|

علي‌اكبر ناطق‌نوري:

معتقد بودم نبايد فقط اعضاي فرقان را محاکمه کنيم

علي‌اكبر ناطق نوري درباره پرونده فرقان و اسدلله لاجوردي با «مهر» گفت‌وگو كرده است. بخش‌هاي مهم اين گفت‌وگو به شرح زير مي‌آيد.

من مي‌دانستم مرحوم لاجوردي اهل تحقيق و مطالعه است و از پيش از انقلاب در زندان با جريان‌هاي انحرافي‌ای مثل توده‌اي‌ها و مجاهدين خلق به بحث و مناظره مي‌پرداخته است؛ شما اين ويژگي‌ها را به عنصر شجاعت و صراحتي که او داشت اضافه کنيد. پس از اتمام عمليات دستگيري اعضاي فرقان، يک روز که در جامعه روحانيت مبارز جلسه داشتيم، به مرحوم شهيد بهشتي گفتم: «حالا که ما فرقاني‌ها را دستگير کرديم، شما هم بالاغيرتا يک قاضي شجاع معرفي کنيد که محاکمه درست و عادلانه‌اي داشته باشد». ايشان گفتند: «خود شما اين کار را انجام دهيد». من جا خوردم، خنديدم و گفتم: «نَه پدر من قاضي بوده و نَه کسي از خانواده من در کسوت قضا بوده است». ايشان فرمودند: «مگر پدر من در شوراي‌عالي قضائي يا رئيس ديوان عالي کشور بوده!؟ بالاخره انقلاب است و شرايط خاص آن و خود شما اين مسئوليت را بپذيريد».
در همان ابتداي کار به مرحوم شهيد بهشتي عرض کردم: «اگر قرار باشد بنده قاضي اين پرونده شوم، بايد دادستان را هم خودم انتخاب کنم». ايشان فرمود: «خب؛ خودتان انتخاب کنيد». اين‌طور بود که روي اين موضوع متمرکز شدم و معتقد بودم که نبايد فقط اعضاي فرقان را محاکمه کنيم، بلکه بايد ايدئولوژي و مکتب فرقان را نيز محاکمه کنیم و ريشه اين جريان منحط را بخشکانيم. با اوصافي که پيش‌تر گفتم به ذهنم رسيد، بهترين شخص براي جايگاه دادستاني که نسبت به جريانات انحرافي آگاه، اهل بحث و مناظره، صبور، مقاوم، شجاع و سازش‌ناپذير باشد، آقاي لاجوردي است. به هر حال انتخاب مرحوم لاجوردي به عنوان دادستان با نيت محاکمه ايدئولوژي فرقان، به نظرم انتخاب درستي بود و به لطف خدا ميسر شد.
يادم هست با يکي از دوستان به بازار رفتيم، در همان مغازه کوچکي که در آن به شهادت رسيد، با او ملاقات کرديم. به واسطه رفاقتي که داشتيم خيلي به من لطف کرد و احترام گذاشت. بعد از تعارفات اوليه به ايشان گفتم: «آقا اسدالله براي من خوابي ديده‌‌اند و من هم براي شما خوابي ديده‌ام». گفت: «خير است؛ چه خوابي؟» گفتم: «من قاضي پرونده فرقاني‌ها شده‌ام و قرار است دادستان را هم خودم انتخاب کنم و به ذهنم رسيده است که دادستان اين پرونده شما باشيد». نگاهي کرد، خنديد وگفت: «حاج‌آقا! من حافظه خوبي ندارم، دادستان بايد خوش‌حافظه باشد». گفتم: «آن مقدار حافظه‌اي را که مدنظر من است، داريد» و بالاخره پذيرفت.
اعضاي گروه فرقان حدود ۷۰ نفر بودند که ۱۴‌نفر از آنها که در عمليات ترور به طور مستقيم شرکت داشتند، حکم اعدام گرفتند. چند سال بعد زماني که نماينده مجلس بودم، به زندان اوين رفتم. در ساختمان محل کار شهيد لاجوردي خانمي بود که در آنجا کار مي‌کرد و خيلي هم فعال بود. آقاي لاجوردي از من پرسيد: «اين خانم را مي‌شناسيد؟» گفتم: خير گفت: «ايشان همسر سعيد مرآت هستند». من اين خانم و همسرش را محاکمه کرده بودم. گفت: «اين خانم الان جزء کارمندان زندان اوين و بهترين نيروي اينجاست».
بعد از ماجراي حادثه هشتم شهريور لاجوردي جزوه‌‌اي براي من آورد که [در آن] ماجراي پرونده نخست‌‌وزيري را به‌صورت ريز بررسي کرده و قائل بود که بسياري در اين ماجرا مؤثر بودند و در فراري‌دادن کشميري يا تسامح ورزيدند و بي‌دقتي و بي‌توجهي کردند يا اينکه اصلا عامل حادثه بودند. محمد منتظري خيلي با استعداد و باسواد بود. رئيس جلسه هم آقاي حجتي‌کرماني بود و ما هم مستمع آزاد بوديم.
انفجار نخست‌‌وزيري که رخ داد و مرحوم رجايي و باهنر شهيد شدند، بحث بود که بالاخره چه کسي اين کار را انجام داد و چه کساني تعلل ورزيدند؟ کشميري با چه کساني ارتباط داشت؟ با چه کساني و از کجا آمده بود؟ آقاي لاجوردي روي اين مسائل دقت مي‌کرد که کشميري با چه کسي بود. بعد از اين ماجرا لاجوردي جزوه‌‌اي براي من آورد که اگر در ميان کتاب‌‌ها و وسايل من باشد و از بين نرفته باشد، شايد بتوانم آن را پيدا کنم. آقاي لاجوردي ماجراي پرونده نخست‌وزيري را به صورت ريز بررسي کرده و قائل بود که بسياري در اين ماجرا مؤثر بودند و در فراري‌دادن کشميري يا تسامح ورزيدند و بي‌دقتي و بي‌توجهي کردند يا اينکه اصلا عامل حادثه بودند؛
اين مسائل دشمن‌‌زاست.
عده‌اي نزد امام(ره) مي‌رفتند و عليه آقاي لاجوردي مطالبي را مطرح مي‌کردند و ايشان تذکري به لاجوردي مي‌داد که دقت کنيد فلان باشد و آن‌طور نباشد. در عين حال وقتي آقاي لاجوردي براي ايشان توضيح مي‌داد، امام مي‌‌پذيرفت. امام آدمي نبود که با کسي تعارف داشته باشد؛ اگر لاجوردي را قبول نداشت، او را عزل مي‌کرد. امام(ره) آدم باهوشي بود. برخي مطالبي را آقاي لاجوردي به امام(ره) مي‌گفتند که طبيعتا اگر به من هم مي‌گفتند، به آقا اسدالله مي‌گفتم چنين حرف‌هايي است، دقت کنيد!
بعضي‌ها تشخيص و تحليل غلطي در مسائل دارند و اشتباه مي‌کنند؛ بعضي‌ از حرف‌ها هم خطي و جناحي بود؛ بالاخره خط و جناح راه افتاده بود. اينها خيال مي‌کردند چون لاجوردي بازاري بود، جزء طرفداران سرمايه‌داري و سرمايه‌دارها بود.

علي‌اكبر ناطق نوري درباره پرونده فرقان و اسدلله لاجوردي با «مهر» گفت‌وگو كرده است. بخش‌هاي مهم اين گفت‌وگو به شرح زير مي‌آيد.

من مي‌دانستم مرحوم لاجوردي اهل تحقيق و مطالعه است و از پيش از انقلاب در زندان با جريان‌هاي انحرافي‌ای مثل توده‌اي‌ها و مجاهدين خلق به بحث و مناظره مي‌پرداخته است؛ شما اين ويژگي‌ها را به عنصر شجاعت و صراحتي که او داشت اضافه کنيد. پس از اتمام عمليات دستگيري اعضاي فرقان، يک روز که در جامعه روحانيت مبارز جلسه داشتيم، به مرحوم شهيد بهشتي گفتم: «حالا که ما فرقاني‌ها را دستگير کرديم، شما هم بالاغيرتا يک قاضي شجاع معرفي کنيد که محاکمه درست و عادلانه‌اي داشته باشد». ايشان گفتند: «خود شما اين کار را انجام دهيد». من جا خوردم، خنديدم و گفتم: «نَه پدر من قاضي بوده و نَه کسي از خانواده من در کسوت قضا بوده است». ايشان فرمودند: «مگر پدر من در شوراي‌عالي قضائي يا رئيس ديوان عالي کشور بوده!؟ بالاخره انقلاب است و شرايط خاص آن و خود شما اين مسئوليت را بپذيريد».
در همان ابتداي کار به مرحوم شهيد بهشتي عرض کردم: «اگر قرار باشد بنده قاضي اين پرونده شوم، بايد دادستان را هم خودم انتخاب کنم». ايشان فرمود: «خب؛ خودتان انتخاب کنيد». اين‌طور بود که روي اين موضوع متمرکز شدم و معتقد بودم که نبايد فقط اعضاي فرقان را محاکمه کنيم، بلکه بايد ايدئولوژي و مکتب فرقان را نيز محاکمه کنیم و ريشه اين جريان منحط را بخشکانيم. با اوصافي که پيش‌تر گفتم به ذهنم رسيد، بهترين شخص براي جايگاه دادستاني که نسبت به جريانات انحرافي آگاه، اهل بحث و مناظره، صبور، مقاوم، شجاع و سازش‌ناپذير باشد، آقاي لاجوردي است. به هر حال انتخاب مرحوم لاجوردي به عنوان دادستان با نيت محاکمه ايدئولوژي فرقان، به نظرم انتخاب درستي بود و به لطف خدا ميسر شد.
يادم هست با يکي از دوستان به بازار رفتيم، در همان مغازه کوچکي که در آن به شهادت رسيد، با او ملاقات کرديم. به واسطه رفاقتي که داشتيم خيلي به من لطف کرد و احترام گذاشت. بعد از تعارفات اوليه به ايشان گفتم: «آقا اسدالله براي من خوابي ديده‌‌اند و من هم براي شما خوابي ديده‌ام». گفت: «خير است؛ چه خوابي؟» گفتم: «من قاضي پرونده فرقاني‌ها شده‌ام و قرار است دادستان را هم خودم انتخاب کنم و به ذهنم رسيده است که دادستان اين پرونده شما باشيد». نگاهي کرد، خنديد وگفت: «حاج‌آقا! من حافظه خوبي ندارم، دادستان بايد خوش‌حافظه باشد». گفتم: «آن مقدار حافظه‌اي را که مدنظر من است، داريد» و بالاخره پذيرفت.
اعضاي گروه فرقان حدود ۷۰ نفر بودند که ۱۴‌نفر از آنها که در عمليات ترور به طور مستقيم شرکت داشتند، حکم اعدام گرفتند. چند سال بعد زماني که نماينده مجلس بودم، به زندان اوين رفتم. در ساختمان محل کار شهيد لاجوردي خانمي بود که در آنجا کار مي‌کرد و خيلي هم فعال بود. آقاي لاجوردي از من پرسيد: «اين خانم را مي‌شناسيد؟» گفتم: خير گفت: «ايشان همسر سعيد مرآت هستند». من اين خانم و همسرش را محاکمه کرده بودم. گفت: «اين خانم الان جزء کارمندان زندان اوين و بهترين نيروي اينجاست».
بعد از ماجراي حادثه هشتم شهريور لاجوردي جزوه‌‌اي براي من آورد که [در آن] ماجراي پرونده نخست‌‌وزيري را به‌صورت ريز بررسي کرده و قائل بود که بسياري در اين ماجرا مؤثر بودند و در فراري‌دادن کشميري يا تسامح ورزيدند و بي‌دقتي و بي‌توجهي کردند يا اينکه اصلا عامل حادثه بودند. محمد منتظري خيلي با استعداد و باسواد بود. رئيس جلسه هم آقاي حجتي‌کرماني بود و ما هم مستمع آزاد بوديم.
انفجار نخست‌‌وزيري که رخ داد و مرحوم رجايي و باهنر شهيد شدند، بحث بود که بالاخره چه کسي اين کار را انجام داد و چه کساني تعلل ورزيدند؟ کشميري با چه کساني ارتباط داشت؟ با چه کساني و از کجا آمده بود؟ آقاي لاجوردي روي اين مسائل دقت مي‌کرد که کشميري با چه کسي بود. بعد از اين ماجرا لاجوردي جزوه‌‌اي براي من آورد که اگر در ميان کتاب‌‌ها و وسايل من باشد و از بين نرفته باشد، شايد بتوانم آن را پيدا کنم. آقاي لاجوردي ماجراي پرونده نخست‌وزيري را به صورت ريز بررسي کرده و قائل بود که بسياري در اين ماجرا مؤثر بودند و در فراري‌دادن کشميري يا تسامح ورزيدند و بي‌دقتي و بي‌توجهي کردند يا اينکه اصلا عامل حادثه بودند؛
اين مسائل دشمن‌‌زاست.
عده‌اي نزد امام(ره) مي‌رفتند و عليه آقاي لاجوردي مطالبي را مطرح مي‌کردند و ايشان تذکري به لاجوردي مي‌داد که دقت کنيد فلان باشد و آن‌طور نباشد. در عين حال وقتي آقاي لاجوردي براي ايشان توضيح مي‌داد، امام مي‌‌پذيرفت. امام آدمي نبود که با کسي تعارف داشته باشد؛ اگر لاجوردي را قبول نداشت، او را عزل مي‌کرد. امام(ره) آدم باهوشي بود. برخي مطالبي را آقاي لاجوردي به امام(ره) مي‌گفتند که طبيعتا اگر به من هم مي‌گفتند، به آقا اسدالله مي‌گفتم چنين حرف‌هايي است، دقت کنيد!
بعضي‌ها تشخيص و تحليل غلطي در مسائل دارند و اشتباه مي‌کنند؛ بعضي‌ از حرف‌ها هم خطي و جناحي بود؛ بالاخره خط و جناح راه افتاده بود. اينها خيال مي‌کردند چون لاجوردي بازاري بود، جزء طرفداران سرمايه‌داري و سرمايه‌دارها بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.