|

«تیه‌ری کویل» در گفت‌وگو با «شرق»:

حل بحران سوریه، بدون ایران ممکن نیست

فرنگیس بیات

وقتی «جان کری» در نطق مربوط به حمله شیمیایی در سوریه، فرانسه را قدیمی‌ترین متحد آمریکا خواند، حتما منظورش جنگ مشترک بدون بریتانیا در 1778 بوده است. اما پس از جنگ جهانی دوم گرایش مسلطی در بین سیاستمداران فرانسوی به‌وجود آمد که به «گلیسم» مشهور است. میراث «گلیسم» یا همان مکتب استقلال سیاسی فرانسه در صحنه بین‌المللی و بازیگری اروپایی این کشور در قبال «آتلانتیک‌گرایی آنگلوساکسون» تا حمله آمریکا به عراق در مارس 2003 همچنان موردتوجه سیاستمداران فرانسوی بود. اما به قدرت رسیدن «نیکولا سارکوزی» دوره جدیدی از سیاست خارجی فرانسه را شکل داد. سیاست خارجی که مواضع «شیراک» درقبال «بوش» را متکبرانه خواند. تلاش‌های «نیکولا سارکوزی» در همراهی با آمریکا و تلاش برای ایجاد اتحادیه «مدیترانه» با کشورهای شمال آفریقا باعث شده بود تا «فرانسوا اولاند» در مقام رقیب سیاسی منتقد، دستگاه سیاست خارجی فرانسه را اسیر «بناپارتیسم» بخواند. پشتیبانی هوایی فرانسه در حمله به لیبی، مقابله با افراط‌گرایان مالی و هم‌اکنون اعلام آمادگی بدون قید و شرط فرانسه در دوره دولتی «سوسیالیست» از نشانه‌های فراموشی میراث «گلیسم» و ظاهرا اشتیاق چپ‌ها به بازی‌های «بناپارتی» است. گفت‌وگویی که در پی می‌آید، با «تیه‌ری کویل» پژوهشگر موسسه فرانسوی مطالعات ایران و مدرس مدرسه «نگوسیا» انجام شد. «کویل» بیش از 20سال است که خاورمیانه و به‌ویژه ایران را مطالعه می‌کند. سال‌ها قبل کتاب «ایران: انقلاب نامریی» را نوشت و نشان داد که پویش‌های داخلی و نامریی جامعه ایران را به‌خوبی می‌شناسد. او جزو معدود محققانی است که دستگاه تصمیم‌گیری خارجی ایران را با دسته‌بندی از بازیگرانش می‌شناسد. گزارش‌های «کویل» از انگیزه‌های ایران در پیگیری برنامه هسته‌ای مورد استناد «سنا» در فرانسه بوده است و همدلی او با حل برد-برد پرونده هسته‌ای در نوشته‌های او قابل پیگیری است، چراکه زاویه‌های تندی با «آتلانتیک‌گرایان» دارد.
‌فرانسه تنها کشور مهمی است که به‌عنوان یک قدرت اروپایی، آمریکا را در حمله احتمالی به سوریه همراهی سیاسی و نظامی خواهد کرد. «فرانسوا اولاند» مشارکت فرانسه را با این توصیف که این جنایت نمی‌تواند بدون تنبیه باقی بماند، توجیه کرده است. در عین حال تاکید کرده که غرب خواهان براندازی اسد هم نیست. این «تنبیه» چه چیز جدیدی را وارد روابط بین‌الملل می‌کند، موضع بینابینی که نه «نمی‌تواند» حمله نکند و نه‌ درصدد «براندازی است». «تنبیه» از نظر شما چیست؟ و چگونه صورت خواهد گرفت؟
به‌هرحال می‌دانید روابط بین‌الملل تابعی است از رژیم‌های بین‌المللی. یکی از این رژیم‌های بین‌المللی رژیم منع کاربرد تسلیحات شیمیایی بنابر پروتکل‌های ژنو است. خروج یا نادیده گرفتن رژیم‌ها به‌عنوان مجموعه قواعد الزام‌آور سیاسی و حقوقی در مواقعی مثل این‌روزها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ خروج یا نادیده گرفتن آن به‌معنای عبور از خطوط برهم‌زننده نظم و امنیت بین‌المللی است و بازیگرانی که توانایی تحمیل این رژیم‌ها را دارند به‌عنوان متولیان آن وارد عمل می‌شوند و به‌اصطلاح، بازیگر خاطی را تنبیه می‌کنند. آنچه از موضع‌گیری‌های اوباما و اولاند برمی‌آید این است که آنها‌ درصدد حفظ این رژیم و مجازات محدود خاطی هستند. توجیه این است که استفاده از این تسلیحات علیه مردم غیرنظامی دیگر غیرقابل تحمل است. سعی دارند اقدامی انجام دهند که وضعیت را به قبل از کاربرد این تسلیحات برگردانند، درست است که دست به «اقدام» خواهند زد اما این اقدام به نظر من به‌شدت نمادین و سمبلیک خواهد بود.
‌چنین اقدامی به احتمال قوی به تضعیف دولت اسد و در مقابل تقویت گروه‌هایی منجر می‌شود که دیگر در افراطی بودن آنها هم شکی نداریم. این وضعیت ضامن امنیت موردنظرآن رژیم بین‌المللی به خطر افتاده هست؟ تقویت افراط‌گرایان در خاورمیانه در خلأ قدرت اسد بهترین گزینه ممکن برای آنهاست. این تناقض را چگونه باید حل کرد؟
به‌نظر من دولت فرانسه و آمریکا واقعا به‌دنبال عوض کردن جریان امور یا توازن موجود میان دولت اسد و نیروهای شورشی نیستند. با حمله‌ای که این‌روزها مقیاسش البته مشخص نیست، چیزی خیلی جدی عوض نخواهد شد. اولاند تاکید کرده است که ‌درصدد تغییر رژیم نیست و این یعنی اینکه برسرکار ماندن اسد و ادامه قدرت سیاسی فرض اصلی این عملیات است. می‌گویند که تغییر چندانی را نه به نفع نیروهای شورشی و نه به ضرر اسد به وجود نخواهند آورد. صفت «متناسب» همین را می‌خواهد توضیح دهد اینکه، پاسخ تنبیهی در حد متنبه کردن است و نه واژگونی قدرت. در نتیجه در آرایش کنونی نیروهایی که در صحنه نبرد با هم درگیر هستند، دگرگونی قابل‌توجهی به‌وجود نخواهد آمد.
‌این‌روزها بسیاری با تعجب از موضع‌گیری فرانسه صحبت می‌کنند، اما در عین حال گردش سیاست خارجی فرانسه در توجه خاصش به موضوع مداخله از مارس 2011 و با وقایع لیبی آغاز شد. زمستان گذشته به مالی کشیده شد و امروز سوریه نامزد بعدی این گردش مداخله‌محور است. کمی ما را به یاد «جمهوری امپریالیست» ریمون آرون می‌اندازد. تصویری که آرون از آمریکا در خارج از مرزهایش تصویر می‌کند، همین قدرت مداخله‌گر امپریالیستی است. با تصویر من از مداخلات فرانسه موافق هستید؟
چگونه باید بگویم؛ واقعیت آن است که دو گرایش تعیین‌کننده در سال‌های اخیر در دستگاه سیاست خارجی فرانسه در حال چالش هستند و از این میان گرایش «گلیستی اروپایی‌محور» مغلوب گرایش «آتلانتیک‌گرا»ی طرفدار آمریکا شده است. دیگر برای آنها استقلال رای فرانسه خیلی جدی نیست. نمی‌توانم کل این گرایش را به سه مداخله‌ای که اشاره کردید، احتمالا تقلیل دهم یا محدود کنم اما به‌هرحال باید بگوییم که بله، این گرایش در حال اثرگذاری جدی بر سیاست خارجی فرانسه است. احساس و برداشت کلی حتی در دولت سوسیالیست «اولاند» هم می‌بینید که فرق چندانی با دولت قبلی ندارد.
‌ابتدای کار اولاند او به دیپلماسی اقتصادی در خاورمیانه علاقه خاصی داشت. اما ظاهرا چندان نسبت به ماجراجویی‌های نظامی بی‌تمایل نیست. شاید مداخله در آفریقا، در سواحل مدیترانه و حوزه مغرب، منطقه بلافصل منافع فرانسه باشد، اما حضور فرانسه در خاورمیانه عربی از کدام دغدغه‌های فرانسه نشأت گرفته است؟ این حافظه تاریخی حضور منطقه‌ای فرانسه که به بعد از فروپاشی عثمانی برمی‌گردد، چقدر بر این تصمیم‌گیری موثر بوده است؟
درست است که به‌هرحال ارتباط نزدیک فرانسه با کشورهایی مثل لبنان و سوریه و تاریخی که پشت این روابط وجود دارد، مهم است اما شکلی که شما از آن ترسیم کردید را ندارد. آنچه باید گفت و البته آنچه من از این وضعیت درک می‌کنم این است که بیش از آنکه این تصمیم ناشی از روابط داخلی فرانسه با این کشورها باشد نوعی مانور برای همراهی بین‌المللی و خارجی فرانسه است. موضوع چندان داخلی نیست. موضوع پیگیری و نزدیک شدن به مدار آتلانتیکی است. در موضع‌گیری‌های سیاست خارجی فرانسه موضوع گرایش «آتلانتیکی» تاثیرگذار است و نباید آن را بی‌اهمیت دید یا نادیده گرفت که با انتخاب سارکوزی عملا آشکار شد و به‌تدریج تثبیت. نهایتا هم می‌بینید این گرایش به‌قدری قدرتمند است که واقعا چندان فرقی میان سارکوزی یا اولاند نیست.
‌بعد از این حمله احتمالی، موقعیت فرانسه در اتحادیه اروپا و برآمد کلی قدرت در اتحادیه اروپا چه خواهد بود. تا امروز نه آلمانی‌ها و نه بریتانیایی‌ها همراهی نکرده‌اند؛ اتحادیه اروپا باید منتظر چه چشم‌اندازی باشد؟
بسیار تاسف‌برانگیز است که به‌عنوان یک اروپایی ببینید چنین پراکندگی‌ای در بین ستون‌های سیاسی اروپا به‌وجود آمده است. پیش از این هم گرایش‌های مختلفی در بین اتحادیه اروپا وجود داشته است. این نگران‌کننده نیست، اما شکاف‌هایی که بر سر مسایل امنیتی شکل می‌گیرد بسیار غیرقابل رتوش و گاهی مخرب است. به‌علاوه باید این وضعیت را در کنار بحران اقتصادی این اتحادیه بگذاریم. باید دید واقعا در چند روز آتی یک واکنش جمعی و همگرایانه از سوی اتحادیه اروپا شکل می‌گیرد یا نه. به هرحال آنچه اتفاق افتاده است چندان همخوانی با «اتحادیه اروپا» ندارد. ولی بدون شک تنش‌های درون اتحادیه را تشدید می‌کند. همان‌طور که می‌دانید این میان رابطه فرانسه و آلمان ستون تعیین‌کننده‌ای است و می‌بینیم که اصلا اشتراک موضعی میان این ستون وجود ندارد.
‌به نظر شما راه‌حل بحران سوریه با در نظرگرفتن همه بازیگران دور و نزدیک و شرایط حاکم بر آن چیست؟
از خیلی وقت پیش من همواره مدافع این نظر بوده‌ام که سوریه راه‌حل نظامی ندارد. از هر دوطرف. حضور نظامی یا فشار نظامی نه‌تنها این بحران را حل نمی‌کند بلکه بیشتروبیشتر شانس حل سیاسی آن را به تعویق می‌اندازد. در این میان، اعتقاد به نقش ایران یا نقش نداشتن ایران موضوعی را حل نمی‌کند؛ مساله این است که اگر ایران را از راه‌حل بحران سوریه بیرون بگذاریم کار بچه‌گانه و صراحتا بگویم احمقانه‌ای انجام داده‌ایم. این وضعیت موضع‌گیری ناهماهنگ فرانسه در طول حداقل دوسال گذشته است. راه‌حل سیاسی یعنی اینکه همه بازیگران را در نوشتن راه‌حل بازی دهیم و همه با هم به راه‌حلی برسیم. در نتیجه حضور ایران احتمالا نه در سوریه و راه‌حل سیاسی بالقوه آن بلکه در تمام بحران‌های منطقه‌ای لازم است. ایران بازیگری در میان دیگر بازیگران منطقه‌ای حل بحران سوریه است. شاید نفوذ ایران را برخی نادرست بدانند، اما این قضاوت ارزشی کمکی به حل بحران نمی‌کند. فرض ‌گیریم که بله ایران نفوذ دارد، نتیجه خوب بودن یا بد بودن آن نیست مساله توانایی حل این بحران با این بازیگران است.
‌ فکر می‌کنید چه تاثیری بر روند کلی مذاکرات ایران و 1+5 بگذارد. ممکن است شانس رسیدن به تفاهم را تضعیف کند.
ببینید من اساسا از ربط دادن بحران سوریه با پرونده هسته‌ای ایران گریزانم. چه ربطی میان دو پرونده‌ای هست که از اساس و ماهیت با هم تفاوت دارند. پرونده هسته‌ای موضوعی در چارچوب مرزهای ملی ایران است و هیچ بازیگر خارجی‌ای نمی‌تواند در ریسکی که شما اشاره کردید اثر‌گذار باشد، الا گفت‌وگوکنندگان بر سر میز مذاکره. بحران سوریه داستان تقابل گروه‌های متعدد و حتی ناشناس در مقابل دولت دمشق است، یک طرف می‌خواهد دیگری را از قدرت خلع کند. به‌عنوان رسانه‌ای ایرانی اساسا نباید اجازه بدهید کسی این دو، بحران را با تصویرسازی به‌هم مرتبط کند. این دو بحران ماهیتی کاملا متفاوت دارند، مقام‌های ایرانی به‌خوبی به این دو آگاهند. آنچه بیشتر تحلیلگران امروز از تاثیر بحران سوریه بر پرونده هسته‌ای می‌گویند، به‌نظرم اغراق‌شده است. ممکن است که در ذهنیت کلی ایرانی‌ها تاثیر بگذارد و نوعی تعویق یا دوری را ایجاد کند اما نمی‌تواند تاثیر تعیین‌کننده‌ای بگذارد. نباید فراموش کرد که همه آنچه گفتم به مقیاس عملیاتی که قرار است اتفاق بیفتد هم بستگی دارد. ضربه‌های کوچک را سوریه بیش از این هم تحمل کرده است. مسیر و جریان اتفاق‌ها دچار دگرگونی بنیادینی نخواهد شد.
‌ برای آخرین سوال باز به فرانسه برمی‌گردم. محاسبات این همراهی، آیا فرانسه را نگران نمی‌کند که دولت اسد احتمالا حضور نظامی فرانسوی‌ها را در لبنان «فینول» نشانه بگیرد؟
این‌روزها در مورد محاسبه خطرات احتمالی ناشی از حمله آمریکا/فرانسه می‌شنویم. مقیاس عملیات هوایی که قرار است انجام بگیرد می‌تواند فاکتور تعیین‌کننده‌ای باشد، قبل از آن، پیش‌بینی جدی دیگری ندارم.
وقتی «جان کری» در نطق مربوط به حمله شیمیایی در سوریه، فرانسه را قدیمی‌ترین متحد آمریکا خواند، حتما منظورش جنگ مشترک بدون بریتانیا در 1778 بوده است. اما پس از جنگ جهانی دوم گرایش مسلطی در بین سیاستمداران فرانسوی به‌وجود آمد که به «گلیسم» مشهور است. میراث «گلیسم» یا همان مکتب استقلال سیاسی فرانسه در صحنه بین‌المللی و بازیگری اروپایی این کشور در قبال «آتلانتیک‌گرایی آنگلوساکسون» تا حمله آمریکا به عراق در مارس 2003 همچنان موردتوجه سیاستمداران فرانسوی بود. اما به قدرت رسیدن «نیکولا سارکوزی» دوره جدیدی از سیاست خارجی فرانسه را شکل داد. سیاست خارجی که مواضع «شیراک» درقبال «بوش» را متکبرانه خواند. تلاش‌های «نیکولا سارکوزی» در همراهی با آمریکا و تلاش برای ایجاد اتحادیه «مدیترانه» با کشورهای شمال آفریقا باعث شده بود تا «فرانسوا اولاند» در مقام رقیب سیاسی منتقد، دستگاه سیاست خارجی فرانسه را اسیر «بناپارتیسم» بخواند. پشتیبانی هوایی فرانسه در حمله به لیبی، مقابله با افراط‌گرایان مالی و هم‌اکنون اعلام آمادگی بدون قید و شرط فرانسه در دوره دولتی «سوسیالیست» از نشانه‌های فراموشی میراث «گلیسم» و ظاهرا اشتیاق چپ‌ها به بازی‌های «بناپارتی» است. گفت‌وگویی که در پی می‌آید، با «تیه‌ری کویل» پژوهشگر موسسه فرانسوی مطالعات ایران و مدرس مدرسه «نگوسیا» انجام شد. «کویل» بیش از 20سال است که خاورمیانه و به‌ویژه ایران را مطالعه می‌کند. سال‌ها قبل کتاب «ایران: انقلاب نامریی» را نوشت و نشان داد که پویش‌های داخلی و نامریی جامعه ایران را به‌خوبی می‌شناسد. او جزو معدود محققانی است که دستگاه تصمیم‌گیری خارجی ایران را با دسته‌بندی از بازیگرانش می‌شناسد. گزارش‌های «کویل» از انگیزه‌های ایران در پیگیری برنامه هسته‌ای مورد استناد «سنا» در فرانسه بوده است و همدلی او با حل برد-برد پرونده هسته‌ای در نوشته‌های او قابل پیگیری است، چراکه زاویه‌های تندی با «آتلانتیک‌گرایان» دارد.
‌فرانسه تنها کشور مهمی است که به‌عنوان یک قدرت اروپایی، آمریکا را در حمله احتمالی به سوریه همراهی سیاسی و نظامی خواهد کرد. «فرانسوا اولاند» مشارکت فرانسه را با این توصیف که این جنایت نمی‌تواند بدون تنبیه باقی بماند، توجیه کرده است. در عین حال تاکید کرده که غرب خواهان براندازی اسد هم نیست. این «تنبیه» چه چیز جدیدی را وارد روابط بین‌الملل می‌کند، موضع بینابینی که نه «نمی‌تواند» حمله نکند و نه‌ درصدد «براندازی است». «تنبیه» از نظر شما چیست؟ و چگونه صورت خواهد گرفت؟
به‌هرحال می‌دانید روابط بین‌الملل تابعی است از رژیم‌های بین‌المللی. یکی از این رژیم‌های بین‌المللی رژیم منع کاربرد تسلیحات شیمیایی بنابر پروتکل‌های ژنو است. خروج یا نادیده گرفتن رژیم‌ها به‌عنوان مجموعه قواعد الزام‌آور سیاسی و حقوقی در مواقعی مثل این‌روزها، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند؛ خروج یا نادیده گرفتن آن به‌معنای عبور از خطوط برهم‌زننده نظم و امنیت بین‌المللی است و بازیگرانی که توانایی تحمیل این رژیم‌ها را دارند به‌عنوان متولیان آن وارد عمل می‌شوند و به‌اصطلاح، بازیگر خاطی را تنبیه می‌کنند. آنچه از موضع‌گیری‌های اوباما و اولاند برمی‌آید این است که آنها‌ درصدد حفظ این رژیم و مجازات محدود خاطی هستند. توجیه این است که استفاده از این تسلیحات علیه مردم غیرنظامی دیگر غیرقابل تحمل است. سعی دارند اقدامی انجام دهند که وضعیت را به قبل از کاربرد این تسلیحات برگردانند، درست است که دست به «اقدام» خواهند زد اما این اقدام به نظر من به‌شدت نمادین و سمبلیک خواهد بود.
‌چنین اقدامی به احتمال قوی به تضعیف دولت اسد و در مقابل تقویت گروه‌هایی منجر می‌شود که دیگر در افراطی بودن آنها هم شکی نداریم. این وضعیت ضامن امنیت موردنظرآن رژیم بین‌المللی به خطر افتاده هست؟ تقویت افراط‌گرایان در خاورمیانه در خلأ قدرت اسد بهترین گزینه ممکن برای آنهاست. این تناقض را چگونه باید حل کرد؟
به‌نظر من دولت فرانسه و آمریکا واقعا به‌دنبال عوض کردن جریان امور یا توازن موجود میان دولت اسد و نیروهای شورشی نیستند. با حمله‌ای که این‌روزها مقیاسش البته مشخص نیست، چیزی خیلی جدی عوض نخواهد شد. اولاند تاکید کرده است که ‌درصدد تغییر رژیم نیست و این یعنی اینکه برسرکار ماندن اسد و ادامه قدرت سیاسی فرض اصلی این عملیات است. می‌گویند که تغییر چندانی را نه به نفع نیروهای شورشی و نه به ضرر اسد به وجود نخواهند آورد. صفت «متناسب» همین را می‌خواهد توضیح دهد اینکه، پاسخ تنبیهی در حد متنبه کردن است و نه واژگونی قدرت. در نتیجه در آرایش کنونی نیروهایی که در صحنه نبرد با هم درگیر هستند، دگرگونی قابل‌توجهی به‌وجود نخواهد آمد.
‌این‌روزها بسیاری با تعجب از موضع‌گیری فرانسه صحبت می‌کنند، اما در عین حال گردش سیاست خارجی فرانسه در توجه خاصش به موضوع مداخله از مارس 2011 و با وقایع لیبی آغاز شد. زمستان گذشته به مالی کشیده شد و امروز سوریه نامزد بعدی این گردش مداخله‌محور است. کمی ما را به یاد «جمهوری امپریالیست» ریمون آرون می‌اندازد. تصویری که آرون از آمریکا در خارج از مرزهایش تصویر می‌کند، همین قدرت مداخله‌گر امپریالیستی است. با تصویر من از مداخلات فرانسه موافق هستید؟
چگونه باید بگویم؛ واقعیت آن است که دو گرایش تعیین‌کننده در سال‌های اخیر در دستگاه سیاست خارجی فرانسه در حال چالش هستند و از این میان گرایش «گلیستی اروپایی‌محور» مغلوب گرایش «آتلانتیک‌گرا»ی طرفدار آمریکا شده است. دیگر برای آنها استقلال رای فرانسه خیلی جدی نیست. نمی‌توانم کل این گرایش را به سه مداخله‌ای که اشاره کردید، احتمالا تقلیل دهم یا محدود کنم اما به‌هرحال باید بگوییم که بله، این گرایش در حال اثرگذاری جدی بر سیاست خارجی فرانسه است. احساس و برداشت کلی حتی در دولت سوسیالیست «اولاند» هم می‌بینید که فرق چندانی با دولت قبلی ندارد.
‌ابتدای کار اولاند او به دیپلماسی اقتصادی در خاورمیانه علاقه خاصی داشت. اما ظاهرا چندان نسبت به ماجراجویی‌های نظامی بی‌تمایل نیست. شاید مداخله در آفریقا، در سواحل مدیترانه و حوزه مغرب، منطقه بلافصل منافع فرانسه باشد، اما حضور فرانسه در خاورمیانه عربی از کدام دغدغه‌های فرانسه نشأت گرفته است؟ این حافظه تاریخی حضور منطقه‌ای فرانسه که به بعد از فروپاشی عثمانی برمی‌گردد، چقدر بر این تصمیم‌گیری موثر بوده است؟
درست است که به‌هرحال ارتباط نزدیک فرانسه با کشورهایی مثل لبنان و سوریه و تاریخی که پشت این روابط وجود دارد، مهم است اما شکلی که شما از آن ترسیم کردید را ندارد. آنچه باید گفت و البته آنچه من از این وضعیت درک می‌کنم این است که بیش از آنکه این تصمیم ناشی از روابط داخلی فرانسه با این کشورها باشد نوعی مانور برای همراهی بین‌المللی و خارجی فرانسه است. موضوع چندان داخلی نیست. موضوع پیگیری و نزدیک شدن به مدار آتلانتیکی است. در موضع‌گیری‌های سیاست خارجی فرانسه موضوع گرایش «آتلانتیکی» تاثیرگذار است و نباید آن را بی‌اهمیت دید یا نادیده گرفت که با انتخاب سارکوزی عملا آشکار شد و به‌تدریج تثبیت. نهایتا هم می‌بینید این گرایش به‌قدری قدرتمند است که واقعا چندان فرقی میان سارکوزی یا اولاند نیست.
‌بعد از این حمله احتمالی، موقعیت فرانسه در اتحادیه اروپا و برآمد کلی قدرت در اتحادیه اروپا چه خواهد بود. تا امروز نه آلمانی‌ها و نه بریتانیایی‌ها همراهی نکرده‌اند؛ اتحادیه اروپا باید منتظر چه چشم‌اندازی باشد؟
بسیار تاسف‌برانگیز است که به‌عنوان یک اروپایی ببینید چنین پراکندگی‌ای در بین ستون‌های سیاسی اروپا به‌وجود آمده است. پیش از این هم گرایش‌های مختلفی در بین اتحادیه اروپا وجود داشته است. این نگران‌کننده نیست، اما شکاف‌هایی که بر سر مسایل امنیتی شکل می‌گیرد بسیار غیرقابل رتوش و گاهی مخرب است. به‌علاوه باید این وضعیت را در کنار بحران اقتصادی این اتحادیه بگذاریم. باید دید واقعا در چند روز آتی یک واکنش جمعی و همگرایانه از سوی اتحادیه اروپا شکل می‌گیرد یا نه. به هرحال آنچه اتفاق افتاده است چندان همخوانی با «اتحادیه اروپا» ندارد. ولی بدون شک تنش‌های درون اتحادیه را تشدید می‌کند. همان‌طور که می‌دانید این میان رابطه فرانسه و آلمان ستون تعیین‌کننده‌ای است و می‌بینیم که اصلا اشتراک موضعی میان این ستون وجود ندارد.
‌به نظر شما راه‌حل بحران سوریه با در نظرگرفتن همه بازیگران دور و نزدیک و شرایط حاکم بر آن چیست؟
از خیلی وقت پیش من همواره مدافع این نظر بوده‌ام که سوریه راه‌حل نظامی ندارد. از هر دوطرف. حضور نظامی یا فشار نظامی نه‌تنها این بحران را حل نمی‌کند بلکه بیشتروبیشتر شانس حل سیاسی آن را به تعویق می‌اندازد. در این میان، اعتقاد به نقش ایران یا نقش نداشتن ایران موضوعی را حل نمی‌کند؛ مساله این است که اگر ایران را از راه‌حل بحران سوریه بیرون بگذاریم کار بچه‌گانه و صراحتا بگویم احمقانه‌ای انجام داده‌ایم. این وضعیت موضع‌گیری ناهماهنگ فرانسه در طول حداقل دوسال گذشته است. راه‌حل سیاسی یعنی اینکه همه بازیگران را در نوشتن راه‌حل بازی دهیم و همه با هم به راه‌حلی برسیم. در نتیجه حضور ایران احتمالا نه در سوریه و راه‌حل سیاسی بالقوه آن بلکه در تمام بحران‌های منطقه‌ای لازم است. ایران بازیگری در میان دیگر بازیگران منطقه‌ای حل بحران سوریه است. شاید نفوذ ایران را برخی نادرست بدانند، اما این قضاوت ارزشی کمکی به حل بحران نمی‌کند. فرض ‌گیریم که بله ایران نفوذ دارد، نتیجه خوب بودن یا بد بودن آن نیست مساله توانایی حل این بحران با این بازیگران است.
‌ فکر می‌کنید چه تاثیری بر روند کلی مذاکرات ایران و 1+5 بگذارد. ممکن است شانس رسیدن به تفاهم را تضعیف کند.
ببینید من اساسا از ربط دادن بحران سوریه با پرونده هسته‌ای ایران گریزانم. چه ربطی میان دو پرونده‌ای هست که از اساس و ماهیت با هم تفاوت دارند. پرونده هسته‌ای موضوعی در چارچوب مرزهای ملی ایران است و هیچ بازیگر خارجی‌ای نمی‌تواند در ریسکی که شما اشاره کردید اثر‌گذار باشد، الا گفت‌وگوکنندگان بر سر میز مذاکره. بحران سوریه داستان تقابل گروه‌های متعدد و حتی ناشناس در مقابل دولت دمشق است، یک طرف می‌خواهد دیگری را از قدرت خلع کند. به‌عنوان رسانه‌ای ایرانی اساسا نباید اجازه بدهید کسی این دو، بحران را با تصویرسازی به‌هم مرتبط کند. این دو بحران ماهیتی کاملا متفاوت دارند، مقام‌های ایرانی به‌خوبی به این دو آگاهند. آنچه بیشتر تحلیلگران امروز از تاثیر بحران سوریه بر پرونده هسته‌ای می‌گویند، به‌نظرم اغراق‌شده است. ممکن است که در ذهنیت کلی ایرانی‌ها تاثیر بگذارد و نوعی تعویق یا دوری را ایجاد کند اما نمی‌تواند تاثیر تعیین‌کننده‌ای بگذارد. نباید فراموش کرد که همه آنچه گفتم به مقیاس عملیاتی که قرار است اتفاق بیفتد هم بستگی دارد. ضربه‌های کوچک را سوریه بیش از این هم تحمل کرده است. مسیر و جریان اتفاق‌ها دچار دگرگونی بنیادینی نخواهد شد.
‌ برای آخرین سوال باز به فرانسه برمی‌گردم. محاسبات این همراهی، آیا فرانسه را نگران نمی‌کند که دولت اسد احتمالا حضور نظامی فرانسوی‌ها را در لبنان «فینول» نشانه بگیرد؟
این‌روزها در مورد محاسبه خطرات احتمالی ناشی از حمله آمریکا/فرانسه می‌شنویم. مقیاس عملیات هوایی که قرار است انجام بگیرد می‌تواند فاکتور تعیین‌کننده‌ای باشد، قبل از آن، پیش‌بینی جدی دیگری ندارم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.