|

هدف وسيله را توجيه نمي‌كند

عبدالله مؤمني

در جلسه بررسي استيضاح وزير کار، تعاون و رفاه اجتماعي، مع‌الاسف اخلاق غايب بزرگ بود. انگيزه نوشتن اين يادداشت، نقد برخورد و مسائل مطرح‌شده توسط آقاي پورابراهيمي رئيس کميسيون اقتصادي مجلس به خانم زهرا پزشکيان، دختر آقاي پزشکيان نايب‌رئيس مجلس و توجه به کارويژه‌هاي مجلس است.
امروزه جامعه ايران بيش از هر زمان ديگري تشنه افشاگري است و به مدد دسترسي آحاد جامعه به امكانات خبري و با شرايط سخت معيشتي، فساد مسئولان را بيش از پيش رصد مي‌کند؛ اين پيگيري حق جامعه است و جامعه به نمايندگان براي پيگيري آن وکالت داده تا از طريق دو کارويژه اصلي مجلس يعني نقش نظارتي و تقنيني راهکار قانوني را براي اين امورات تدوين و بر اجراي آن قوانين نيز نظارت کند.
در سال‌های گذشته سنت سيئه‌اي در مجلس بنيان گذاشته شده كه هنگام منازعه بر سر ماندن يا بازپس‌گيري قدرت و جايگاه‌هاي مديريتي كه مجلس منبع مشروعيت آن است، نكاتي در تريبون مجلس مطرح مي‌شود كه هم مي‌تواند با صدافسوس همراه باشد و هم مطامع و منافع باند‌ها و جريان‌هاي ذي‌نفوذ در قدرت و معامله بر سر خواست ملت را به‌خوبي بر همگان روشن كند؛ به عبارت ديگر برخي از نمايندگان گويي به جمع‌آوري اسناد و نقاط انحراف، ضعف و خطاها به‌عنوان ابزار پيش‌برنده خواست‌هايشان در دوران نمايندگي مشغول‌اند و اين مهم را نيز صرفا در زماني كه با ناكامي -در تحقق خواست مبتني بر امتيازگيري - مواجه هستند، داراي كاربرد مي‌دانند وگرنه چرا در هيچ محملي غير از تسويه‌حساب معطوف به استيضاح بيان نمي‌شود؟!
از همين رو تنها در روز استيضاح از كارويژه نظارتي سخن به ميان مي‌آيد در صورتي كه تنها «روز نظارتي مجلس روز استيضاح» نيست، اما مع‌الاسف در طناب‌کشي‌هاي سياسي و براي به‌زيرکشيدن افراد
-که حق مجلس است - به هر راهي توسل مي‌جويند. بنايي بر دفاع از وزير اصلاح‌طلب برکنارشده ندارم، اما نشايد پنهان کرد که چوب حراج‌‌زدن بر اخلاق در دو سوي ماجرا، در آن روز افکار عمومي را دل‌نگران اين همه آشوب و بلبشو در فضاي سياسي کشور کرد و يکي از آنها اتهامات به زهرا پزشکيان بود. در بررسي‌ها نگارنده دريافتم که از قضا خانم زهرا پزشکيان، «ژن خوب» نيست با مدرك کارشناسي ارشد در رشته شيمي از دانشگاه صنعتي شريف و مرتبط با تخصصش در پتروشيمي جم مشغول فعاليت است.
حقيقتا اين شکل رسيدن به مقصد كه با چاشني برچسب و انگ براي تخطئه مخالف همراه باشد، دون اخلاق سياسي است. چنانكه مي‌دانيم آقاي پزشکيان از معدود نمايندگان دوره‌هاي اخير است که هم در سطح موضع و هم در سطح عملکرد خوب کار کرده و همين نشان از زيست سالم ايشان و منتسبان خانوادگي‌اش دارد. البته همه مي‌دانيم که در بين دو جناح در نهادهاي مختلف «ژن‌هاي خوب» فراوان‌اند و جاي آن است که فرزندان مسئولان همان مسير دختر آقاي پزشکيان را که شواهد نشان از صلاحيت علمي او مي‌دهد طي کنند. کسي منکر ارتزاق فرزندان مسئولان نيست؛ بحث بر سر زمينه‌هاي رانت و فساد آن است وگرنه اگر کسي با مدرک تحصيلي تخصصي شغلي تحصيل كرده، امري بديهي و مشروع است.
متأسفانه به‌دليل حاكميت اقتصاد رانتي و گسترش دائم‌التزايد فساد از يك سو و مشقت‌ها و وضعيت سخت معيشتي مردم از ديگر سو در ايران امروز، تنور اتهام‌زني و افشاگري بيش از هر زمان ديگري گرم است و به‌دليل اوضاع دشوار اقتصادي بيش از هر ايام ديگري گوش‌هاي مردم شنواتر است و بيشتر از قبل از پروژه افشا از نوع رانت و فساد اقتصادي استقبال مي‌کند. اين جو شبهه‌ناک مع‌الاسف ممکن است افرادي سالم را هم دربر گيرد، متأسفانه افشاگري‌ها فقط زماني صورت مي‌گيرد كه با حاكميت گروهي يا جريانی سياسي چه كارآمد يا ناكارآمد و صرفا به دلايل باندي يا محفلي مخالفيم؛ در اين شرايط از هرگونه برچسب‌زني و اتهام‌پراكني براي رسيدن به هدف ولو با طرح اتهامي بي‌ربط كه حتي هيچ امر غيرمتعارفي نيز بر آن مترتب نباشد به‌دنبال مشوش‌كردن ذهنيت افكار عمومي به رقيب هستيم. کسي مانند دکتر پزشکيان که به سلامت و پاکدستي شهره عام و خاص است و حق برخورداري از شغل را براي فرزند نخبه او بايد محفوظ داشت و به‌مثابه دیگر شهروندان تحصيل‌کرده حق شغل دارد.
حال آيا باج‌خواهي از وزير كه عمده خواست‌هاي‌شان را نيز پذيرفته، درست است؟ اما به دليل بيان يك مخالفت در برابر سهم‌خواهي افزون‌تر، آسمان و ريسمان به هم بافته مي‌شود تا ناكارآمدي فرد مسئول موجه شود و طرفدارانش را به‌عنوان كساني كه برخوردار از رانت و... هستند، متهم كرده و خود را نيز به‌عنوان فردي كه مطمح نظرش تأمين منافع مردم بوده، جلوه دهيم، ابايي نداريم!
و از همه زشت‌تر و ضداخلاق‌تر اين است كه با تمام سوابقي كه برخي در رانت و دستيابي ناعادلانه به فرصت‌ها و امكانات قدرت دارند و از اين مواهب برخوردار بوده و هستند، با طرح شبهه‌افكني در اذهان، خود را در موقعيت وجيه‌الملك قرار مي‌دهند. اين‌گونه رفتارها حقيقتا مغاير قطعي اصول اخلاق است. شوربختانه اين روش‌هاي معيوب منحصر در يك جريان يا اشخاص و باند خاصي نيست و جريانات سياسي و تشكيلاتي در قدرت و بيرون از قدرت متأسفانه مرتكب چنين شيوه‌ها و سناريوهاي ناصوابي مي‌شوند.
اينکه بدون درنظرگرفتن مباني اخلاق و صرفا در چارچوب «هدف وسيله را توجيه مي‌كند» شأن نمايندگي مجلس نيست. جالب‌تر آنكه با بررسي كوتاهي در سوابق مدعيان به‌راحتي مي‌توان به اين حقيقت دست يافت كه افرادي كه بيشتر در معرض فساد بوده‌‌اند و هستند، براي منحرف‌كردن اذهان از خود صدايي بلندتر و بي‌پرواتر براي افشا دارند و بدون لكنت زبان و ترس از تعقيب قانوني يا مؤاخذه اخلاقي به ديگران نسبت ناروا مي‌زنند و در سويي ديگر جرياني كه به فساد شهره عام و خاص شده، از اينكه رقيب خود را نيز مانند خود بي‌اعتبار كند، هيچ ابايي ندارد و با اين تحليل حال كه ما از مزيت حمايت مردمي برخوردار نيستيم و اذهان عمومي به‌شدت درباره ما و جريان سياسي‌مان مخدوش است، راحت‌ترين كار همدست‌كردن رقيب سياسي‌مان به انجام اموري شبيه خودمان است تا در داوري مردمي همگي «ردي» محسوب بشوند و حتي به اين خصيصه «اين‌هماني»شدن خود و رقيب مي‌بالند- اينكه در اذهان مردم هر دو جريان سياسي را فاسد و رانت‌خوار بخوانند- و افتخار مي‌کنند و از بدآمد شرايط و اوضاع جامعه برخي نيز با جوزدگي به تأييد اين بي‌اخلاقي‌ها مي‌پردازند و براي افشاكنندگان كه ماهيت فسادپذيري‌شان انكار‌پذیر است، سوت می‌زنند و هورا می‌کشند.
سؤال اين است كه آيا فردي مانند پورابراهيمي واقعا كارنامه‌اش چنان سفيد و پاك است كه در پي كشف حقيقت است و هيچ‌گونه ابهامي درباره عملكرد فراتر از ايفاي نقش تقنيني و نظارت ايشان در مجلس نمي‌رود؟! يا اگر اين‌گونه نيست و بنا بر عرف و عادت متعارف مجلس در ورود به عزل و نصب مديران و درخواست‌هايي كه با توجه به جايگاه رئيس كميسيون اقتصادي مجلس حتي براي مديران خط‌و‌نشان مي‌كشند، اين‌گونه ورود و «لابي پست‌ساز» براي نزديکان طبيعي است؟ جاي تأسف است که ايشان چگونه با ناديده‌گرفتن مرزهاي اخلاقي و ديني صرفا در پي دست‌يافتن به هدف است و موضوع بديهي را در تريبون مجلس با هدف مخدوش‌كردن چهره‌اي مثل پزشكيان مطرح مي‌كند.
اما در پايان سخني با فراکسيون اميد؛ رئيس فراکسيون اميد گفته بود که در روز استيضاح اخلاق دفن شد، قاعدتا بيان اين گزاره به اين مفهوم است كه پيش‌تر از اين اخلاق مرده است و در اين روز دفن شده؟! پرسش اساسي اين است كه حضرت‌عالي به‌عنوان رياست فراكسيوني مؤثر و ذي‌نفوذ كه در اغلب موارد فراكسيون مي‌تواند رأي تعيين‌كننده نيز داشته باشد، در قبال وضعيت ميرايي اخلاق، منزه و پاك و بي‌هيچ تقصير يا قصوري هستيد؟!
شرايط امروز جامعه ديگر نمي‌تواند به اظهارنظر حضرت‌عالي براي تبرئه خويش در فضاي مجازي رضايت بدهد و براي شما كف بزند و شما نيز خرسند از مرزبندي با بي‌اخلاقي‌هاي رايج باشيد؛ اما اين نه‌فقط کافي نيست؛ بلكه از شما به‌عنوان رئيس فراکسيون اميد در مجلس انتظار مي‌رفته كه اميد ملت باشيد و در راستای برنامه‌هاي عملي براي جلوگيري از تكرار اين دست بي‌اخلاقي‌ها چه کرده‌ايد؟ و در‌عين‌حال جامعه سرخورده از انفعال و بي‌برنامگي‌هايي است كه نتوانسته گره از كار فروبسته ملت بگشايد.
آنچه در اذهان خواهد ماند، تجربه اخلاق و بي‌پروايي در بيان بي‌اخلاقي است كه معيار و محكي براي سنجش «قدرت‌طلبي با توسل به هر شيوه» براي مردم در نسبت‌شان با جريانات سياسي حامي چنين روندهاي مخرب بنيان‌هاي جامعه است.
در جلسه بررسي استيضاح وزير کار، تعاون و رفاه اجتماعي، مع‌الاسف اخلاق غايب بزرگ بود. انگيزه نوشتن اين يادداشت، نقد برخورد و مسائل مطرح‌شده توسط آقاي پورابراهيمي رئيس کميسيون اقتصادي مجلس به خانم زهرا پزشکيان، دختر آقاي پزشکيان نايب‌رئيس مجلس و توجه به کارويژه‌هاي مجلس است.
امروزه جامعه ايران بيش از هر زمان ديگري تشنه افشاگري است و به مدد دسترسي آحاد جامعه به امكانات خبري و با شرايط سخت معيشتي، فساد مسئولان را بيش از پيش رصد مي‌کند؛ اين پيگيري حق جامعه است و جامعه به نمايندگان براي پيگيري آن وکالت داده تا از طريق دو کارويژه اصلي مجلس يعني نقش نظارتي و تقنيني راهکار قانوني را براي اين امورات تدوين و بر اجراي آن قوانين نيز نظارت کند.
در سال‌های گذشته سنت سيئه‌اي در مجلس بنيان گذاشته شده كه هنگام منازعه بر سر ماندن يا بازپس‌گيري قدرت و جايگاه‌هاي مديريتي كه مجلس منبع مشروعيت آن است، نكاتي در تريبون مجلس مطرح مي‌شود كه هم مي‌تواند با صدافسوس همراه باشد و هم مطامع و منافع باند‌ها و جريان‌هاي ذي‌نفوذ در قدرت و معامله بر سر خواست ملت را به‌خوبي بر همگان روشن كند؛ به عبارت ديگر برخي از نمايندگان گويي به جمع‌آوري اسناد و نقاط انحراف، ضعف و خطاها به‌عنوان ابزار پيش‌برنده خواست‌هايشان در دوران نمايندگي مشغول‌اند و اين مهم را نيز صرفا در زماني كه با ناكامي -در تحقق خواست مبتني بر امتيازگيري - مواجه هستند، داراي كاربرد مي‌دانند وگرنه چرا در هيچ محملي غير از تسويه‌حساب معطوف به استيضاح بيان نمي‌شود؟!
از همين رو تنها در روز استيضاح از كارويژه نظارتي سخن به ميان مي‌آيد در صورتي كه تنها «روز نظارتي مجلس روز استيضاح» نيست، اما مع‌الاسف در طناب‌کشي‌هاي سياسي و براي به‌زيرکشيدن افراد
-که حق مجلس است - به هر راهي توسل مي‌جويند. بنايي بر دفاع از وزير اصلاح‌طلب برکنارشده ندارم، اما نشايد پنهان کرد که چوب حراج‌‌زدن بر اخلاق در دو سوي ماجرا، در آن روز افکار عمومي را دل‌نگران اين همه آشوب و بلبشو در فضاي سياسي کشور کرد و يکي از آنها اتهامات به زهرا پزشکيان بود. در بررسي‌ها نگارنده دريافتم که از قضا خانم زهرا پزشکيان، «ژن خوب» نيست با مدرك کارشناسي ارشد در رشته شيمي از دانشگاه صنعتي شريف و مرتبط با تخصصش در پتروشيمي جم مشغول فعاليت است.
حقيقتا اين شکل رسيدن به مقصد كه با چاشني برچسب و انگ براي تخطئه مخالف همراه باشد، دون اخلاق سياسي است. چنانكه مي‌دانيم آقاي پزشکيان از معدود نمايندگان دوره‌هاي اخير است که هم در سطح موضع و هم در سطح عملکرد خوب کار کرده و همين نشان از زيست سالم ايشان و منتسبان خانوادگي‌اش دارد. البته همه مي‌دانيم که در بين دو جناح در نهادهاي مختلف «ژن‌هاي خوب» فراوان‌اند و جاي آن است که فرزندان مسئولان همان مسير دختر آقاي پزشکيان را که شواهد نشان از صلاحيت علمي او مي‌دهد طي کنند. کسي منکر ارتزاق فرزندان مسئولان نيست؛ بحث بر سر زمينه‌هاي رانت و فساد آن است وگرنه اگر کسي با مدرک تحصيلي تخصصي شغلي تحصيل كرده، امري بديهي و مشروع است.
متأسفانه به‌دليل حاكميت اقتصاد رانتي و گسترش دائم‌التزايد فساد از يك سو و مشقت‌ها و وضعيت سخت معيشتي مردم از ديگر سو در ايران امروز، تنور اتهام‌زني و افشاگري بيش از هر زمان ديگري گرم است و به‌دليل اوضاع دشوار اقتصادي بيش از هر ايام ديگري گوش‌هاي مردم شنواتر است و بيشتر از قبل از پروژه افشا از نوع رانت و فساد اقتصادي استقبال مي‌کند. اين جو شبهه‌ناک مع‌الاسف ممکن است افرادي سالم را هم دربر گيرد، متأسفانه افشاگري‌ها فقط زماني صورت مي‌گيرد كه با حاكميت گروهي يا جريانی سياسي چه كارآمد يا ناكارآمد و صرفا به دلايل باندي يا محفلي مخالفيم؛ در اين شرايط از هرگونه برچسب‌زني و اتهام‌پراكني براي رسيدن به هدف ولو با طرح اتهامي بي‌ربط كه حتي هيچ امر غيرمتعارفي نيز بر آن مترتب نباشد به‌دنبال مشوش‌كردن ذهنيت افكار عمومي به رقيب هستيم. کسي مانند دکتر پزشکيان که به سلامت و پاکدستي شهره عام و خاص است و حق برخورداري از شغل را براي فرزند نخبه او بايد محفوظ داشت و به‌مثابه دیگر شهروندان تحصيل‌کرده حق شغل دارد.
حال آيا باج‌خواهي از وزير كه عمده خواست‌هاي‌شان را نيز پذيرفته، درست است؟ اما به دليل بيان يك مخالفت در برابر سهم‌خواهي افزون‌تر، آسمان و ريسمان به هم بافته مي‌شود تا ناكارآمدي فرد مسئول موجه شود و طرفدارانش را به‌عنوان كساني كه برخوردار از رانت و... هستند، متهم كرده و خود را نيز به‌عنوان فردي كه مطمح نظرش تأمين منافع مردم بوده، جلوه دهيم، ابايي نداريم!
و از همه زشت‌تر و ضداخلاق‌تر اين است كه با تمام سوابقي كه برخي در رانت و دستيابي ناعادلانه به فرصت‌ها و امكانات قدرت دارند و از اين مواهب برخوردار بوده و هستند، با طرح شبهه‌افكني در اذهان، خود را در موقعيت وجيه‌الملك قرار مي‌دهند. اين‌گونه رفتارها حقيقتا مغاير قطعي اصول اخلاق است. شوربختانه اين روش‌هاي معيوب منحصر در يك جريان يا اشخاص و باند خاصي نيست و جريانات سياسي و تشكيلاتي در قدرت و بيرون از قدرت متأسفانه مرتكب چنين شيوه‌ها و سناريوهاي ناصوابي مي‌شوند.
اينکه بدون درنظرگرفتن مباني اخلاق و صرفا در چارچوب «هدف وسيله را توجيه مي‌كند» شأن نمايندگي مجلس نيست. جالب‌تر آنكه با بررسي كوتاهي در سوابق مدعيان به‌راحتي مي‌توان به اين حقيقت دست يافت كه افرادي كه بيشتر در معرض فساد بوده‌‌اند و هستند، براي منحرف‌كردن اذهان از خود صدايي بلندتر و بي‌پرواتر براي افشا دارند و بدون لكنت زبان و ترس از تعقيب قانوني يا مؤاخذه اخلاقي به ديگران نسبت ناروا مي‌زنند و در سويي ديگر جرياني كه به فساد شهره عام و خاص شده، از اينكه رقيب خود را نيز مانند خود بي‌اعتبار كند، هيچ ابايي ندارد و با اين تحليل حال كه ما از مزيت حمايت مردمي برخوردار نيستيم و اذهان عمومي به‌شدت درباره ما و جريان سياسي‌مان مخدوش است، راحت‌ترين كار همدست‌كردن رقيب سياسي‌مان به انجام اموري شبيه خودمان است تا در داوري مردمي همگي «ردي» محسوب بشوند و حتي به اين خصيصه «اين‌هماني»شدن خود و رقيب مي‌بالند- اينكه در اذهان مردم هر دو جريان سياسي را فاسد و رانت‌خوار بخوانند- و افتخار مي‌کنند و از بدآمد شرايط و اوضاع جامعه برخي نيز با جوزدگي به تأييد اين بي‌اخلاقي‌ها مي‌پردازند و براي افشاكنندگان كه ماهيت فسادپذيري‌شان انكار‌پذیر است، سوت می‌زنند و هورا می‌کشند.
سؤال اين است كه آيا فردي مانند پورابراهيمي واقعا كارنامه‌اش چنان سفيد و پاك است كه در پي كشف حقيقت است و هيچ‌گونه ابهامي درباره عملكرد فراتر از ايفاي نقش تقنيني و نظارت ايشان در مجلس نمي‌رود؟! يا اگر اين‌گونه نيست و بنا بر عرف و عادت متعارف مجلس در ورود به عزل و نصب مديران و درخواست‌هايي كه با توجه به جايگاه رئيس كميسيون اقتصادي مجلس حتي براي مديران خط‌و‌نشان مي‌كشند، اين‌گونه ورود و «لابي پست‌ساز» براي نزديکان طبيعي است؟ جاي تأسف است که ايشان چگونه با ناديده‌گرفتن مرزهاي اخلاقي و ديني صرفا در پي دست‌يافتن به هدف است و موضوع بديهي را در تريبون مجلس با هدف مخدوش‌كردن چهره‌اي مثل پزشكيان مطرح مي‌كند.
اما در پايان سخني با فراکسيون اميد؛ رئيس فراکسيون اميد گفته بود که در روز استيضاح اخلاق دفن شد، قاعدتا بيان اين گزاره به اين مفهوم است كه پيش‌تر از اين اخلاق مرده است و در اين روز دفن شده؟! پرسش اساسي اين است كه حضرت‌عالي به‌عنوان رياست فراكسيوني مؤثر و ذي‌نفوذ كه در اغلب موارد فراكسيون مي‌تواند رأي تعيين‌كننده نيز داشته باشد، در قبال وضعيت ميرايي اخلاق، منزه و پاك و بي‌هيچ تقصير يا قصوري هستيد؟!
شرايط امروز جامعه ديگر نمي‌تواند به اظهارنظر حضرت‌عالي براي تبرئه خويش در فضاي مجازي رضايت بدهد و براي شما كف بزند و شما نيز خرسند از مرزبندي با بي‌اخلاقي‌هاي رايج باشيد؛ اما اين نه‌فقط کافي نيست؛ بلكه از شما به‌عنوان رئيس فراکسيون اميد در مجلس انتظار مي‌رفته كه اميد ملت باشيد و در راستای برنامه‌هاي عملي براي جلوگيري از تكرار اين دست بي‌اخلاقي‌ها چه کرده‌ايد؟ و در‌عين‌حال جامعه سرخورده از انفعال و بي‌برنامگي‌هايي است كه نتوانسته گره از كار فروبسته ملت بگشايد.
آنچه در اذهان خواهد ماند، تجربه اخلاق و بي‌پروايي در بيان بي‌اخلاقي است كه معيار و محكي براي سنجش «قدرت‌طلبي با توسل به هر شيوه» براي مردم در نسبت‌شان با جريانات سياسي حامي چنين روندهاي مخرب بنيان‌هاي جامعه است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.