|

دوربرگردان‌ها، مشکل یا راه حل؟

دکتر مجید عباسی . عضو هیات‌علمی دانشگاه زنجان

مردم ایران به وجود دوربرگردان‌های متعدد در بزرگراه‌های داخل و حتی خارج‌شهری انس گرفته‌اند. «دوربرگردان» که در اصطلاح عموم به «بریدگی» هم شهرت دارد، راه‌حل خطرناکی برای گذر از یک سمت بزرگراه به سمت دیگر آن است. در این نوشته دلایل این ادعا مطرح شده و راه‌حل‌های استاندارد مربوطه ارایه می‌شوند. این خطر ناشی از چیست؟
انحراف به چپ مخصوصا در بزرگراه‌ها خطرناک است، چون با این کار اتومبیل وارد محدوده‌ای می‌شود که در آن اتومبیل‌ها مجازند با سرعت بیشتر حرکت کنند. در بزرگراه‌ها و معابری که طرفین آنها یا با مانع فیزیکی مانند جدول، ردیف درخت و مانند اینها یا با خط ممتد از هم جدا می‌شوند باندهای کندرو، تندرو و احیانا باند سبقت وجود دارد. اکنون تصور کنید اتومبیلی از مسیر کندرو بزرگراه قصد ورود به سمت دیگر بزرگراه از طریق دوربرگردان (بریدگی) و تغییر جهت حرکت دارد. پس باید مراحل زیر را پشت سر گذارد:
- انحراف به چپ تدریجی در حین کاهش سرعت!
- ورود به باند تندرو یا حتی باند سبقت، کماکان در حین کاهش سرعت! این در حالی است که اتومبیل‌های باندهای مذکور دلیلی برای کاهش سرعت ندارند. بنابراین آنها هم باید سرعت خود را کاهش دهند.
- توقف در باند سرعت یا سبقت در محل بریدگی!
- ورود به باند تندرو در سمت مقابل با سرعت نزدیک به صفر با زاویه‌ای تقریبا قائمه! این زاویه برای اتومبیل‌های بزرگ مانند اتوبوس یا تریلر کاملا چشمگیر است.
- افزایش سرعت تا حد اتومبیل‌های دیگر و ادامه مسیر.
با کمی تامل می‌بینیم که این نحوه تغییر مسیر بیشتر به یک ماجراجویی و استقبال از خطر شبیه است. با وجود این، بسیاری از ما هرروز به‌اجبار به این ماجراجویی تن می‌دهیم. برای کاهش خطرات گذر از دوربرگردان‌ها، مخصوصا در شهرها، در نزدیکی آنها (غالبا در دو طرف بزرگراه) سرعت‌گیر احداث می‌کنند، یا با تعریض منطقه بریدگی، ناحیه به اصطلاح امنی را برای اتومبیل‌ها تعبیه می‌کنند. با اندکی دقت دیده می‌شود که این راه‌حل‌ها نه‌تنها بدون اشکال نیست بلکه خود، مشکلی افزون بر دیگر مشکلات است. مخصوصا اینکه مشکل انحراف به چپ اجباری، آن هم در حین کاهش سرعت را حل نمی‌کند. پس بریدگی‌ها از نقاط حادثه‌خیز معابر محسوب می‌شوند. راه‌حل درست چیست؟
راه حل هر مشکلی با اشراف بر آن مشکل آغاز می‌شود. ابتدا نکات اساسی زیر را یادآوری می‌کنیم:
- ورود به بزرگراه باید از سمت راست صورت گیرد،
- در میدان‌ها حق‌تقدم با اتومبیل داخل میدان است و اتومبیل سمت راست که وارد میدان نشده است باید توقف کند،
- چراغ‌های راهنمایی نه برای افزایش زمان سیر که برای ایمنی تردد تعبیه می‌شوند،
- سبقت از راست ممنوع است.
به این ترتیب راه‌حل‌های موجود برای گذر از یک سمت بزرگراه به سمت دیگر آن همان راه‌حل‌های استاندارد موجود در تردد اتومبیل‌ها در سراسر جهان است که عبارتند از:
- ساختن میدان و نصب چراغ‌ها و علایم‌راهنمایی (نرسیده به میدان) به‌منظور آگاه‌سازی رانندگان.
- ساختن زیرگذر یا روگذر مخصوصا در بزرگراه‌های خارج شهری.
سوال این است که چرا در ایران دوربرگردان متداول شده است؟ پاسخ را باید در دو حوزه جست‌وجو کرد: رانندگان و متولیان مهندسی ترافیک. به اذعان همگان، ایران به‌لحاظ تمکین‌نکردن به قوانین راهنمایی‌ورانندگی از کشورهای پیشرو جهان است. رعایت‌نکردن فواصل طولی و جانبی چه در حین حرکت و چه در حالت توقف، عجله در گذر از چراغ‌سبز، تغییر مسیر ناگهانی غالبا بدون استفاده از چراغ‌راهنما، صحنه‌هایی آشنا برای همگان است. با این مقدمه بازگردیم به مساله دورزدن در بزرگراه. میدان، اصولی‌ترین و البته ارزان‌ترین راه‌حل برای دورزدن است به شرطی که حق‌تقدم رعایت شود. اما در میدان‌ها به‌نظر می‌رسد که قانون «حق‌تقدم» جایش را به قانون «هرکس توانست»، داده است. بنابراین نوعی قانون نانوشته مخصوص رانندگی در ایران حاکم شده است. البته نباید کیفیت نامناسب آسفالت و دست‌اندازهای خطرناک، نبودن خط‌کشی یا خط‌کشی غلط، موانع ناخواسته مانند عابرپیاده در بزرگراه و مانند آن را در به‌وجودآمدن این وضعیت نادیده گرفت.
بریدگی‌ها را در شهرها، شهرداری‌ها می‌سازند و در بیرون شهرها وزارت راه. شکی نیست که ساختن دوربرگردان عملا هیچ هزینه‌ای برای آنها ندارد. از سوی دیگر به‌نظر می‌رسد سازندگان آن به قانون نانوشته رانندگی در ایران تن داده‌اند. به همین‌دلیل احداث میدان را راه‌حل مناسبی نمی‌بینند. دلیل ایشان هم این است که میدان، زمان تردد را افزایش می‌دهد. اما احتمالا توجه نمی‌کنند که دوربرگردان خطر تردد را افزایش می‌دهد.
سوال اینجاست: آیا پلیس راهنمایی که رانندگان را به‌دلیل نبستن کمربند‌ایمنی یا تجاوز به خط عابر‌پیاده جریمه می‌کند (که کاملا صحیح است)، نمی‌تواند و نباید رانندگان را به‌دلیل رعایت‌نکردن حق‌تقدم در میدان جریمه کند؟ هرچند که به‌نظر نگارنده آگاه‌سازی و آموزش، مهم‌تر و اثربخش‌تر از برخورد قانونی و جریمه است ولی موفقیت در اجرای قانون کمربند اجباری، مسلما حاصل تاکید پلیس بر اجرای آن بود. از سوی دیگر باید پذیرفت که در گذرگاه‌های درون‌شهری و برون‌شهری حجم آگاهی‌هایی که به شهروندان داده می‌شود واقعا ناچیز است. می‌توان نرسیده به میدان‌ها با نصب تابلوهایی با مضمون «حق‌تقدم با شما نیست» یا «سبقت از راست ممنوع است» به رانندگان آموزش و هشدار داد. البته اگر رعایت نکردند، جریمه کرد. به این ترتیب می‌توان دوربرگردان‌ها را از بزرگراه‌ها حذف و به‌جای آن میدان جایگزین کرد. رانندگی آسان و ایمن امکان‌پذیر است به شرط آنکه بپذیریم برای رانندگی صحیح «حق، دادنی است نه گرفتنی».
مردم ایران به وجود دوربرگردان‌های متعدد در بزرگراه‌های داخل و حتی خارج‌شهری انس گرفته‌اند. «دوربرگردان» که در اصطلاح عموم به «بریدگی» هم شهرت دارد، راه‌حل خطرناکی برای گذر از یک سمت بزرگراه به سمت دیگر آن است. در این نوشته دلایل این ادعا مطرح شده و راه‌حل‌های استاندارد مربوطه ارایه می‌شوند. این خطر ناشی از چیست؟
انحراف به چپ مخصوصا در بزرگراه‌ها خطرناک است، چون با این کار اتومبیل وارد محدوده‌ای می‌شود که در آن اتومبیل‌ها مجازند با سرعت بیشتر حرکت کنند. در بزرگراه‌ها و معابری که طرفین آنها یا با مانع فیزیکی مانند جدول، ردیف درخت و مانند اینها یا با خط ممتد از هم جدا می‌شوند باندهای کندرو، تندرو و احیانا باند سبقت وجود دارد. اکنون تصور کنید اتومبیلی از مسیر کندرو بزرگراه قصد ورود به سمت دیگر بزرگراه از طریق دوربرگردان (بریدگی) و تغییر جهت حرکت دارد. پس باید مراحل زیر را پشت سر گذارد:
- انحراف به چپ تدریجی در حین کاهش سرعت!
- ورود به باند تندرو یا حتی باند سبقت، کماکان در حین کاهش سرعت! این در حالی است که اتومبیل‌های باندهای مذکور دلیلی برای کاهش سرعت ندارند. بنابراین آنها هم باید سرعت خود را کاهش دهند.
- توقف در باند سرعت یا سبقت در محل بریدگی!
- ورود به باند تندرو در سمت مقابل با سرعت نزدیک به صفر با زاویه‌ای تقریبا قائمه! این زاویه برای اتومبیل‌های بزرگ مانند اتوبوس یا تریلر کاملا چشمگیر است.
- افزایش سرعت تا حد اتومبیل‌های دیگر و ادامه مسیر.
با کمی تامل می‌بینیم که این نحوه تغییر مسیر بیشتر به یک ماجراجویی و استقبال از خطر شبیه است. با وجود این، بسیاری از ما هرروز به‌اجبار به این ماجراجویی تن می‌دهیم. برای کاهش خطرات گذر از دوربرگردان‌ها، مخصوصا در شهرها، در نزدیکی آنها (غالبا در دو طرف بزرگراه) سرعت‌گیر احداث می‌کنند، یا با تعریض منطقه بریدگی، ناحیه به اصطلاح امنی را برای اتومبیل‌ها تعبیه می‌کنند. با اندکی دقت دیده می‌شود که این راه‌حل‌ها نه‌تنها بدون اشکال نیست بلکه خود، مشکلی افزون بر دیگر مشکلات است. مخصوصا اینکه مشکل انحراف به چپ اجباری، آن هم در حین کاهش سرعت را حل نمی‌کند. پس بریدگی‌ها از نقاط حادثه‌خیز معابر محسوب می‌شوند. راه‌حل درست چیست؟
راه حل هر مشکلی با اشراف بر آن مشکل آغاز می‌شود. ابتدا نکات اساسی زیر را یادآوری می‌کنیم:
- ورود به بزرگراه باید از سمت راست صورت گیرد،
- در میدان‌ها حق‌تقدم با اتومبیل داخل میدان است و اتومبیل سمت راست که وارد میدان نشده است باید توقف کند،
- چراغ‌های راهنمایی نه برای افزایش زمان سیر که برای ایمنی تردد تعبیه می‌شوند،
- سبقت از راست ممنوع است.
به این ترتیب راه‌حل‌های موجود برای گذر از یک سمت بزرگراه به سمت دیگر آن همان راه‌حل‌های استاندارد موجود در تردد اتومبیل‌ها در سراسر جهان است که عبارتند از:
- ساختن میدان و نصب چراغ‌ها و علایم‌راهنمایی (نرسیده به میدان) به‌منظور آگاه‌سازی رانندگان.
- ساختن زیرگذر یا روگذر مخصوصا در بزرگراه‌های خارج شهری.
سوال این است که چرا در ایران دوربرگردان متداول شده است؟ پاسخ را باید در دو حوزه جست‌وجو کرد: رانندگان و متولیان مهندسی ترافیک. به اذعان همگان، ایران به‌لحاظ تمکین‌نکردن به قوانین راهنمایی‌ورانندگی از کشورهای پیشرو جهان است. رعایت‌نکردن فواصل طولی و جانبی چه در حین حرکت و چه در حالت توقف، عجله در گذر از چراغ‌سبز، تغییر مسیر ناگهانی غالبا بدون استفاده از چراغ‌راهنما، صحنه‌هایی آشنا برای همگان است. با این مقدمه بازگردیم به مساله دورزدن در بزرگراه. میدان، اصولی‌ترین و البته ارزان‌ترین راه‌حل برای دورزدن است به شرطی که حق‌تقدم رعایت شود. اما در میدان‌ها به‌نظر می‌رسد که قانون «حق‌تقدم» جایش را به قانون «هرکس توانست»، داده است. بنابراین نوعی قانون نانوشته مخصوص رانندگی در ایران حاکم شده است. البته نباید کیفیت نامناسب آسفالت و دست‌اندازهای خطرناک، نبودن خط‌کشی یا خط‌کشی غلط، موانع ناخواسته مانند عابرپیاده در بزرگراه و مانند آن را در به‌وجودآمدن این وضعیت نادیده گرفت.
بریدگی‌ها را در شهرها، شهرداری‌ها می‌سازند و در بیرون شهرها وزارت راه. شکی نیست که ساختن دوربرگردان عملا هیچ هزینه‌ای برای آنها ندارد. از سوی دیگر به‌نظر می‌رسد سازندگان آن به قانون نانوشته رانندگی در ایران تن داده‌اند. به همین‌دلیل احداث میدان را راه‌حل مناسبی نمی‌بینند. دلیل ایشان هم این است که میدان، زمان تردد را افزایش می‌دهد. اما احتمالا توجه نمی‌کنند که دوربرگردان خطر تردد را افزایش می‌دهد.
سوال اینجاست: آیا پلیس راهنمایی که رانندگان را به‌دلیل نبستن کمربند‌ایمنی یا تجاوز به خط عابر‌پیاده جریمه می‌کند (که کاملا صحیح است)، نمی‌تواند و نباید رانندگان را به‌دلیل رعایت‌نکردن حق‌تقدم در میدان جریمه کند؟ هرچند که به‌نظر نگارنده آگاه‌سازی و آموزش، مهم‌تر و اثربخش‌تر از برخورد قانونی و جریمه است ولی موفقیت در اجرای قانون کمربند اجباری، مسلما حاصل تاکید پلیس بر اجرای آن بود. از سوی دیگر باید پذیرفت که در گذرگاه‌های درون‌شهری و برون‌شهری حجم آگاهی‌هایی که به شهروندان داده می‌شود واقعا ناچیز است. می‌توان نرسیده به میدان‌ها با نصب تابلوهایی با مضمون «حق‌تقدم با شما نیست» یا «سبقت از راست ممنوع است» به رانندگان آموزش و هشدار داد. البته اگر رعایت نکردند، جریمه کرد. به این ترتیب می‌توان دوربرگردان‌ها را از بزرگراه‌ها حذف و به‌جای آن میدان جایگزین کرد. رانندگی آسان و ایمن امکان‌پذیر است به شرط آنکه بپذیریم برای رانندگی صحیح «حق، دادنی است نه گرفتنی».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.