|

يخ‌هاي رابطه آلمان و روسيه آب مي‌شود

لبخند مرکل و پوتين در کاخ مزبرگ

چهار سال پس از آخرين سفر رسمي ولاديمير پوتين به آلمان، رئيس‌جمهور روسيه به دعوت آنگلا مرکل صدراعظم آلمان به اين کشور سفر کرد. اين دو رهبر در ديداري تقريبا سه‌ساعته در مورد موضوعات مختلفي، از جمله اوکراين، سوريه، ايران و خط لوله «نورت استريم 2» مذاکره کردند. ديدار رهبران روسيه و آلمان در کاخ قرن‌هجدهمي مزبرگ، واقع در
60 کيلومتري شمال برلين در شرايط کاملا متفاوتي نسبت به آخرين ديدار رسمي آنها در آلمان برگزار شد. چهار سال قبل، اوباما در کاخ سفيد حضور داشت و در پي بحران اوکراين رابطه‌اي پرتنش با روسيه داشت. از آن‌سو گرماي رابطه واشنگتن و اروپا همچنان برقرار بود. در پي الحاق شبه‌جزيره کريمه به خاک روسيه و نيز حمايت اين کشور از حکومت بشار اسد که اعمال تحريم‌هايي را از سوي واشنگتن و بروکسل عليه مسکو موجب شد، رابطه روسيه و اروپا به تيرگي گراييد. بااين‌حال درحال‌حاضر دونالد ترامپ در کاخ سفيد زمام امور را در دست دارد؛ فردي که از يک سو تمايل شديد خود براي نزديکي به پوتين را پنهان نمي‌کند، به‌طوري‌که رسانه‌ها ترامپ را مطيع و دنباله‌رو پوتين مي‌دانند و از سوي ديگر تندترين حملات را عليه ناتو و متحدان اروپايي واشنگتن کرده است. پوتين و مرکل کمتر از سه ماه قبل در سوچي روسيه با هم ديدار کرده بودند و به گفته ديميتري پسکوف، سخنگوي رئيس‌جمهور روسيه، ديدار طولاني شنبه‌شب «بسيار دقيق و با بحث کامل در مورد جزئيات هر موضوع» همراه بود. پيش از انجام اين ديدار، صدراعظم آلمان گفته بود با پوتين در مورد ايران، اوکراين، سوريه و نيز پروژه خط لوله گاز طبيعي نورت استريم ۲، بحث و تبادل‌نظر خواهد کرد. مرکل با تأکيد بر اينکه انتظار چنداني از اين ديدار کاري ندارد، گفته بود که «از نظر من تنها از طريق مذاکرات است که مي‌توان به مسائل بحث‌برانگيز رسيدگي کرد».
سوريه و مهاجران
رهبران روسيه و آلمان در جريان اين ديدار براي ادامه مذاکرات چهارگانه در مورد بحران سوريه، توافق کردند. قرار است آلمان، روسيه، فرانسه و ترکيه نشست‌هايي را براي پايان‌دادن به جنگ داخلي سوريه و حل بحران مهاجران سوري برگزار کنند. روسيه در کنار ايران مهم‌ترين حاميان بشار اسد به شمار مي‌آيند و اين حمايت مسکو نيز نه‌تنها باعث ابقاي بشار اسد در قدرت شده، بلکه سبب شده تا پس از بيش از هفت سال درگيري و جنگ در سوريه، نيروهاي بشار اسد پيروزي‌هاي مهمي کسب کنند. در جنگ داخلي سوريه صدها هزار نفر کشته و بيش از نيمي از مردم اين کشور آواره شدند که بخشي از اين آوارگان در اردن و ترکيه حضور دارند و بخشي ديگر راهي اروپا شده‌اند. غرب از رويکرد روسيه در حمايت از بشار اسد و نيز حملاتي که به گروه‌هاي مخالف حکومت سوريه انجام داده، انتقاد کرده‌ است. مرکل در ديدار با پوتين مجددا در مورد فاجعه بشري در سوريه هشدار داد. مرکل افزود که ميزان جنگ و درگيري در سوريه کاهش يافته، اما آنچه اين کشور به آن نياز دارد، اصلاحات قانون اساسي و امکان برگزاري انتخابات است. ارتش سوريه در جنگ داخلي در اين کشور با کمک روسيه، به‌ويژه در ماه‌هاي اخير توانسته است بخش‌هاي زيادي از خاک سوريه را بار ديگر تحت کنترل خود درآورد. پوتين اما براي بازسازي سوریه به پشتيباني مالي غرب نيازمند است. رئيس‌جمهوري روسيه در ديدار با مرکل، آلمان و اروپا را به کمک براي بازسازي سوريه فراخواند. او گفت: «بايد زيرساخت‌هاي لازم در سوريه، مانند شبکه‌هاي آب‌رساني و برق‌رساني را بازسازي و از اين طريق زمينه بازگشت آوارگان سوري به کشورشان را فراهم کرد». رئيس‌جمهور روسيه همچنين با اشاره به بحران مهاجران در اروپا و به‌ويژه آلمان که محبوبيت مرکل را کاهش داده و تا مدتي قبل بحران سياسي در اين کشور ايجاد کرده بود، خواستار همکاري بيشتر اروپا براي حل اين چالش شد. پوتين گفت مسئله تنها بر سر بازگشت آوارگان سوري از اروپا به سوريه نيست، بلکه همچنين بر سر آوارگان زيادي است که در کشورهاي همسايه، از جمله در اردن، ترکيه و لبنان به‌سر مي‌برند. صدراعظم آلمان پيش از اين در ديدار با رئيس‌جمهوري روسيه، از اقدامات و فعاليت‌هاي موشکي ايران و نيز نفوذ اين کشور در يمن ابراز نگراني کرده بود و اين موضوعات اين‌بار نيز از سوي مرکل و پوتين مورد بحث قرار گرفت.
عدم توافق بر سر اوکراين
سران آلمان و روسيه در گفت‌وگوي سه‌ساعته خود نارضايتي خود را از وضعيت حاکم در شرق اوکراين ابراز کردند. به گفته‌ رئيس‌جمهوري روسيه، هيچ پيشرفتي در بهبود اوضاع اين منطقه حاصل نشده و تقريبا هيچ‌کدام از بند‌هاي توافق مينسک 2 که ميان روسيه، اوکراين، فرانسه و آلمان به امضا رسيد، اجرائي نشده است. مرکل نيز خواستار تقويت تلاش‌ها براي اجراي توافق‌هاي آتش‌بس مينسک 2 شد و بر پيشنهاد آلمان در اين راستا تأکيد ورزيد. آلمان پيشنهاد کرده که گروهي از سربازان کلاه‌آبي حافظ صلح سازمان ملل براي نظارت بر اجراي توافق آتش‌بس مستقر شوند. روسيه اما خوش‌بيني زيادي به اين پيشنهاد ندارد. اين ديدار در شرايطي انجام شد که آنگلا مرکل به زودی قرار است رهسپار گرجستان و جمهوری آذربايجان شود. مسکو و برلين بر سر مداخله روسيه در گرجستان نيز اختلاف‌نظر دارند.
خط لوله سياسي
يکي از محورهاي مهم اختلاف ميان برلين و مسکو، احداث خط لوله گاز «نورت استريم ۲» است که قرار است از پايان سال 2019 گاز روسيه را از طريق درياي بالتيک به آلمان منتقل کند. آنگلا مرکل در مذاکره با پوتين تأکيد کرد که پس از آغاز فعاليت اين خط لوله، اوکراين نيز بايد نقشي در پروسه انتقال گاز به اروپا ايفا کند. اوکراين نگران آن است که در مسير اين خط لوله گاز سهيم نشود و به‌اين‌ترتيب درآمدهاي فعلي ترانزيت انتقال گاز را از دست بدهد. درحال‌حاضر بخش زيادي از گاز صادراتي روسيه به اروپا از خاک اوکراين عبور مي‌کند. موضوع خط لوله «نورت استريم 2» اخيرا مورد اشاره دونالد ترامپ، رئيس‌‌جمهور آمريکا، نيز قرار گرفته بود. ترامپ در ابتدا با اعتراض نسبت به احداث اين خط لوله، آلمان را مورد انتقاد قرار داد. استدلال ترامپ اين بود که آلمان از يک سو تعهدات مالي و نظامي خود در ناتو را به‌عنوان مهم‌ترين نهادي که در برابر جاه‌طلبي‌هاي روسيه و پوتين ايستاده انجام نمي‌دهد، اما از سوي ديگر با روسيه قرارداد هنگفت براي خريد گاز روسيه منعقد مي‌کند. بااين‌حال ترامپ پس از ديدار با پوتين در هلسينکي موضع خود در قبال اين خط لوله را تغيير داد و حتي اعلام آمادگي کرد که ايالات متحده نيز مي‌تواند در اين پروژه حضور داشته باشد. ديدار رهبران آلمان و روسيه را مي‌توان بازگشت مناسبات ديپلماتيک دو کشور به وضعيت عادي دانست. روابط مسکو و غرب در پي اشغال شبه‌جزيره کريمه از سوي روسيه در سال 2014 رو به تيرگي گذاشت و پس از آن، روسيه از نشست جي هشت G8 کنار گذاشته شده و پوتين نيز از سفر به آلمان براي انجام ديدار و گفت‌وگوهاي دوجانبه خودداري کرده بود.
عروسي جنجالي
پوتين پيش از سفر به آلمان در سفر کوتاهش به اتريش باعث ايجاد جنجال سياسي شد. او که به جشن عروسي خانم کارين کنيسل، وزير خارجه دولت راست‌گراي افراطی دعوت شده بود، با حضور در اين مراسم و رقص با وزير خارجه اتريش باعث اعتراض رسانه‌ها و احزاب مخالف دولت راست‌گراي افراطي اين کشور شد. اتريش درحال‌حاضر رياست دوره‌اي اتحاديه اروپا را برعهده دارد و احزاب مخالف دولت وين مي‌گويند دعوت از فردي که دشمن اتحاديه اروپا به شمار مي‌آيد براي دولت اتريش شرم‌آور است.

چهار سال پس از آخرين سفر رسمي ولاديمير پوتين به آلمان، رئيس‌جمهور روسيه به دعوت آنگلا مرکل صدراعظم آلمان به اين کشور سفر کرد. اين دو رهبر در ديداري تقريبا سه‌ساعته در مورد موضوعات مختلفي، از جمله اوکراين، سوريه، ايران و خط لوله «نورت استريم 2» مذاکره کردند. ديدار رهبران روسيه و آلمان در کاخ قرن‌هجدهمي مزبرگ، واقع در
60 کيلومتري شمال برلين در شرايط کاملا متفاوتي نسبت به آخرين ديدار رسمي آنها در آلمان برگزار شد. چهار سال قبل، اوباما در کاخ سفيد حضور داشت و در پي بحران اوکراين رابطه‌اي پرتنش با روسيه داشت. از آن‌سو گرماي رابطه واشنگتن و اروپا همچنان برقرار بود. در پي الحاق شبه‌جزيره کريمه به خاک روسيه و نيز حمايت اين کشور از حکومت بشار اسد که اعمال تحريم‌هايي را از سوي واشنگتن و بروکسل عليه مسکو موجب شد، رابطه روسيه و اروپا به تيرگي گراييد. بااين‌حال درحال‌حاضر دونالد ترامپ در کاخ سفيد زمام امور را در دست دارد؛ فردي که از يک سو تمايل شديد خود براي نزديکي به پوتين را پنهان نمي‌کند، به‌طوري‌که رسانه‌ها ترامپ را مطيع و دنباله‌رو پوتين مي‌دانند و از سوي ديگر تندترين حملات را عليه ناتو و متحدان اروپايي واشنگتن کرده است. پوتين و مرکل کمتر از سه ماه قبل در سوچي روسيه با هم ديدار کرده بودند و به گفته ديميتري پسکوف، سخنگوي رئيس‌جمهور روسيه، ديدار طولاني شنبه‌شب «بسيار دقيق و با بحث کامل در مورد جزئيات هر موضوع» همراه بود. پيش از انجام اين ديدار، صدراعظم آلمان گفته بود با پوتين در مورد ايران، اوکراين، سوريه و نيز پروژه خط لوله گاز طبيعي نورت استريم ۲، بحث و تبادل‌نظر خواهد کرد. مرکل با تأکيد بر اينکه انتظار چنداني از اين ديدار کاري ندارد، گفته بود که «از نظر من تنها از طريق مذاکرات است که مي‌توان به مسائل بحث‌برانگيز رسيدگي کرد».
سوريه و مهاجران
رهبران روسيه و آلمان در جريان اين ديدار براي ادامه مذاکرات چهارگانه در مورد بحران سوريه، توافق کردند. قرار است آلمان، روسيه، فرانسه و ترکيه نشست‌هايي را براي پايان‌دادن به جنگ داخلي سوريه و حل بحران مهاجران سوري برگزار کنند. روسيه در کنار ايران مهم‌ترين حاميان بشار اسد به شمار مي‌آيند و اين حمايت مسکو نيز نه‌تنها باعث ابقاي بشار اسد در قدرت شده، بلکه سبب شده تا پس از بيش از هفت سال درگيري و جنگ در سوريه، نيروهاي بشار اسد پيروزي‌هاي مهمي کسب کنند. در جنگ داخلي سوريه صدها هزار نفر کشته و بيش از نيمي از مردم اين کشور آواره شدند که بخشي از اين آوارگان در اردن و ترکيه حضور دارند و بخشي ديگر راهي اروپا شده‌اند. غرب از رويکرد روسيه در حمايت از بشار اسد و نيز حملاتي که به گروه‌هاي مخالف حکومت سوريه انجام داده، انتقاد کرده‌ است. مرکل در ديدار با پوتين مجددا در مورد فاجعه بشري در سوريه هشدار داد. مرکل افزود که ميزان جنگ و درگيري در سوريه کاهش يافته، اما آنچه اين کشور به آن نياز دارد، اصلاحات قانون اساسي و امکان برگزاري انتخابات است. ارتش سوريه در جنگ داخلي در اين کشور با کمک روسيه، به‌ويژه در ماه‌هاي اخير توانسته است بخش‌هاي زيادي از خاک سوريه را بار ديگر تحت کنترل خود درآورد. پوتين اما براي بازسازي سوریه به پشتيباني مالي غرب نيازمند است. رئيس‌جمهوري روسيه در ديدار با مرکل، آلمان و اروپا را به کمک براي بازسازي سوريه فراخواند. او گفت: «بايد زيرساخت‌هاي لازم در سوريه، مانند شبکه‌هاي آب‌رساني و برق‌رساني را بازسازي و از اين طريق زمينه بازگشت آوارگان سوري به کشورشان را فراهم کرد». رئيس‌جمهور روسيه همچنين با اشاره به بحران مهاجران در اروپا و به‌ويژه آلمان که محبوبيت مرکل را کاهش داده و تا مدتي قبل بحران سياسي در اين کشور ايجاد کرده بود، خواستار همکاري بيشتر اروپا براي حل اين چالش شد. پوتين گفت مسئله تنها بر سر بازگشت آوارگان سوري از اروپا به سوريه نيست، بلکه همچنين بر سر آوارگان زيادي است که در کشورهاي همسايه، از جمله در اردن، ترکيه و لبنان به‌سر مي‌برند. صدراعظم آلمان پيش از اين در ديدار با رئيس‌جمهوري روسيه، از اقدامات و فعاليت‌هاي موشکي ايران و نيز نفوذ اين کشور در يمن ابراز نگراني کرده بود و اين موضوعات اين‌بار نيز از سوي مرکل و پوتين مورد بحث قرار گرفت.
عدم توافق بر سر اوکراين
سران آلمان و روسيه در گفت‌وگوي سه‌ساعته خود نارضايتي خود را از وضعيت حاکم در شرق اوکراين ابراز کردند. به گفته‌ رئيس‌جمهوري روسيه، هيچ پيشرفتي در بهبود اوضاع اين منطقه حاصل نشده و تقريبا هيچ‌کدام از بند‌هاي توافق مينسک 2 که ميان روسيه، اوکراين، فرانسه و آلمان به امضا رسيد، اجرائي نشده است. مرکل نيز خواستار تقويت تلاش‌ها براي اجراي توافق‌هاي آتش‌بس مينسک 2 شد و بر پيشنهاد آلمان در اين راستا تأکيد ورزيد. آلمان پيشنهاد کرده که گروهي از سربازان کلاه‌آبي حافظ صلح سازمان ملل براي نظارت بر اجراي توافق آتش‌بس مستقر شوند. روسيه اما خوش‌بيني زيادي به اين پيشنهاد ندارد. اين ديدار در شرايطي انجام شد که آنگلا مرکل به زودی قرار است رهسپار گرجستان و جمهوری آذربايجان شود. مسکو و برلين بر سر مداخله روسيه در گرجستان نيز اختلاف‌نظر دارند.
خط لوله سياسي
يکي از محورهاي مهم اختلاف ميان برلين و مسکو، احداث خط لوله گاز «نورت استريم ۲» است که قرار است از پايان سال 2019 گاز روسيه را از طريق درياي بالتيک به آلمان منتقل کند. آنگلا مرکل در مذاکره با پوتين تأکيد کرد که پس از آغاز فعاليت اين خط لوله، اوکراين نيز بايد نقشي در پروسه انتقال گاز به اروپا ايفا کند. اوکراين نگران آن است که در مسير اين خط لوله گاز سهيم نشود و به‌اين‌ترتيب درآمدهاي فعلي ترانزيت انتقال گاز را از دست بدهد. درحال‌حاضر بخش زيادي از گاز صادراتي روسيه به اروپا از خاک اوکراين عبور مي‌کند. موضوع خط لوله «نورت استريم 2» اخيرا مورد اشاره دونالد ترامپ، رئيس‌‌جمهور آمريکا، نيز قرار گرفته بود. ترامپ در ابتدا با اعتراض نسبت به احداث اين خط لوله، آلمان را مورد انتقاد قرار داد. استدلال ترامپ اين بود که آلمان از يک سو تعهدات مالي و نظامي خود در ناتو را به‌عنوان مهم‌ترين نهادي که در برابر جاه‌طلبي‌هاي روسيه و پوتين ايستاده انجام نمي‌دهد، اما از سوي ديگر با روسيه قرارداد هنگفت براي خريد گاز روسيه منعقد مي‌کند. بااين‌حال ترامپ پس از ديدار با پوتين در هلسينکي موضع خود در قبال اين خط لوله را تغيير داد و حتي اعلام آمادگي کرد که ايالات متحده نيز مي‌تواند در اين پروژه حضور داشته باشد. ديدار رهبران آلمان و روسيه را مي‌توان بازگشت مناسبات ديپلماتيک دو کشور به وضعيت عادي دانست. روابط مسکو و غرب در پي اشغال شبه‌جزيره کريمه از سوي روسيه در سال 2014 رو به تيرگي گذاشت و پس از آن، روسيه از نشست جي هشت G8 کنار گذاشته شده و پوتين نيز از سفر به آلمان براي انجام ديدار و گفت‌وگوهاي دوجانبه خودداري کرده بود.
عروسي جنجالي
پوتين پيش از سفر به آلمان در سفر کوتاهش به اتريش باعث ايجاد جنجال سياسي شد. او که به جشن عروسي خانم کارين کنيسل، وزير خارجه دولت راست‌گراي افراطی دعوت شده بود، با حضور در اين مراسم و رقص با وزير خارجه اتريش باعث اعتراض رسانه‌ها و احزاب مخالف دولت راست‌گراي افراطي اين کشور شد. اتريش درحال‌حاضر رياست دوره‌اي اتحاديه اروپا را برعهده دارد و احزاب مخالف دولت وين مي‌گويند دعوت از فردي که دشمن اتحاديه اروپا به شمار مي‌آيد براي دولت اتريش شرم‌آور است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.