|

کیفیت‌بخشی به فضای آموزش در دوران پیش‌دبستانی

مهین جلیلی . کارشناس آموزش ابتدایی

ایران کشوری است با قومیت‌ها و گویش‌های مختلف که از میان آنها زبان فارسی در آموزش‌وپرورش، رسانه‌ها، ارتباطات اقتصادی، سیاسی، اداری، فرهنگی و اجتماعی به کار می‌رود. طبق اصل 15 قانون اساسی ایران در تدوین کتب درسی، زبان و خط فارسی به عنوان زبان و خط رسمی و مشترک ایران تعیین شده است و همه دانش‌آموزان باید متون درسی را به زبان فارسی فرابگیرند. کودکان دوزبانه در کشور ما درصد قابل‌توجهی از کل دانش‌آموزان را تشکیل می‌دهند. در ابتدای ورود به مدرسه خود را با زبان فارسی مواجه می‌بینند.
در مدرسه بدون توجه به اینکه تا چه حد با زبان فارسی آشنایی دارند، آنها را مجبور می‌کنند به زبان فارسی بخوانند و بنویسند. در دوره ابتدایی دانش‌آموزان پایه اول به‌لحاظ آموزشی آسیب‌پذیرترین قشرهای دوزبانه‌اند، بنابراین باید برنامه‌ریزی مناسبی در دوره پیش‌دبستانی لحاظ شود و برنامه‌های خاصی برای کودکان دوزبانه ارائه شود؛ باید مطالب و متون آموزشی مناسب تدوین شود تا این خلأ آموزشی را بتوان پر کرد و در نتیجه دانش‌آموزان با آمادگی بیشتری وارد نظام آموزشی ابتدایی بشوند. توجه به عوامل زیر می‌تواند در بهبود وضعیت پیش‌دبستانی‌ها مؤثر باشد: چنانچه آموزش در این دوره رایگان باشد، می‌تواند همه کودکان را دربر گیرد. برنامه‌ریزان باید با درنظرگرفتن فرهنگ‌های محلی و قومیتی مختلف برنامه‌های مناسبی را تدوین کنند. ویژگی‌های گروه سنی پیش‌دبستانی باید به‌خوبی شناسایی شده و براساس آن برنامه‌ریزی شود.
بر این اساس، به علایق این گروه که شامل آموزش از طریق عینی و بازی‌های مختلف است، باید توجه شود. دقت به این نکته لازم است که بیش از یک زبان دانستن کودکان، مزیت است و کودکان دوزبانه نمره‌های هوش کلامی و غیرکلامی بالاتری دارند و از انعطاف‌پذیری شناختی بیشتری بهره‌مندند. آنها در زمینه مفهوم‌سازی و خلاقیت برتری‌های زیادی دارند. اما زمانی این ویژگی‌ها نمود می‌یابد که در هر دو زبان قابلیت و مهارت داشته باشند. بسیاری از کودکان دوزبانه در مدرسه عملکرد خوبی ندارند و مشکلات آنها به‌دلیل تقابل فرهنگی است و اکثرا اطلاعات کمی درباره زبان اولیه خود دارند؛ به‌طوری‌که دستور زبان و خزانه واژگان ضعیفی دارند.
کودکان دوزبانه فرصت مناسب برای یادگیری زبان نداشته و در فراگیری لغات زبان خود پیشرفت نمی‌کنند. اگرچه در دروسی مانند ریاضیات، علوم و اجتماعی دانش خوبی کسب می‌کنند، اما در نگارش صحیح کلمات (املا) و قرائت زبان محاوره‌ای عملکردشان ضعیف است و آینده تحصیلی و شغلی خوبی نخواهند داشت. از آنجا که زبان رسمی کشور ما زبان فارسی است، ضرورت دارد که برنامه آموزشی پیش‌دبستانی به‌گونه‌ای طراحی و تنظیم شود که کودکان با زبان رسمی کشور آشنا شوند. بر این اساس، کانون اصلی فعالیت‌های آموزشی پیش‌دبستانی در مناطق غیرفارسی زبان باید بر برنامه‌های زبان‌آموزی تمرکز داشته باشد.
ایران کشوری است با قومیت‌ها و گویش‌های مختلف که از میان آنها زبان فارسی در آموزش‌وپرورش، رسانه‌ها، ارتباطات اقتصادی، سیاسی، اداری، فرهنگی و اجتماعی به کار می‌رود. طبق اصل 15 قانون اساسی ایران در تدوین کتب درسی، زبان و خط فارسی به عنوان زبان و خط رسمی و مشترک ایران تعیین شده است و همه دانش‌آموزان باید متون درسی را به زبان فارسی فرابگیرند. کودکان دوزبانه در کشور ما درصد قابل‌توجهی از کل دانش‌آموزان را تشکیل می‌دهند. در ابتدای ورود به مدرسه خود را با زبان فارسی مواجه می‌بینند.
در مدرسه بدون توجه به اینکه تا چه حد با زبان فارسی آشنایی دارند، آنها را مجبور می‌کنند به زبان فارسی بخوانند و بنویسند. در دوره ابتدایی دانش‌آموزان پایه اول به‌لحاظ آموزشی آسیب‌پذیرترین قشرهای دوزبانه‌اند، بنابراین باید برنامه‌ریزی مناسبی در دوره پیش‌دبستانی لحاظ شود و برنامه‌های خاصی برای کودکان دوزبانه ارائه شود؛ باید مطالب و متون آموزشی مناسب تدوین شود تا این خلأ آموزشی را بتوان پر کرد و در نتیجه دانش‌آموزان با آمادگی بیشتری وارد نظام آموزشی ابتدایی بشوند. توجه به عوامل زیر می‌تواند در بهبود وضعیت پیش‌دبستانی‌ها مؤثر باشد: چنانچه آموزش در این دوره رایگان باشد، می‌تواند همه کودکان را دربر گیرد. برنامه‌ریزان باید با درنظرگرفتن فرهنگ‌های محلی و قومیتی مختلف برنامه‌های مناسبی را تدوین کنند. ویژگی‌های گروه سنی پیش‌دبستانی باید به‌خوبی شناسایی شده و براساس آن برنامه‌ریزی شود.
بر این اساس، به علایق این گروه که شامل آموزش از طریق عینی و بازی‌های مختلف است، باید توجه شود. دقت به این نکته لازم است که بیش از یک زبان دانستن کودکان، مزیت است و کودکان دوزبانه نمره‌های هوش کلامی و غیرکلامی بالاتری دارند و از انعطاف‌پذیری شناختی بیشتری بهره‌مندند. آنها در زمینه مفهوم‌سازی و خلاقیت برتری‌های زیادی دارند. اما زمانی این ویژگی‌ها نمود می‌یابد که در هر دو زبان قابلیت و مهارت داشته باشند. بسیاری از کودکان دوزبانه در مدرسه عملکرد خوبی ندارند و مشکلات آنها به‌دلیل تقابل فرهنگی است و اکثرا اطلاعات کمی درباره زبان اولیه خود دارند؛ به‌طوری‌که دستور زبان و خزانه واژگان ضعیفی دارند.
کودکان دوزبانه فرصت مناسب برای یادگیری زبان نداشته و در فراگیری لغات زبان خود پیشرفت نمی‌کنند. اگرچه در دروسی مانند ریاضیات، علوم و اجتماعی دانش خوبی کسب می‌کنند، اما در نگارش صحیح کلمات (املا) و قرائت زبان محاوره‌ای عملکردشان ضعیف است و آینده تحصیلی و شغلی خوبی نخواهند داشت. از آنجا که زبان رسمی کشور ما زبان فارسی است، ضرورت دارد که برنامه آموزشی پیش‌دبستانی به‌گونه‌ای طراحی و تنظیم شود که کودکان با زبان رسمی کشور آشنا شوند. بر این اساس، کانون اصلی فعالیت‌های آموزشی پیش‌دبستانی در مناطق غیرفارسی زبان باید بر برنامه‌های زبان‌آموزی تمرکز داشته باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.