛ این پایگاه استبداد در داخل کشور و پراکندگی و عدم انسجام داخلی است که زمینه و بستری برای حضور بیگانگان فراهم میکند.
توسلی افزود: امروز هم اگر انسجام و وحدت ملی در جامعه وجود نداشته باشد، باز هم بستری برای مداخله بیگانگان فراهم خواهد شد؛ بنابراین در شرایط بحرانی امروز، کودتای ٢٨ مرداد و فرایندی که منتج به ٢٨ مرداد شده است، میتواند درسها و عبرتهای ارزندهای برای جامعه ما و بهخصوص مسئولان کشور باشد. بدانیم بدون حاکمیت ملی، انسجام و وحدت ملی فضا برای حضور نیروهای بیگانه فراهم خواهد شد.
وی ادامه داد: بحران اقتصادی طبیعتا نارضایتی به وجود میآورد و همین فضای نارضایتی فرصت را برای سوءاستفادههای مختلف به وجود میآورد. تجربه علل و زمینههای شکلگیری کودتای ۲۸ مرداد نه تنها برای مسئولان بلکه برای تمامی آحاد ملت ایران یک تجربه و عبرت تاریخی و آموزنده به شمار میآید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.