|

دو ترجمه از یک مجموعه

یکی از مشکلات نشر ایران ترجمه‌های گوناگون از یک کتاب است، که به‌طرزی شگفت‌آور معمولا در یک زمان صورت می‌گیرد. نفس وجود ترجمه‌های گوناگون از آثار کلاسیک نه محل ایراد بلکه درخور توجه است. اینکه کتابی کلاسیک در حوزه فلسفه مثلا پس از یک یا چند دهه با ترجمه‌ای جدید، بدون کاستی‌های ترجمه قبلی، ارایه شود، سنتی است که در غرب نیز رواج دارد. برای نمونه می‌توان به ترجمه‌های جدید از «نقد عقل محض» کانت یا «پدیدارشناسی روح» هگل اشاره کرد که شارحان برجسته این آثار ارایه کرده‌اند. آنچه مورد سوال است ترجمه کتابی نه‌چندان حجیم توسط چندین مترجم و ارایه همزمان آن است؛ کاری که البته به‌واسطه نبود قوانین کپی‌رایت و وضعیت بی‌سروسامان نشر در ایران صورت می‌پذیرد، نه اینکه مترجمان مختلف آگاهانه دست به ترجمه آثاری مشابه بزنند. حتی در شرایطی بهتر می‌شد امیدوار بود که انتشار چند ترجمه از یک کتاب به خوانده‌شدن ترجمه بهتر کمک می‌کند و دست مخاطب را باز می‌گذارد تا از بین ترجمه‌های موجود گزینش کند. با این‌همه نگاهی به حال و روز نشر و تیراژ کتاب در ایران این امید را نیز کمرنگ می‌کند. در چنین شرایطی وضع قوانین سختگیرانه و اعمال نفوذ بر مترجمان نیز راه صحیحی نیست. در واقع راه‌حل روشنی پیش‌رو نیست مگر همین که شاهدش هستیم: ارایه چند ترجمه همزمان از کتابی واحد. اما وقتی این موضوع به مجموعه‌ای در حد تاریخ 10‌جلدی فلسفه راتلج می‌رسد قضیه تراژیک‌تر می‌شود. این مجموعه اکنون به‌صورت همزمان از سوی دو ناشر و دو گروه ترجمه می‌شود: اولی نشر چشمه (زاوش) و دومی انتشارات حکمت. نشر چشمه (زاوش) تاکنون سه جلد اول این مجموعه را با ترجمه حسن مرتضوی و علی معظمی به بازار فرستاده و جلدهای چهارم و پنجم نیز آماده انتشارند. حکمت تاکنون جلدهای اول، چهارم و دهم را با ترجمه حسن فتحی، مصطفی شهرآیینی و یاسر خوشنویس منتشر کرده است. جلد اول به «فلسفه، از آغاز تا افلاطون»، جلد چهارم به «دوره نوزایی و عقل‌گرایی قرن هفدهم» و جلد دهم به «فلسفه معنا، معرفت و ارزش در قرن بیستم» می‌پردازد.
یکی از مشکلات نشر ایران ترجمه‌های گوناگون از یک کتاب است، که به‌طرزی شگفت‌آور معمولا در یک زمان صورت می‌گیرد. نفس وجود ترجمه‌های گوناگون از آثار کلاسیک نه محل ایراد بلکه درخور توجه است. اینکه کتابی کلاسیک در حوزه فلسفه مثلا پس از یک یا چند دهه با ترجمه‌ای جدید، بدون کاستی‌های ترجمه قبلی، ارایه شود، سنتی است که در غرب نیز رواج دارد. برای نمونه می‌توان به ترجمه‌های جدید از «نقد عقل محض» کانت یا «پدیدارشناسی روح» هگل اشاره کرد که شارحان برجسته این آثار ارایه کرده‌اند. آنچه مورد سوال است ترجمه کتابی نه‌چندان حجیم توسط چندین مترجم و ارایه همزمان آن است؛ کاری که البته به‌واسطه نبود قوانین کپی‌رایت و وضعیت بی‌سروسامان نشر در ایران صورت می‌پذیرد، نه اینکه مترجمان مختلف آگاهانه دست به ترجمه آثاری مشابه بزنند. حتی در شرایطی بهتر می‌شد امیدوار بود که انتشار چند ترجمه از یک کتاب به خوانده‌شدن ترجمه بهتر کمک می‌کند و دست مخاطب را باز می‌گذارد تا از بین ترجمه‌های موجود گزینش کند. با این‌همه نگاهی به حال و روز نشر و تیراژ کتاب در ایران این امید را نیز کمرنگ می‌کند. در چنین شرایطی وضع قوانین سختگیرانه و اعمال نفوذ بر مترجمان نیز راه صحیحی نیست. در واقع راه‌حل روشنی پیش‌رو نیست مگر همین که شاهدش هستیم: ارایه چند ترجمه همزمان از کتابی واحد. اما وقتی این موضوع به مجموعه‌ای در حد تاریخ 10‌جلدی فلسفه راتلج می‌رسد قضیه تراژیک‌تر می‌شود. این مجموعه اکنون به‌صورت همزمان از سوی دو ناشر و دو گروه ترجمه می‌شود: اولی نشر چشمه (زاوش) و دومی انتشارات حکمت. نشر چشمه (زاوش) تاکنون سه جلد اول این مجموعه را با ترجمه حسن مرتضوی و علی معظمی به بازار فرستاده و جلدهای چهارم و پنجم نیز آماده انتشارند. حکمت تاکنون جلدهای اول، چهارم و دهم را با ترجمه حسن فتحی، مصطفی شهرآیینی و یاسر خوشنویس منتشر کرده است. جلد اول به «فلسفه، از آغاز تا افلاطون»، جلد چهارم به «دوره نوزایی و عقل‌گرایی قرن هفدهم» و جلد دهم به «فلسفه معنا، معرفت و ارزش در قرن بیستم» می‌پردازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.