گفتوگو با بهمن کاميار
پيشداوري مردم درباره فيلمها ضربه زيادي به سينماي ما زده است
بهناز اسکندرنژاد: دو فيلم «مرداد» و «در وجه حامل» با فاصلهاي بسيار کوتاه هر دو از يک کارگردان، بهمن کاميار، به اکران عمومي رسيدند؛ فيلمهايي که در روزهاي برگزاري جام جهاني و بعد از آن به گفته کارگردانش روزهاي خوبي را در اکران سپري نکردند و در مقايسه با ساير رقيبانشان از شانس کمتري براي فروش و ديدهشدن برخوردار بودند. گفتوگوي کوتاهي که در ادامه ميخوانيد درباره رقابت اين دو فيلم با ساير فيلمهاي اکرانشده و رويکرد بهمن کاميار در اين رقابت است.
در مورد شخصيتهاي فيلمنامهها صحبت کنيم. در هر دو فيلم«مرداد» و «در وجه حامل» شخصيتها از طبقهای اجتماعي تصوير شدهاند که صدمهپذير هستند و بهنوعي قشر حساس جامعه محسوب ميشوند که با کوچکترين تغييراتي خسارتهاي بزرگي به آنها وارد ميشود. چرا شخصيتها را از اين قشر از جامعه انتخاب ميکنيد؟
قبل از هر چيز در مورد اين موضوع صحبت کنم که محور اصلي درام در هر دو فيلم بر اساس يک شخصيت خانم شکل ميگيرد. اساسا فکر ميکنم در سينماي ما فيلمساز مردي که درباره زنها فيلم بسازد کم داريم و حتي اين موضوع در مورد فيلمسازان خانم هم صدق ميکند. به نظر من اين حق خانمهاست که بيشتر به آنها توجه شود، نصف بيشتر جمعيت ما را خانمها تشکيل ميدهند و اگر هر نوع اصلاح و فرهنگي را بخواهيد اشاعه دهيد، اين ماجرا از خانمها شروع ميشود. در تغييرات و اصلاحات، نقش زنها هميشه پررنگتر از مردها بوده است، منتها هميشه زيرمتن بودهاند، هرچند که متن ماجرا هستند. حتي تاريخ هم اين را نشان ميدهد. حتي در فيلمهايي که خانمهاي فيلمساز ساختهاند، نقد آنها هم بيشتر متوجه تبعيض جنسي و حقوق اجتماعي بوده که باز نقش اول همان فيلمها مردها هستند. بنابراين فکر ميکنم اين اجحاف در حق زنها بوده. به همين دليل هميشه نگاه من اين بوده که شخصيت اول فيلمهايم خانمها باشند. در مورد انتخاب طبقه اجتماعي بايد بگويم الان در جامعه ايران در هر طبقه مشکلات و دغدغههايي وجود دارد و هيچ طبقه بدون دغدغهاي نداريم. از طبقه فرودست تا ثروتمند همه آنها در
خانواده مشکلاتي دارند که معضل اجتماعي هم هست. در اين دو فيلم ما هم طبقه فرودست را ميبينيم و هم طبقه متوسط.
اين دو فيلم در زماني اکران شدند که رقباي جدي در گونه کمدي داشتند و در اکران بهنوعي ضربه خوردند. نگاه شما به اين بخش از اکران فيلمهايتان چيست؟
نکتهاي که در سينماي ايران از سينماي اجتماعي برداشت ميشود، هرچند که معتقدم ژانر اجتماعي نداريم و به غلط از اين جمله استفاده ميشود، سينماي اجتماعي به سمتوسويي حرکت کرده است که مخاطب به محض مواجهشدن با چنين فيلمهايي انگار قرار است يکسري بدبختيهايي را که هر روز با آن مواجه ميشود در سينما هم ببيند. در صورتي که در اين دو فيلم اينطور نيست؛ يعني شخصيت اول ما «مهري» در فيلم «در وجه حامل» اگرچه از طبقه فرودست است، اما از جايگاهش رضايت دارد و گرمي را در زندگياش ميبيني. حتي در طبقه فرودست هم نارضايتي نميبينيد، نه خانواده گسست يافته و نه رفتار پلشتي ميبينيد. حتي در بحث گرافيک فيلم تلاش کرديم با يک فضاي زنده مواجه باشيم. بههرحال سينماي اجتماعي ما هميشه ضربه خورده و بسياري فيلمهاي اين بخش را نديده قضاوت ميکنند. به همين دليل ترجيح ميدهند از ميان يک فيلم اجتماعي و کمدي وقتشان را با ديدن فيلم کمدي بگذرانند. ببينيد يک فيلم کمدي به محض اکران چه فروشي ميکند و در کنارش یک فيلم اجتماعي با همان ميزان هزينه، ضريب اشغال صندليهايش يکصدم يا يکپنجاهم است. من فيلمي با هزينه شخصي ميسازم و در اين شرايط تنها در سه
سينما حق نمايش دارد، اما در کنارش يک فيلم کمدي که شايد با هزينه شخصي هم ساخته نشده است در يک روز در 170 سالن سينما به نمايش گذاشته ميشود و فروش خوبي دارد. بنابراين کمکم به سمتي ميرويم که امثال من با دغدغه ساخت فيلم انديشهمند، به اين فکر ميکنيم که بايد فيلم کمدي بسازيم و از درآمد آن، فيلم دلخواهمان را بسازيم. به نظر من ضربهاي که سينماي ما خورده اين است که هر فيلم غيرکمدي را اجتماعي خطاب ميکنند. در صورتي که کاملا اشتباه است. تعريفهاي غلط و پيشداوري مردم از فيلمها ضربه زيادي به سينماي ما زده است. آيا فيلمهايي مثل رگ خواب، مرداد، امکان مينا و ماجراي نيمروز همگي اجتماعي هستند؟ ما در سينماي ايران تنوع ژانر نداريم، اما تنوع تعريف هم نداريم. کجاي دنيا فيلمهاي کمدي 80-90 درصد سينماها را به خود اختصاص ميدهند؟
پس بهنوعي ضرر در فروش فيلم را در چيدمان نابرابر فيلمها ميبينيد؟
بله. فيلم ما نفروخته و چارهاي نداريم جز اينکه شکست اکران را بپذيريم و جبران کنيم. به اين فکر ميکنم که بهزودي فيلم کمدي بسازم که ضررها را جبران کند و از فروشش خودم را براي ساخت فيلم جدي در سال آينده آماده کنم. فکر ميکنم يکي از مشکلات امسال سينما اين است که فيلم جدي کم خواهيم داشت. به شما قول ميدهم شش ماه مانده به جشنواره، در جشنواره دو، سه فيلم خواهيد ديد که در سالهاي گذشته در جشنواره پذيرفته نشدهاند و امسال فرصت حضور در جشنواره نصيب آنها ميشود.
اما در مورد خودم ميتوانم بگويم فيلمنامه آماده براي ساخت دارم، اما فکر نميکنم امسال شرايط ساخت فراهم شود. با توجه به شرايط کلي سينما اگر سرمايهگذار پيدا شود، توصيه ميکنم در کار من سرمايهگذاري نکند، چراکه معلوم نيست فيلمي که من بسازم، سرمايه را برميگرداند يا خير، مگر اينکه مديران فرهنگي فکري به حال اين روزهاي سينما بکنند. قطعا يکي از وظايف مديران، سياستگذاري در توليد فيلمهاست و اينکه تنوع ژانر داشته باشيم، مگر اينکه هدف اين باشد که سينمای خنثي و سرگرمکننده داشته باشيم و اگر اين هدف است، خوب جلو ميروند.
بهناز اسکندرنژاد: دو فيلم «مرداد» و «در وجه حامل» با فاصلهاي بسيار کوتاه هر دو از يک کارگردان، بهمن کاميار، به اکران عمومي رسيدند؛ فيلمهايي که در روزهاي برگزاري جام جهاني و بعد از آن به گفته کارگردانش روزهاي خوبي را در اکران سپري نکردند و در مقايسه با ساير رقيبانشان از شانس کمتري براي فروش و ديدهشدن برخوردار بودند. گفتوگوي کوتاهي که در ادامه ميخوانيد درباره رقابت اين دو فيلم با ساير فيلمهاي اکرانشده و رويکرد بهمن کاميار در اين رقابت است.
در مورد شخصيتهاي فيلمنامهها صحبت کنيم. در هر دو فيلم«مرداد» و «در وجه حامل» شخصيتها از طبقهای اجتماعي تصوير شدهاند که صدمهپذير هستند و بهنوعي قشر حساس جامعه محسوب ميشوند که با کوچکترين تغييراتي خسارتهاي بزرگي به آنها وارد ميشود. چرا شخصيتها را از اين قشر از جامعه انتخاب ميکنيد؟
قبل از هر چيز در مورد اين موضوع صحبت کنم که محور اصلي درام در هر دو فيلم بر اساس يک شخصيت خانم شکل ميگيرد. اساسا فکر ميکنم در سينماي ما فيلمساز مردي که درباره زنها فيلم بسازد کم داريم و حتي اين موضوع در مورد فيلمسازان خانم هم صدق ميکند. به نظر من اين حق خانمهاست که بيشتر به آنها توجه شود، نصف بيشتر جمعيت ما را خانمها تشکيل ميدهند و اگر هر نوع اصلاح و فرهنگي را بخواهيد اشاعه دهيد، اين ماجرا از خانمها شروع ميشود. در تغييرات و اصلاحات، نقش زنها هميشه پررنگتر از مردها بوده است، منتها هميشه زيرمتن بودهاند، هرچند که متن ماجرا هستند. حتي تاريخ هم اين را نشان ميدهد. حتي در فيلمهايي که خانمهاي فيلمساز ساختهاند، نقد آنها هم بيشتر متوجه تبعيض جنسي و حقوق اجتماعي بوده که باز نقش اول همان فيلمها مردها هستند. بنابراين فکر ميکنم اين اجحاف در حق زنها بوده. به همين دليل هميشه نگاه من اين بوده که شخصيت اول فيلمهايم خانمها باشند. در مورد انتخاب طبقه اجتماعي بايد بگويم الان در جامعه ايران در هر طبقه مشکلات و دغدغههايي وجود دارد و هيچ طبقه بدون دغدغهاي نداريم. از طبقه فرودست تا ثروتمند همه آنها در
خانواده مشکلاتي دارند که معضل اجتماعي هم هست. در اين دو فيلم ما هم طبقه فرودست را ميبينيم و هم طبقه متوسط.
اين دو فيلم در زماني اکران شدند که رقباي جدي در گونه کمدي داشتند و در اکران بهنوعي ضربه خوردند. نگاه شما به اين بخش از اکران فيلمهايتان چيست؟
نکتهاي که در سينماي ايران از سينماي اجتماعي برداشت ميشود، هرچند که معتقدم ژانر اجتماعي نداريم و به غلط از اين جمله استفاده ميشود، سينماي اجتماعي به سمتوسويي حرکت کرده است که مخاطب به محض مواجهشدن با چنين فيلمهايي انگار قرار است يکسري بدبختيهايي را که هر روز با آن مواجه ميشود در سينما هم ببيند. در صورتي که در اين دو فيلم اينطور نيست؛ يعني شخصيت اول ما «مهري» در فيلم «در وجه حامل» اگرچه از طبقه فرودست است، اما از جايگاهش رضايت دارد و گرمي را در زندگياش ميبيني. حتي در طبقه فرودست هم نارضايتي نميبينيد، نه خانواده گسست يافته و نه رفتار پلشتي ميبينيد. حتي در بحث گرافيک فيلم تلاش کرديم با يک فضاي زنده مواجه باشيم. بههرحال سينماي اجتماعي ما هميشه ضربه خورده و بسياري فيلمهاي اين بخش را نديده قضاوت ميکنند. به همين دليل ترجيح ميدهند از ميان يک فيلم اجتماعي و کمدي وقتشان را با ديدن فيلم کمدي بگذرانند. ببينيد يک فيلم کمدي به محض اکران چه فروشي ميکند و در کنارش یک فيلم اجتماعي با همان ميزان هزينه، ضريب اشغال صندليهايش يکصدم يا يکپنجاهم است. من فيلمي با هزينه شخصي ميسازم و در اين شرايط تنها در سه
سينما حق نمايش دارد، اما در کنارش يک فيلم کمدي که شايد با هزينه شخصي هم ساخته نشده است در يک روز در 170 سالن سينما به نمايش گذاشته ميشود و فروش خوبي دارد. بنابراين کمکم به سمتي ميرويم که امثال من با دغدغه ساخت فيلم انديشهمند، به اين فکر ميکنيم که بايد فيلم کمدي بسازيم و از درآمد آن، فيلم دلخواهمان را بسازيم. به نظر من ضربهاي که سينماي ما خورده اين است که هر فيلم غيرکمدي را اجتماعي خطاب ميکنند. در صورتي که کاملا اشتباه است. تعريفهاي غلط و پيشداوري مردم از فيلمها ضربه زيادي به سينماي ما زده است. آيا فيلمهايي مثل رگ خواب، مرداد، امکان مينا و ماجراي نيمروز همگي اجتماعي هستند؟ ما در سينماي ايران تنوع ژانر نداريم، اما تنوع تعريف هم نداريم. کجاي دنيا فيلمهاي کمدي 80-90 درصد سينماها را به خود اختصاص ميدهند؟
پس بهنوعي ضرر در فروش فيلم را در چيدمان نابرابر فيلمها ميبينيد؟
بله. فيلم ما نفروخته و چارهاي نداريم جز اينکه شکست اکران را بپذيريم و جبران کنيم. به اين فکر ميکنم که بهزودي فيلم کمدي بسازم که ضررها را جبران کند و از فروشش خودم را براي ساخت فيلم جدي در سال آينده آماده کنم. فکر ميکنم يکي از مشکلات امسال سينما اين است که فيلم جدي کم خواهيم داشت. به شما قول ميدهم شش ماه مانده به جشنواره، در جشنواره دو، سه فيلم خواهيد ديد که در سالهاي گذشته در جشنواره پذيرفته نشدهاند و امسال فرصت حضور در جشنواره نصيب آنها ميشود.
اما در مورد خودم ميتوانم بگويم فيلمنامه آماده براي ساخت دارم، اما فکر نميکنم امسال شرايط ساخت فراهم شود. با توجه به شرايط کلي سينما اگر سرمايهگذار پيدا شود، توصيه ميکنم در کار من سرمايهگذاري نکند، چراکه معلوم نيست فيلمي که من بسازم، سرمايه را برميگرداند يا خير، مگر اينکه مديران فرهنگي فکري به حال اين روزهاي سينما بکنند. قطعا يکي از وظايف مديران، سياستگذاري در توليد فيلمهاست و اينکه تنوع ژانر داشته باشيم، مگر اينکه هدف اين باشد که سينمای خنثي و سرگرمکننده داشته باشيم و اگر اين هدف است، خوب جلو ميروند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.