|

چند کلمه درباره «لیلی گلستان»

مترجم چندساحتی

لیلی گلستان، مترجمی است چند ساحتی؛ مترجمی که ترجمه‌هایش تنها به عرصه ادبیات محدود نمانده است. این چندساحتی‌بودن البته دقت و وسواس گلستان را در انتخاب اثری برای ترجمه، قربانی سلیقه متنوع او نکرده، بلکه در کار او دقت و وسواس با تنوع در آمیخته یا به بیان دیگر، تخصص با احساس گره‌خورده است. اگر اثری احساسش را‌برانگیزد، به سراغ ترجمه‌اش می‌رود و برای ترجمه‌اش وقت می‌گذارد. از گفته‌ها و نوشته‌هایش درباره آثاری که می‌پسندد و آثاری که مورد علاقه‌اش نیست و به آنها انتقاد دارد، می‌توان دریافت که اصولا در هیچ عرصه‌ای اهل محافظه‌کاری و پنهان‌کردن احساساتش نیست. چنان‌که وقتی رمان‌های احمد محمود، علاقه‌اش را جلب کرد، رفت و با محمود گفت‌و‌گویی کرد که یکی از معدود گفت‌وگوهای به‌جا مانده از «احمد محمود» است و گفت‌وگویی است بسیار خواندنی و مهم، هم درباره آثار این نویسنده و هم دیدگاه‌هایش درباره ادبیات ایران و مسایل دیگر.1 مطالعات لیلی گلستان در زمینه ادبیات داستانی ایران، برخلاف بسیاری از هم‌نسلانش به آثار نویسندگان دهه‌های 40 ‌و 50 محدود نمانده است.

آثار داستانی چاپ شده در سال‌های اخیر را هم خوانده و چند دوره هم داور جایزه گلشیری بوده و این آثار را داوری کرده است. آثار نقاشان و هنرمندان تجسمی را هم که طبیعتا به دلیل حرفه‌اش به‌طور جدی دنبال می‌کند. مخاطب جدی سینما هم هست و از اینها که بگذریم، می‌رسیم به حشر و نشر او، آن‌هم از همان سال‌های اول آغاز کار فرهنگی، با نسل طلایی نویسندگان و مترجمان و هنرمندان دهه 40 که کار ادبیات و هنر برایشان بسیار جدی‌تر از امروزی‌ها بود. آنها که هم وسواس داشتند و هم یک دید انتقادی نسبت به تاریخ و جامعه و هر آنچه پیرامونشان می‌گذشت. هنرمندانی چندساحتی که عرصه‌های گوناگون فرهنگ و هنر را با کنجکاوی رصد می‌کردند و ارزیابی‌شان را از این عرصه‌ها هرچند، گاه به تعبیر آل‌احمد، «شتابزده» ارایه می‌دادند. بی‌دلیل نیست که درخشان‌ترین اقتباس‌های ادبی سینمای ایران در آن دوران شکل گرفت. بین نویسنده و مترجم و نقاش و سینماگر و... تعاملی سازنده وجود داشت. نقاشی چون بهمن محصص، با اینکه حرفه اصلی‌اش ترجمه نبود، وقتی کتاب «پوست» مالاپارته را خواند و ضرورت ترجمه‌اش را احساس کرد نشست به ترجمه‌اش. آل‌احمد نویسنده، نقد نقاشی و تئاتر نوشت و شاملوی شاعر، اردشیر محصص کاریکاتوریست را برای اولین بار معرفی کرد و تقوایی با خواندن قصه «باتلاق» میکا والتاری در کتاب هفته شاملو به فکر ساختن فیلم «نفرین» افتاد. لیلی گلستان با چنین نسلی نشست و برخاست داشته است. این را از رویکرد او در ترجمه و بسیاری از انتخاب‌هایش هم می‌توان دریافت. دست آخر باید از مقاومت و از پا‌ننشستن گلستان در شرایط سخت سخن گفت که این هم میراثی است از نسلی که در سخت‌ترین شرایط روی پا ایستاد و فرهنگ و تبادل فرهنگی را زنده نگه داشت. گلستان، ادامه آن نسل است؛ نسلی که کتابفروشی لیلی گلستان، پاتوق‌شان شد؛ همان کتابفروشی که بعدها نگارخانه گلستان شد.

(1) این گفت‌وگو با عنوان «حکایت حال» از طرف انتشارات «معین» منتشر شده است.

لیلی گلستان، مترجمی است چند ساحتی؛ مترجمی که ترجمه‌هایش تنها به عرصه ادبیات محدود نمانده است. این چندساحتی‌بودن البته دقت و وسواس گلستان را در انتخاب اثری برای ترجمه، قربانی سلیقه متنوع او نکرده، بلکه در کار او دقت و وسواس با تنوع در آمیخته یا به بیان دیگر، تخصص با احساس گره‌خورده است. اگر اثری احساسش را‌برانگیزد، به سراغ ترجمه‌اش می‌رود و برای ترجمه‌اش وقت می‌گذارد. از گفته‌ها و نوشته‌هایش درباره آثاری که می‌پسندد و آثاری که مورد علاقه‌اش نیست و به آنها انتقاد دارد، می‌توان دریافت که اصولا در هیچ عرصه‌ای اهل محافظه‌کاری و پنهان‌کردن احساساتش نیست. چنان‌که وقتی رمان‌های احمد محمود، علاقه‌اش را جلب کرد، رفت و با محمود گفت‌و‌گویی کرد که یکی از معدود گفت‌وگوهای به‌جا مانده از «احمد محمود» است و گفت‌وگویی است بسیار خواندنی و مهم، هم درباره آثار این نویسنده و هم دیدگاه‌هایش درباره ادبیات ایران و مسایل دیگر.1 مطالعات لیلی گلستان در زمینه ادبیات داستانی ایران، برخلاف بسیاری از هم‌نسلانش به آثار نویسندگان دهه‌های 40 ‌و 50 محدود نمانده است.

آثار داستانی چاپ شده در سال‌های اخیر را هم خوانده و چند دوره هم داور جایزه گلشیری بوده و این آثار را داوری کرده است. آثار نقاشان و هنرمندان تجسمی را هم که طبیعتا به دلیل حرفه‌اش به‌طور جدی دنبال می‌کند. مخاطب جدی سینما هم هست و از اینها که بگذریم، می‌رسیم به حشر و نشر او، آن‌هم از همان سال‌های اول آغاز کار فرهنگی، با نسل طلایی نویسندگان و مترجمان و هنرمندان دهه 40 که کار ادبیات و هنر برایشان بسیار جدی‌تر از امروزی‌ها بود. آنها که هم وسواس داشتند و هم یک دید انتقادی نسبت به تاریخ و جامعه و هر آنچه پیرامونشان می‌گذشت. هنرمندانی چندساحتی که عرصه‌های گوناگون فرهنگ و هنر را با کنجکاوی رصد می‌کردند و ارزیابی‌شان را از این عرصه‌ها هرچند، گاه به تعبیر آل‌احمد، «شتابزده» ارایه می‌دادند. بی‌دلیل نیست که درخشان‌ترین اقتباس‌های ادبی سینمای ایران در آن دوران شکل گرفت. بین نویسنده و مترجم و نقاش و سینماگر و... تعاملی سازنده وجود داشت. نقاشی چون بهمن محصص، با اینکه حرفه اصلی‌اش ترجمه نبود، وقتی کتاب «پوست» مالاپارته را خواند و ضرورت ترجمه‌اش را احساس کرد نشست به ترجمه‌اش. آل‌احمد نویسنده، نقد نقاشی و تئاتر نوشت و شاملوی شاعر، اردشیر محصص کاریکاتوریست را برای اولین بار معرفی کرد و تقوایی با خواندن قصه «باتلاق» میکا والتاری در کتاب هفته شاملو به فکر ساختن فیلم «نفرین» افتاد. لیلی گلستان با چنین نسلی نشست و برخاست داشته است. این را از رویکرد او در ترجمه و بسیاری از انتخاب‌هایش هم می‌توان دریافت. دست آخر باید از مقاومت و از پا‌ننشستن گلستان در شرایط سخت سخن گفت که این هم میراثی است از نسلی که در سخت‌ترین شرایط روی پا ایستاد و فرهنگ و تبادل فرهنگی را زنده نگه داشت. گلستان، ادامه آن نسل است؛ نسلی که کتابفروشی لیلی گلستان، پاتوق‌شان شد؛ همان کتابفروشی که بعدها نگارخانه گلستان شد.

(1) این گفت‌وگو با عنوان «حکایت حال» از طرف انتشارات «معین» منتشر شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.