چریکهای کتوشلواری
احمد غلامی . سردبیر
بهادعای «موسکا»، یکی از نظریهپردازان نخبهگرا، پیشبینی آنچه هرگز رخ نمیدهد، آسانتر از پیشگویی چیزی است که دقیقا رخ خواهد داد. مصداق این ادعا عملکرد چهرههاي تازهراهیافته به کابینه دولت روحانی است، ازجمله عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی که با آمدنش اتفاق مهمی روی نخواهد داد. این گفته بهمعنای ناکارآمدی او نیست که اتفاقا در برخی سمتها عملکرد خوبی داشته است. این ادعا نشانگر وضعیت اموری است که امکان تغییر جدی در آن وجود ندارد. وضعیت امور یعنی مونتاژی از وضعیتهای متفاوت که در نسبت با یکدیگر معنا مییابند. ازاینرو وضعیت امور، نوعی مونتاژ چیزهایی بامعنا و بیمعنا در کنار یکدیگر است. آنچه این وضعیت امور را دچار تغییر میکند، «توان» تغییر در این وضعیت است. توانِ تغییری که در عرصه امکانها و ناامکانها تحقق مییابد. اگر دولت روحانی درصدد تغییر باشد، چقدر این توان را دارد و این توان بهوسیله چه نیروهایی خنثی میشود. مهمترین موانع تغییر در دولت روحانی، بایدها و نبایدهاست، بایدها و نبایدهای پذیرفتهشده که دولتها را ملزم میکند تا از یک قاعده پیروی کنند. عرصه تغییر، میتوانمها و نمیتوانمهاست که عرصهای استراتژیک قلمداد میشود. در این عرصه است که تلاش برای تغییر صورت میگیرد، حتی ابراز ناتوانی از تغییر نیز نوعی امکانِ تغییر است. اما عرصه بایدها و نبایدها رویکردی ایدئولوژیک دارد که امکانها و ناامکانها را در مواقع ضروری به بایدها و نبایدها پیوند میزند. این دو عرصه با یکدیگر در منازعهاند و دولتهای بعد از انقلاب بهخوبی با این منازعه آشنا هستند. دولت احمدینژاد که ماحصل پیروزی اصولگرایان بود، به رویکرد ایدئولوژیک بایدها و نبایدها باور داشت؛ «ما میتوانیم» احمدینژاد بیش از آنکه نگاهی استراتژیک به وضعیت امور باشد، رویکردی ایدئولوژیک برساخته اصولگرایان بود. ازاینرو احمدینژاد هنگامی که دست به تغییر رویکرد خود زد، دچار تنشهایی بنیانکن شد. تنشهایی که نگذاشت از ایده اصلی اصولگرایان پا فراتر بگذارد. رویکرد استراتژیک روی توانهای جدید متمرکز میشود. این توانهای جدید با اتصال به شبکه جدید به یک باور جدید تبدیل میشود و اگر تغییری به شبکهای از رویکردهای استراتژیک نپیوندد، خنثی و بیاثر خواهد شد. با اتکا بر این نظریه، اینک میتوان این مسئله را طرح کرد که تغییر افراد در کابینه دولت روحانی تا چه میزان در بهبود شرایط اثر دارد و افراد جدید چه تغییری در سطح کلان دولت روحانی بهوجود خواهند آورد؛ دولتی که از ابتدای کار بنای تغییر جدی در مناسبات سیاسی- اقتصادی را نداشته است. فارغ از درستی یا نادرستی این تلقی، دولت روحانی دولت بستهای است که باوری به راهیابی طبقات دیگر به بدنه و هرم دولت ندارد. همین رویکرد موجب میشود دولتِ روحانی، دولتی ایدئولوژیک باشد با اینکه اصولگرایان در کابینه او نقشی ندارند، با این تبصره که نمیتواند از مزایای یک دولت ایدئولوژیک استفاده کند. دولت اصلاحات قصد داشت دولتی استراتژیک باشد؛ دولتی با چهرههای متنوع از طبقات متفاوت که توان مضاعفی به دولت میداد. بهدلیل حضور چهرههای متنوع از طبقات متفاوت، دولت اصلاحات با بیشترین تنش در حد فاصل دو عرصه استراتژیک و ایدئولوژیک پدید آمد. دولت اصلاحات پُر از چریکهای کتوشلواری بود که در زمان بازنشستگیشان به دولت روحانی پیوستند. این چریکهای کتوشلواری با ادعای توانِ تغییر به میدان سیاست آمده بودند.
بهادعای «موسکا»، یکی از نظریهپردازان نخبهگرا، پیشبینی آنچه هرگز رخ نمیدهد، آسانتر از پیشگویی چیزی است که دقیقا رخ خواهد داد. مصداق این ادعا عملکرد چهرههاي تازهراهیافته به کابینه دولت روحانی است، ازجمله عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی که با آمدنش اتفاق مهمی روی نخواهد داد. این گفته بهمعنای ناکارآمدی او نیست که اتفاقا در برخی سمتها عملکرد خوبی داشته است. این ادعا نشانگر وضعیت اموری است که امکان تغییر جدی در آن وجود ندارد. وضعیت امور یعنی مونتاژی از وضعیتهای متفاوت که در نسبت با یکدیگر معنا مییابند. ازاینرو وضعیت امور، نوعی مونتاژ چیزهایی بامعنا و بیمعنا در کنار یکدیگر است. آنچه این وضعیت امور را دچار تغییر میکند، «توان» تغییر در این وضعیت است. توانِ تغییری که در عرصه امکانها و ناامکانها تحقق مییابد. اگر دولت روحانی درصدد تغییر باشد، چقدر این توان را دارد و این توان بهوسیله چه نیروهایی خنثی میشود. مهمترین موانع تغییر در دولت روحانی، بایدها و نبایدهاست، بایدها و نبایدهای پذیرفتهشده که دولتها را ملزم میکند تا از یک قاعده پیروی کنند. عرصه تغییر، میتوانمها و نمیتوانمهاست که عرصهای استراتژیک قلمداد میشود. در این عرصه است که تلاش برای تغییر صورت میگیرد، حتی ابراز ناتوانی از تغییر نیز نوعی امکانِ تغییر است. اما عرصه بایدها و نبایدها رویکردی ایدئولوژیک دارد که امکانها و ناامکانها را در مواقع ضروری به بایدها و نبایدها پیوند میزند. این دو عرصه با یکدیگر در منازعهاند و دولتهای بعد از انقلاب بهخوبی با این منازعه آشنا هستند. دولت احمدینژاد که ماحصل پیروزی اصولگرایان بود، به رویکرد ایدئولوژیک بایدها و نبایدها باور داشت؛ «ما میتوانیم» احمدینژاد بیش از آنکه نگاهی استراتژیک به وضعیت امور باشد، رویکردی ایدئولوژیک برساخته اصولگرایان بود. ازاینرو احمدینژاد هنگامی که دست به تغییر رویکرد خود زد، دچار تنشهایی بنیانکن شد. تنشهایی که نگذاشت از ایده اصلی اصولگرایان پا فراتر بگذارد. رویکرد استراتژیک روی توانهای جدید متمرکز میشود. این توانهای جدید با اتصال به شبکه جدید به یک باور جدید تبدیل میشود و اگر تغییری به شبکهای از رویکردهای استراتژیک نپیوندد، خنثی و بیاثر خواهد شد. با اتکا بر این نظریه، اینک میتوان این مسئله را طرح کرد که تغییر افراد در کابینه دولت روحانی تا چه میزان در بهبود شرایط اثر دارد و افراد جدید چه تغییری در سطح کلان دولت روحانی بهوجود خواهند آورد؛ دولتی که از ابتدای کار بنای تغییر جدی در مناسبات سیاسی- اقتصادی را نداشته است. فارغ از درستی یا نادرستی این تلقی، دولت روحانی دولت بستهای است که باوری به راهیابی طبقات دیگر به بدنه و هرم دولت ندارد. همین رویکرد موجب میشود دولتِ روحانی، دولتی ایدئولوژیک باشد با اینکه اصولگرایان در کابینه او نقشی ندارند، با این تبصره که نمیتواند از مزایای یک دولت ایدئولوژیک استفاده کند. دولت اصلاحات قصد داشت دولتی استراتژیک باشد؛ دولتی با چهرههای متنوع از طبقات متفاوت که توان مضاعفی به دولت میداد. بهدلیل حضور چهرههای متنوع از طبقات متفاوت، دولت اصلاحات با بیشترین تنش در حد فاصل دو عرصه استراتژیک و ایدئولوژیک پدید آمد. دولت اصلاحات پُر از چریکهای کتوشلواری بود که در زمان بازنشستگیشان به دولت روحانی پیوستند. این چریکهای کتوشلواری با ادعای توانِ تغییر به میدان سیاست آمده بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.