|

بازخوانی 3 تجربه مداخله آمریکا، پیش از حمله به سوریه

عراق
تمامی شهرهای بزرگ دنیا شاهد اعتراضات گاه‌میلیونی معترضانی بود که علیه اقدام نظامی آمریکا و ائتلاف هم‌پیمانانش به خیابان‌ها آمدند. لندن، نیویورک، قاهره، مادرید یا تورنتو فرقی نمی‌کرد. خیابان‌ها یکپارچه فریاد «نه» به جنگ سر دادند و کارزاری جهانی علیه جنگ‌طلبی صلیبی‌وار بوش و بلر سر دادند. صدای‌میلیون‌ها انسان به جایی نرسید و بغداد فقرزده در خاموشی و نابودی فرورفت. فرانسه از ائتلاف کنار کشید تا بریتانیا شریک اول آمریکا در جنگ کوچک و ظفرمندانه ائتلاف باشد. (عکس آنچه امروز در سوریه در حال اتفاق است) دولت «صدام» سریع‌تر از انتظار فرو ریخت اما چندان مطابق نقشه ادامه نیافت. نشانی از وجود تسلیحات میکروبی پیدا نشد و «پل برمر» در منطقه خضرا مستقر شد تا به شکلی وقیحانه تنها امنیت خطوط انتقال نفت را تامین کند. حضور آمریکا منطقه را از شر دیکتاتوری خلاص کرد که مدت‌ها بود دیگر کسی را نمی‌ترساند. خفقان عراق تبدیل به یک هرج‌ومرج تمام‌عیار شد که برادرکشی شیعه و سنی و ترورهای روزانه، عراق را به بدترین کشور برای زندگی در کره خاکی بدل کرده است. نیروهای غربی در شرایطی عراق را ترک کرده‌اند که آینده این کشور نه‌تنها روشن نیست که در عوض در اوج ناامنی گسترده، اختلافات سیاسی و کشمکش‌های قومی دولت عراق را در عمل فلج کرده است.

لیبی
تایفون‌های انگلیسی هنگامی طرابلس را نشانه رفته بودند که دولت «قذافی» در عمل نیمی از کشور را از دست داده بود و اگر تکیه‌اش بر نیروی هوایی و کمبود امکانات انقلابیون نبود مدت‌ها پیش سقوط کرده بود. حمایت ناتو و ائتلاف عربی - غربی از انقلابیون موجی از شادمانی در بنغازی را موجب شد و به‌عنوان اقدامی در راستای موفقیت انقلاب لیبی مورد حمایت افکار عمومی قرار گرفت. نیروهای خارجی نبودند که قذافی را سرنگون کردند اما ایجاد منطقه پرواز ممنوع و پشتیبانی لجستیکی از مخالفان خط مستقیمی شد به سوی طرابلس. این نظریه که مداخله نیروهای خارجی در سرنگونی دولت لیبی موجب گسترش افراط‌گرایی و نفوذ القاعده در لیبی می‌شود عملا با انتخابات مجلس و تشکیل دولت لیبی که حاکی از پیروزی چهره‌های ملی و میانه‌رو بود رنگ باخت. هرچند حوادثی همچون حمله به کنسول آمریکا در بنغازی و نافرمانی گروه‌های شبه‌نظامی تردیدهایی درباره ادامه روند دموکراتیک لیبی به‌وجود آورده است اما دراین باره شک کمی وجود دارد که لیبی بدون قذافی مکانی بسیار بهتر برای مردمی است که سال‌ها زیر سلطه رهبری خودکامه، خشن و بدون تعادل روحی بوده‌اند.

بوسنی
روزی روزگاری سرزمینی به نام یوگسلاوی وجود داشت که در ابتدای دهه ۹۰ ستاره سرخ «تیتو» از پرچمش پایین کشیده و دیگر وجود خارجی نداشت. کروات، صرب و بوسنیایی دست به پاکسازی یکدیگر زده و صرب‌ها رتبه اول سبعیت را به خود اختصاص داده بودند. نیروهای ناتو قدم به صحنه یک کشتار علیه بشریت گذاشتند. تنبیه صرب‌ها امری الزامی به نظر می‌رسید. هرچند شهروندان بلگراد روی سینه‌شان هدفی ترسیم کرده بودند برای بمب‌افکن‌های غربی. بوسنی، کوزوو و کرواسی استقلال خود را یافتند و اسلوونی و مقدونیه دولت‌های خود را تشکیل داده‌اند. صربستان نیز یک جمهوری تماما صرب شد تا همزیستی چندقومی جای خود را به جداسازی قومیت‌ها با مرزهای سیاسی بدهد. مسببان قتل‌عام‌هایی مانند سربرنیتسا با خونسردی در پیشگاه دادگاه لاهه بی هیچ‌گونه احساس تاسف ایستادند. یکی از پیامدهای مداخله ناتو بی‌شک تزلزل میلوسویچ بود که در سال ۲۰۰۰ جنبش بلدوزر از اریکه قدرت به زیر‌ش کشید. دموکراسی راه به جمهوری‌های سابق یوگسلاوی برد و این را می‌توان به نتایج اقدام نظامی ناتو نسبت داد. هرچند نوادگان تیتو هنوز جراحات التیام‌نیافته‌شان از دهه ۹۰ را از یاد نبرده‌اند اما دیگر کشوری به نام جمهوری سوسیالیستی فدرال یوگسلاوی را به یاد نمی‌آورند.

سوریه
سوریه، عراق، لیبی یا بوسنی نیست. اما ویژگی تمام آنها را دارد. جنگ داخلی و خشونت‌های بطن درگیری‌ها چهره بین‌المللی دولت «اسد» را تحت‌تاثیر قرار داده است اما بخش تندرو و افراط‌گرایان «سلفی» که به‌عنوان بخشی از صفوف مخالفان دولت سوریه محسوب می‌شوند وحشت از خیزش بنیادگرایی و افزایش ناامنی در دوران پسا-اسد را تشدید می‌کند. استفاده از سلاح‌های شیمیایی محلی از اعراب برجا نگذاشته است. اما اینکه کدام‌یک از طرفین درگیر مسبب این جنایت دهشتناک بوده است در کشورهای مختلف نظرات مختلفی را برانگیخته است. اجماع جهانی تاکنون علاقه‌ای به مداخله سریع نداشته است. تب تند «دیوید کامرون» در پارلمان بریتانیا سرد شد و آلمان اشتیاقی به حمله نشان نمی‌دهد. عراق و افغانستان حتی قدمی به صلح، آرامش و دموکراسی نزدیک نشده‌اند و مداخله پرهزینه غرب در آنها مخالفت‌هایی گسترده و میراثی ناصواب برای امروز آمریکا و بریتانیا باقی گذاشته است که موجب تزلزل کنونی برخی قدرت‌ها در حمله نظامی به سوریه شده است. اما در دیگرسو نمونه لیبی نشان می‌دهد که حمایت از نیروهای مخالف می‌تواند به حمایت گسترده توده‌های مردم منجر شود و سرانجامش سرنگونی دیکتاتوری با دست‌های آغشته به خون باشد. اما پیش‌تر گفته شد که سوریه مانند هیچ‌یک از نمونه‌های اشاره‌شده نیست. بسیار پیچیده‌تر از لیبی کم‌جمعیت و بدون جامعه مدنی پیشرفته است.


عراق
تمامی شهرهای بزرگ دنیا شاهد اعتراضات گاه‌میلیونی معترضانی بود که علیه اقدام نظامی آمریکا و ائتلاف هم‌پیمانانش به خیابان‌ها آمدند. لندن، نیویورک، قاهره، مادرید یا تورنتو فرقی نمی‌کرد. خیابان‌ها یکپارچه فریاد «نه» به جنگ سر دادند و کارزاری جهانی علیه جنگ‌طلبی صلیبی‌وار بوش و بلر سر دادند. صدای‌میلیون‌ها انسان به جایی نرسید و بغداد فقرزده در خاموشی و نابودی فرورفت. فرانسه از ائتلاف کنار کشید تا بریتانیا شریک اول آمریکا در جنگ کوچک و ظفرمندانه ائتلاف باشد. (عکس آنچه امروز در سوریه در حال اتفاق است) دولت «صدام» سریع‌تر از انتظار فرو ریخت اما چندان مطابق نقشه ادامه نیافت. نشانی از وجود تسلیحات میکروبی پیدا نشد و «پل برمر» در منطقه خضرا مستقر شد تا به شکلی وقیحانه تنها امنیت خطوط انتقال نفت را تامین کند. حضور آمریکا منطقه را از شر دیکتاتوری خلاص کرد که مدت‌ها بود دیگر کسی را نمی‌ترساند. خفقان عراق تبدیل به یک هرج‌ومرج تمام‌عیار شد که برادرکشی شیعه و سنی و ترورهای روزانه، عراق را به بدترین کشور برای زندگی در کره خاکی بدل کرده است. نیروهای غربی در شرایطی عراق را ترک کرده‌اند که آینده این کشور نه‌تنها روشن نیست که در عوض در اوج ناامنی گسترده، اختلافات سیاسی و کشمکش‌های قومی دولت عراق را در عمل فلج کرده است.

لیبی
تایفون‌های انگلیسی هنگامی طرابلس را نشانه رفته بودند که دولت «قذافی» در عمل نیمی از کشور را از دست داده بود و اگر تکیه‌اش بر نیروی هوایی و کمبود امکانات انقلابیون نبود مدت‌ها پیش سقوط کرده بود. حمایت ناتو و ائتلاف عربی - غربی از انقلابیون موجی از شادمانی در بنغازی را موجب شد و به‌عنوان اقدامی در راستای موفقیت انقلاب لیبی مورد حمایت افکار عمومی قرار گرفت. نیروهای خارجی نبودند که قذافی را سرنگون کردند اما ایجاد منطقه پرواز ممنوع و پشتیبانی لجستیکی از مخالفان خط مستقیمی شد به سوی طرابلس. این نظریه که مداخله نیروهای خارجی در سرنگونی دولت لیبی موجب گسترش افراط‌گرایی و نفوذ القاعده در لیبی می‌شود عملا با انتخابات مجلس و تشکیل دولت لیبی که حاکی از پیروزی چهره‌های ملی و میانه‌رو بود رنگ باخت. هرچند حوادثی همچون حمله به کنسول آمریکا در بنغازی و نافرمانی گروه‌های شبه‌نظامی تردیدهایی درباره ادامه روند دموکراتیک لیبی به‌وجود آورده است اما دراین باره شک کمی وجود دارد که لیبی بدون قذافی مکانی بسیار بهتر برای مردمی است که سال‌ها زیر سلطه رهبری خودکامه، خشن و بدون تعادل روحی بوده‌اند.

بوسنی
روزی روزگاری سرزمینی به نام یوگسلاوی وجود داشت که در ابتدای دهه ۹۰ ستاره سرخ «تیتو» از پرچمش پایین کشیده و دیگر وجود خارجی نداشت. کروات، صرب و بوسنیایی دست به پاکسازی یکدیگر زده و صرب‌ها رتبه اول سبعیت را به خود اختصاص داده بودند. نیروهای ناتو قدم به صحنه یک کشتار علیه بشریت گذاشتند. تنبیه صرب‌ها امری الزامی به نظر می‌رسید. هرچند شهروندان بلگراد روی سینه‌شان هدفی ترسیم کرده بودند برای بمب‌افکن‌های غربی. بوسنی، کوزوو و کرواسی استقلال خود را یافتند و اسلوونی و مقدونیه دولت‌های خود را تشکیل داده‌اند. صربستان نیز یک جمهوری تماما صرب شد تا همزیستی چندقومی جای خود را به جداسازی قومیت‌ها با مرزهای سیاسی بدهد. مسببان قتل‌عام‌هایی مانند سربرنیتسا با خونسردی در پیشگاه دادگاه لاهه بی هیچ‌گونه احساس تاسف ایستادند. یکی از پیامدهای مداخله ناتو بی‌شک تزلزل میلوسویچ بود که در سال ۲۰۰۰ جنبش بلدوزر از اریکه قدرت به زیر‌ش کشید. دموکراسی راه به جمهوری‌های سابق یوگسلاوی برد و این را می‌توان به نتایج اقدام نظامی ناتو نسبت داد. هرچند نوادگان تیتو هنوز جراحات التیام‌نیافته‌شان از دهه ۹۰ را از یاد نبرده‌اند اما دیگر کشوری به نام جمهوری سوسیالیستی فدرال یوگسلاوی را به یاد نمی‌آورند.

سوریه
سوریه، عراق، لیبی یا بوسنی نیست. اما ویژگی تمام آنها را دارد. جنگ داخلی و خشونت‌های بطن درگیری‌ها چهره بین‌المللی دولت «اسد» را تحت‌تاثیر قرار داده است اما بخش تندرو و افراط‌گرایان «سلفی» که به‌عنوان بخشی از صفوف مخالفان دولت سوریه محسوب می‌شوند وحشت از خیزش بنیادگرایی و افزایش ناامنی در دوران پسا-اسد را تشدید می‌کند. استفاده از سلاح‌های شیمیایی محلی از اعراب برجا نگذاشته است. اما اینکه کدام‌یک از طرفین درگیر مسبب این جنایت دهشتناک بوده است در کشورهای مختلف نظرات مختلفی را برانگیخته است. اجماع جهانی تاکنون علاقه‌ای به مداخله سریع نداشته است. تب تند «دیوید کامرون» در پارلمان بریتانیا سرد شد و آلمان اشتیاقی به حمله نشان نمی‌دهد. عراق و افغانستان حتی قدمی به صلح، آرامش و دموکراسی نزدیک نشده‌اند و مداخله پرهزینه غرب در آنها مخالفت‌هایی گسترده و میراثی ناصواب برای امروز آمریکا و بریتانیا باقی گذاشته است که موجب تزلزل کنونی برخی قدرت‌ها در حمله نظامی به سوریه شده است. اما در دیگرسو نمونه لیبی نشان می‌دهد که حمایت از نیروهای مخالف می‌تواند به حمایت گسترده توده‌های مردم منجر شود و سرانجامش سرنگونی دیکتاتوری با دست‌های آغشته به خون باشد. اما پیش‌تر گفته شد که سوریه مانند هیچ‌یک از نمونه‌های اشاره‌شده نیست. بسیار پیچیده‌تر از لیبی کم‌جمعیت و بدون جامعه مدنی پیشرفته است.


برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.