|

هويت رقابتي؛ يتيم زمان حال

محمدرضا مودودي. دبير کميسيون ملي برند (تجاري) ايران

سرزمين کهني است آکنده از ثروت و برکات بي‌حد که با آنکه خداوند همه‌چيز را به آن بخشيده است، ديري است در تب ناسپاسي ساکنانش مي‌سوزد؛ ديري است که کمتر‌کسي شکرگزار اين خوان گسترانيده است و کمترکسي بر دستان پير اين مادر بخشنده، بوسه مي‌زند. انگار که در انگاره‌هاي آنان اين سرزمين هيچ‌گاه جز مهد خاربن‌هاي خشک و بوته‌هاي خار نبوده است! جز اقليم درختان تک‌افتاده و پايبند زمين که ديگر به چيزي به غير «کوچ» نمي‌انديشند، پُر از دلهره فرداي نامطمئن و دلواپس بادهاي راهزن که مبادا هر لحظه به سفره‌هاي کوچک آبشان بوزند و يغماي‌شان کنند و آن‌قدر مبتلا به اين سراسيمگي و هراس که براي هر «رفتني» بي‌تاب و لحظه‌شمارند. ساکناني که انگار ريشه‌هاي‌شان در اين خاک، ديگر آن‌قدر که بايد عميق و ژرف نيست که مانع از کوچ و گريزشان شود و ترجيح‌شان اين است که به جاي تحمل رنج کشت، ميهمان ناخوانده سفره ديگران شوند و آن تناول کنند، ديگراني که قرن‌ها است براي آبادي ديارشان رنج برده‌‌اند و خون دل خورده‌‌اند و دور از انصاف نيست که امروز هر غريبه‌اي را نامحرم و مزاحم ببينند؛ اما روي اين سخن با مهاجراني نيست که بداخلاقي‌ها، بي‌اعتمادشان کرده و بي‌اعتمادي‌ها، نگران و دلواپسي‌ها، گريزان‌شان کرده است! بلکه مخاطب اين واژگان، آناني هستند که هنوز در پي پاسخ اين سؤال هستند که ما در کجاي تاريخ اين سرزمين ايستاده‌ايم و امروز رسالت‌مان در پيشگاه آن چيست؟! بايد کدام فضيلت از‌يادرفته را دوباره بازآفريني کرد؟! کدام روح زنده را دوباره بايد فراخواند و براي بازخلق فردا، درون جسم زمانه دميد؟! چقدر از آنچه باعث غرور و غيرت‌مان مي‌شود، هنوز از گذشته به ياد داريم؟! آرزوها، باورها و انديشه‌هاي‌مان چقدر از جنس امروز و تا چه اندازه براي تغيير، جذاب و شورانگيز هستند؟! چقدر با آفريدن زندگي مي‌کنيم؟ و چگونه زندگي‌اي را تاکنون آفريده‌ايم؟! و اصلا آيا اين زيستن براي آفريدن بوده و ارزش آن براي به‌يادسپردن آيندگان چندان که بايد و شايد، هست؟ ما چقدر شهد جاودانگي درون جام امروزمان ريخته‌ايم؟ و اين‌همه تاريخ مجروح، اين‌همه رنج جانکاه و اين‌همه تلخکامي و شوربختي را براي تولد کدام لحظه ناب و کدام آتيه پاک، تاب آورده‌ايم؟!

اگرچه تاريخ اين سرزمين، همواره «يتيم زمان حال» بوده است و سقف گذشته بارها و بارها بر سر مردمانش آوار شده است و اگرچه هر بار نيز دست‌هاي خدمتگزار و مقدسي پيدا شده‌‌اند که دوباره اين سقف ويران‌شده را ترميم و تعمير کنند. اسطوره‌هايي که مي‌آمدند تا شهادتي باشند بر اينکه هنوز هم زهدان اين ديار، آبستن قهرماناني است که در اوج نااميدي، زاده مي‌شوند و اين مادر، هنوز هم براي زادن اسطوره‌ها، بارور است؛ اسطوره‌هايي که زاده مي‌شدند تا پلي باشند ميان آرمان و خاطره، کاشف استعدادهاي نهفته و منزوي و خالق روزهايي که آرزومند آن هستيم. مي‌آمدند تا بگويند هنوز اين خاک به‌ظاهر عقيم، حاصلخيز است و اگرچه تازيانه باد و خورشيد هنوز بر قامت بلند درختانش فرود مي‌آيد و ميوه‌هاي آنها را مي‌سوزاند، هنوز اين درختان، راست‌قامتان سبز اين خاک‌اند و آموزگار اين حقيقت که: هرکس ارزش درختي را فقط از روي ميوه‌هايش مي‌سنجد، به او خرده نگيريد؛ چرا‌که او ريشه‌ها را نمي‌بيند و معناي رشد در زير شلاق تندبادها و توفان‌ها را نمي‌فهمد و فقط بنا به عادت، با بزاق دهان قضاوت مي‌کند و نه با بصيرتش.
قهرماناني که مي‌آمدند تا به ما بياموزند حتي اگر ميوه‌هاي درختان اين ديار به قدر جنگل انبوه سرزمين‌هاي دور شيرين نيستند؛ اما بي‌ترديد ثمره عشق و باور عميقي هستند که در زير طعنه‌هاي خورشيد و تهمت‌هاي باد و تهيدستي کوير، ذره‌ذره رشد کرده و بزرگ شده‌اند؛ مانند کودکي که شايد زيباترين نباشد؛ اما براي مادرش بی‌جايگزين‌ است و آنان که به‌راحتي اين خاک را با منافع امروز خود و خواهش‌هاي نفساني‌شان معاوضه مي‌کنند، نه والدين شايسته‌اي براي اين عنوان‌اند، نه امانتداران قابلي براي آنچه به آيندگان تعلق دارد و نه اصلا از اهالي اين خاک که در حافظه آن بمانند. زندگي‌شان با مرگ‌شان تمام مي‌شود؛ چنان‌که گويي هرگز نبوده‌اند!
اسطوره‌ها مي‌آمدند تا شهادت دهند که طلوع خورشيد هميشه در اوج لحظه‌هاي نااميدي شب تاريک است و قهرمانان زاده مي‌شوند، اگر فقط روح زاينده را باور کنيم و توفيقات بزرگ حاصل مي‌شوند، اگر فقط بمانيم و بکوشيم و جا نزنيم! چراکه بلوغ، نتيجه تحمل و بردباري آگاهانه است؛ مانند پروانه‌اي که تا رنج خروج از پيله‌اي را صبورانه و از روي بصيرت تحمل نکند، بال‌هاي نيرومندي براي پرواز نخواهد داشت و آن درخت که ريشه‌هايش تاريخ دردناکي از تاريکي‌ها و ظلمات را تجربه نکرده باشد، هرگز و هرگز بر زمين استوار نخواهد ايستاد.
هر افتخاري در تاريخ، حاصل بهايي گزاف است که با رنج آگاهانه و بصيرت دردآلود پرداخت شده است.

سرزمين کهني است آکنده از ثروت و برکات بي‌حد که با آنکه خداوند همه‌چيز را به آن بخشيده است، ديري است در تب ناسپاسي ساکنانش مي‌سوزد؛ ديري است که کمتر‌کسي شکرگزار اين خوان گسترانيده است و کمترکسي بر دستان پير اين مادر بخشنده، بوسه مي‌زند. انگار که در انگاره‌هاي آنان اين سرزمين هيچ‌گاه جز مهد خاربن‌هاي خشک و بوته‌هاي خار نبوده است! جز اقليم درختان تک‌افتاده و پايبند زمين که ديگر به چيزي به غير «کوچ» نمي‌انديشند، پُر از دلهره فرداي نامطمئن و دلواپس بادهاي راهزن که مبادا هر لحظه به سفره‌هاي کوچک آبشان بوزند و يغماي‌شان کنند و آن‌قدر مبتلا به اين سراسيمگي و هراس که براي هر «رفتني» بي‌تاب و لحظه‌شمارند. ساکناني که انگار ريشه‌هاي‌شان در اين خاک، ديگر آن‌قدر که بايد عميق و ژرف نيست که مانع از کوچ و گريزشان شود و ترجيح‌شان اين است که به جاي تحمل رنج کشت، ميهمان ناخوانده سفره ديگران شوند و آن تناول کنند، ديگراني که قرن‌ها است براي آبادي ديارشان رنج برده‌‌اند و خون دل خورده‌‌اند و دور از انصاف نيست که امروز هر غريبه‌اي را نامحرم و مزاحم ببينند؛ اما روي اين سخن با مهاجراني نيست که بداخلاقي‌ها، بي‌اعتمادشان کرده و بي‌اعتمادي‌ها، نگران و دلواپسي‌ها، گريزان‌شان کرده است! بلکه مخاطب اين واژگان، آناني هستند که هنوز در پي پاسخ اين سؤال هستند که ما در کجاي تاريخ اين سرزمين ايستاده‌ايم و امروز رسالت‌مان در پيشگاه آن چيست؟! بايد کدام فضيلت از‌يادرفته را دوباره بازآفريني کرد؟! کدام روح زنده را دوباره بايد فراخواند و براي بازخلق فردا، درون جسم زمانه دميد؟! چقدر از آنچه باعث غرور و غيرت‌مان مي‌شود، هنوز از گذشته به ياد داريم؟! آرزوها، باورها و انديشه‌هاي‌مان چقدر از جنس امروز و تا چه اندازه براي تغيير، جذاب و شورانگيز هستند؟! چقدر با آفريدن زندگي مي‌کنيم؟ و چگونه زندگي‌اي را تاکنون آفريده‌ايم؟! و اصلا آيا اين زيستن براي آفريدن بوده و ارزش آن براي به‌يادسپردن آيندگان چندان که بايد و شايد، هست؟ ما چقدر شهد جاودانگي درون جام امروزمان ريخته‌ايم؟ و اين‌همه تاريخ مجروح، اين‌همه رنج جانکاه و اين‌همه تلخکامي و شوربختي را براي تولد کدام لحظه ناب و کدام آتيه پاک، تاب آورده‌ايم؟!

اگرچه تاريخ اين سرزمين، همواره «يتيم زمان حال» بوده است و سقف گذشته بارها و بارها بر سر مردمانش آوار شده است و اگرچه هر بار نيز دست‌هاي خدمتگزار و مقدسي پيدا شده‌‌اند که دوباره اين سقف ويران‌شده را ترميم و تعمير کنند. اسطوره‌هايي که مي‌آمدند تا شهادتي باشند بر اينکه هنوز هم زهدان اين ديار، آبستن قهرماناني است که در اوج نااميدي، زاده مي‌شوند و اين مادر، هنوز هم براي زادن اسطوره‌ها، بارور است؛ اسطوره‌هايي که زاده مي‌شدند تا پلي باشند ميان آرمان و خاطره، کاشف استعدادهاي نهفته و منزوي و خالق روزهايي که آرزومند آن هستيم. مي‌آمدند تا بگويند هنوز اين خاک به‌ظاهر عقيم، حاصلخيز است و اگرچه تازيانه باد و خورشيد هنوز بر قامت بلند درختانش فرود مي‌آيد و ميوه‌هاي آنها را مي‌سوزاند، هنوز اين درختان، راست‌قامتان سبز اين خاک‌اند و آموزگار اين حقيقت که: هرکس ارزش درختي را فقط از روي ميوه‌هايش مي‌سنجد، به او خرده نگيريد؛ چرا‌که او ريشه‌ها را نمي‌بيند و معناي رشد در زير شلاق تندبادها و توفان‌ها را نمي‌فهمد و فقط بنا به عادت، با بزاق دهان قضاوت مي‌کند و نه با بصيرتش.
قهرماناني که مي‌آمدند تا به ما بياموزند حتي اگر ميوه‌هاي درختان اين ديار به قدر جنگل انبوه سرزمين‌هاي دور شيرين نيستند؛ اما بي‌ترديد ثمره عشق و باور عميقي هستند که در زير طعنه‌هاي خورشيد و تهمت‌هاي باد و تهيدستي کوير، ذره‌ذره رشد کرده و بزرگ شده‌اند؛ مانند کودکي که شايد زيباترين نباشد؛ اما براي مادرش بی‌جايگزين‌ است و آنان که به‌راحتي اين خاک را با منافع امروز خود و خواهش‌هاي نفساني‌شان معاوضه مي‌کنند، نه والدين شايسته‌اي براي اين عنوان‌اند، نه امانتداران قابلي براي آنچه به آيندگان تعلق دارد و نه اصلا از اهالي اين خاک که در حافظه آن بمانند. زندگي‌شان با مرگ‌شان تمام مي‌شود؛ چنان‌که گويي هرگز نبوده‌اند!
اسطوره‌ها مي‌آمدند تا شهادت دهند که طلوع خورشيد هميشه در اوج لحظه‌هاي نااميدي شب تاريک است و قهرمانان زاده مي‌شوند، اگر فقط روح زاينده را باور کنيم و توفيقات بزرگ حاصل مي‌شوند، اگر فقط بمانيم و بکوشيم و جا نزنيم! چراکه بلوغ، نتيجه تحمل و بردباري آگاهانه است؛ مانند پروانه‌اي که تا رنج خروج از پيله‌اي را صبورانه و از روي بصيرت تحمل نکند، بال‌هاي نيرومندي براي پرواز نخواهد داشت و آن درخت که ريشه‌هايش تاريخ دردناکي از تاريکي‌ها و ظلمات را تجربه نکرده باشد، هرگز و هرگز بر زمين استوار نخواهد ايستاد.
هر افتخاري در تاريخ، حاصل بهايي گزاف است که با رنج آگاهانه و بصيرت دردآلود پرداخت شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.