|

آموزه‌های تئاتر

ناصح کامکاری . نویسنده و کارگردان تئاتر

اغلب اندیشمندان در تاریخ فلسفه و هنر قایل به ارزش تعلیمی تئاتر نه‌تنها برای عوام بلکه برای دولتمردان هر عصر و دوره بوده‌اند. اما تئاتر نوین بیش از آنکه با کلام اندیشه‌ای را بیان کند و بیاموزاند، با عمل نمایشی و تصاویری که از ترکیب رفتار و عمل بازیگر و تعامل او با عناصر و اشیای صحنه حاصل می‌شود مفاهیم را به ناخودآگاه مخاطب منتقل می‌کند. ترکیب‌کردن کلام نویسنده و عمل بازیگر و تصویر صحنه همان «میزانسن» است که توسط کارگردان خلق ‌شده و دارای «پیام» است. درواقع کارگردان بالاترین مقام مسوول در گزینش همه عناصر بر صحنه و ازجمله انتخاب صحیح نقش‌آفرینان و دیگر عوامل اجرایی است. معیار ذکاوت کارگردان در انتخاب همکاران است و هوشمندی او در چیدمان نوآورانه عناصر جلوه‌ خواهد یافت. در انتخاب بازیگر نه‌تنها تسلط فنی او در ایجاد ارتباط کلامی و توان تعامل رودررو و نزدیک با مخاطب اهمیت دارد، بلکه به‌عنوان مهم‌ترین قاصد پیام کارگردان به تماشاگر، هرچه بازیگر درمیان مردم از حسن‌شهرت بیشتری برخوردار باشد و معروف به سلامت جان و روان، پرهیز و پاکدستی و شرافت و نزهت و دیگر صفات بارز اخلاقی و سجایای انسانی باشد «پیام» کارگردان سرراست‌تر بر دل مخاطب می‌نشیند و همدلی و همیاری متقابل برمی‌انگیزد. چون در عرصه فرهنگ و هنر، صحبت از انتقال اندیشه و تبلور احساس است نه فرمان و بخشنامه و دستور. البته هیچ عمل انسانی مبرا از خطا نیست و دستیابی به کمال در هرچیز نسبی است، اما کارگردان با درایت، نه‌تنها از بدو امر و مرحله گزینش بازیگران و عوامل، با دست‌اندرکاران و صاحبنظران بی‌غرض مشورت می‌کند، بلکه هرشب پس از اجرای نمایش نظر و دیدگاه تماشاگران زبده را جویا می‌شود و هر ضعف و خطای احتمالی را بلافاصله اصلاح می‌کند. مخاطب امروز نیز که رکن رکین تئاتر است زیرک است و به فراست درمی‌یابد که اگر «کلام» روی صحنه چیزی بگوید و «تصویر» و «چیدمان نقش‌آفرینان» چیز متفاوتی نشان دهد یا میزانسن اشتباه است و «پیام» متناقض می‌فرستد یا کارگردان در لفافه معنای مستتری را با میزانسن استعاری منظور دارد. پس حوصله می‌کند و حداقل تا پایان پرده نخست نمایش منتظر می‌ماند تا ببیند قالب جدید اجرایی نمایش چیست و نیت و مقصود نهایی کارگردان کدام است؟ چون مخاطب اهل فرهنگ نجیب و صبور است و شتابزده و ناشیانه ارزیابی نمی‌کند، وگرنه همیشه امکان برخاستن و ترک سالن میسر است!
اغلب اندیشمندان در تاریخ فلسفه و هنر قایل به ارزش تعلیمی تئاتر نه‌تنها برای عوام بلکه برای دولتمردان هر عصر و دوره بوده‌اند. اما تئاتر نوین بیش از آنکه با کلام اندیشه‌ای را بیان کند و بیاموزاند، با عمل نمایشی و تصاویری که از ترکیب رفتار و عمل بازیگر و تعامل او با عناصر و اشیای صحنه حاصل می‌شود مفاهیم را به ناخودآگاه مخاطب منتقل می‌کند. ترکیب‌کردن کلام نویسنده و عمل بازیگر و تصویر صحنه همان «میزانسن» است که توسط کارگردان خلق ‌شده و دارای «پیام» است. درواقع کارگردان بالاترین مقام مسوول در گزینش همه عناصر بر صحنه و ازجمله انتخاب صحیح نقش‌آفرینان و دیگر عوامل اجرایی است. معیار ذکاوت کارگردان در انتخاب همکاران است و هوشمندی او در چیدمان نوآورانه عناصر جلوه‌ خواهد یافت. در انتخاب بازیگر نه‌تنها تسلط فنی او در ایجاد ارتباط کلامی و توان تعامل رودررو و نزدیک با مخاطب اهمیت دارد، بلکه به‌عنوان مهم‌ترین قاصد پیام کارگردان به تماشاگر، هرچه بازیگر درمیان مردم از حسن‌شهرت بیشتری برخوردار باشد و معروف به سلامت جان و روان، پرهیز و پاکدستی و شرافت و نزهت و دیگر صفات بارز اخلاقی و سجایای انسانی باشد «پیام» کارگردان سرراست‌تر بر دل مخاطب می‌نشیند و همدلی و همیاری متقابل برمی‌انگیزد. چون در عرصه فرهنگ و هنر، صحبت از انتقال اندیشه و تبلور احساس است نه فرمان و بخشنامه و دستور. البته هیچ عمل انسانی مبرا از خطا نیست و دستیابی به کمال در هرچیز نسبی است، اما کارگردان با درایت، نه‌تنها از بدو امر و مرحله گزینش بازیگران و عوامل، با دست‌اندرکاران و صاحبنظران بی‌غرض مشورت می‌کند، بلکه هرشب پس از اجرای نمایش نظر و دیدگاه تماشاگران زبده را جویا می‌شود و هر ضعف و خطای احتمالی را بلافاصله اصلاح می‌کند. مخاطب امروز نیز که رکن رکین تئاتر است زیرک است و به فراست درمی‌یابد که اگر «کلام» روی صحنه چیزی بگوید و «تصویر» و «چیدمان نقش‌آفرینان» چیز متفاوتی نشان دهد یا میزانسن اشتباه است و «پیام» متناقض می‌فرستد یا کارگردان در لفافه معنای مستتری را با میزانسن استعاری منظور دارد. پس حوصله می‌کند و حداقل تا پایان پرده نخست نمایش منتظر می‌ماند تا ببیند قالب جدید اجرایی نمایش چیست و نیت و مقصود نهایی کارگردان کدام است؟ چون مخاطب اهل فرهنگ نجیب و صبور است و شتابزده و ناشیانه ارزیابی نمی‌کند، وگرنه همیشه امکان برخاستن و ترک سالن میسر است!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.