تازهترین فیلمنامه بیضایی
پس از سالها که اثر تازهای از بهرام بیضایی منتشر نشده بود، مدتی پیش و در غیابش فیلمنامهای از او با عنوان «سفر به شب» توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان به چاپ رسید. «سفر به شب» اثری است که بیضایی آن را سالها پیش، در دهه شصت، نوشته بود و دقیقتر اینکه درواقع پیشنویس یا طرح آن را نوشته بود و چند سال پیش آن را دست گرفته و بازنویسیاش کرد تا آماده انتشار شود. بهاینترتیب «سفر به شب» اثری تازه از بیضایی است چراکه او معمولا در آغاز ایدههایش را به شکل یک پیشنویس مینویسد و بعد آن پیشنویس را بازنویسی و نهایی میکند.
«سفر به شب» با عروسیای در یک روستا آغاز میشود: «آبی آسمان با چند لکه ابر، آفتابی و درخشان، که در آن چند پرنده چرخ میزنند. تصویر پایین میآید و بر صحرا روستاییانی را نشان میدهد که در جشنِ عروسی سرگرمِ پایکوبیاند. روستا خود دورتر، در زمینه، بر دامنه است. میان حلقهیی از کسانی که کفزنان بر شور آهنگ و ساز میافزایند، چند تنی دامنکشان چرخ میزنند؛ نقلپاشان بر سرِ دستافشانی، چند بچه پایبازیشان را تقلید میکنند. ساززن ناگهان خندان از خستگی ولو میشود و صدای ساز میماند. غرغر مهربان جمع. میان پایکوبان چند تن بیساز ادامه میدهند؛ پیرزاغنی که پدربزرگ عروس باشد سروتنجنبان به ساززن نزدیک میشود و هنوز میکوشد وا ندهد». ویژگیهای کلی نثر بیضایی در فیلمنامه «سفر به شب» هم دیده میشود. در ادامه بخشی از قسمت ابتدایی فیلمنامه را میخوانید:
«پیرزاغنی: هاه، دیدی از پا انداختمتان؟ راه بیا- هنوز حریفم!
ساززن: هه، شما الان رفتید آن وسط؛ ما سه روزه میزنیم!
داماد که نامش عیسا است، میان چهار ینگه خود که هرکدام لُنگی تابیده به دست دارند، هنوز خندانخندان و یکپایکپا در بازی جنگ و گریزند-
احدعمو: دم بده قوال!
حسنی برادر کوچک عروس سرش گیج میخورد-
حسنی: (ولو میشود) آخ، از نفس افتیدم!
پیرزاغنی: جوونارو باش!
پیرزاغنی همانطور که به بازی چرخزنان پیش میرود مشتی نقل و پنجشاهی میپاشد سر نوه خود - حوری- که عروس است؛ حوری دارد یله میشود؛ بادزن به دست و خندان و گلانداخته و دمزنان از گرمای جنبوجوش و آفتاب. دوستانش درهمگویان و شلوغ، هنوز ننشسته کیل میکشند؛ و در پی ایشان چندین زن و مرد دیگر که گلهگله بر گلیمها نشسته یا ایستادهاند! پایکوبی با این نشانه عملا به آخر رسیده است. همه خندان و خوشند؛ بعضی پخش زمین میشوند و بعضی میدوند آبی به صورت بزنند یا میروند سراغ چای و شربت و آب خوردن. میان زنانی که از سطلها جام آب به این و آن میدهند صفورا، مادر داماد رو بر میگرداند و ندا میدهد-
صفورا: هوی چشم نخوری حوریجان! اسفند دورش بگردانید، بلادور به حق پنجتن!
میان کسانی که سر پخت و پزند، زینت
- مادر عروس- سر برمیدارد و صدا توی سر میاندازد.
زینتجان: سلامتی داماد و همهدامادون!
کیل میکشند؛ زنان دیگر هم. مادربزرگ عروس که چپق میکشد و پیرزاخورشید صدایش میزنند، دعاکنان میخندد-
پیرزاخورشید: خداخواهی داماددار شدی مادر حوری یا پسردار؟
زینتجان: بزنید به تخته! سفیدبخت شن الهی؛ فرقش چیه؟
گروهی دختران جوان - در همدستی شیطنتباری- میدوند سوی عروس-
انیسجان: حوریجان قد راست کن یه نفس!
حوری: باردشواریتان شدم!...»
متن فیلمنامه «سفر به شب» پیش از آنکه ساخته شود به چاپ رسیده است. فیلمنامه برای ساختن فیلم نوشته میشود اما به هزارویکدلیل بیضایی اینک امکان ساخت فیلمی در ایران ندارد. البته پیش از این هم تعداد دیگری از فیلمنامههای او امکان ساختن پیدا نکرده بودند. بااینحال نثر بیضایی و دیگر ویژگیهای آثار او باعث میشوند که خواندن فیلمنامههای او نیز با لذتی زیاد همراه باشد. بااینحال اگر روزی امکان ساخت «سفر به شب» فراهم شود میتوان تمام آنچه را بیضایی در این اثر مدنظر داشته در پرده سینما دید.
پس از سالها که اثر تازهای از بهرام بیضایی منتشر نشده بود، مدتی پیش و در غیابش فیلمنامهای از او با عنوان «سفر به شب» توسط انتشارات روشنگران و مطالعات زنان به چاپ رسید. «سفر به شب» اثری است که بیضایی آن را سالها پیش، در دهه شصت، نوشته بود و دقیقتر اینکه درواقع پیشنویس یا طرح آن را نوشته بود و چند سال پیش آن را دست گرفته و بازنویسیاش کرد تا آماده انتشار شود. بهاینترتیب «سفر به شب» اثری تازه از بیضایی است چراکه او معمولا در آغاز ایدههایش را به شکل یک پیشنویس مینویسد و بعد آن پیشنویس را بازنویسی و نهایی میکند.
«سفر به شب» با عروسیای در یک روستا آغاز میشود: «آبی آسمان با چند لکه ابر، آفتابی و درخشان، که در آن چند پرنده چرخ میزنند. تصویر پایین میآید و بر صحرا روستاییانی را نشان میدهد که در جشنِ عروسی سرگرمِ پایکوبیاند. روستا خود دورتر، در زمینه، بر دامنه است. میان حلقهیی از کسانی که کفزنان بر شور آهنگ و ساز میافزایند، چند تنی دامنکشان چرخ میزنند؛ نقلپاشان بر سرِ دستافشانی، چند بچه پایبازیشان را تقلید میکنند. ساززن ناگهان خندان از خستگی ولو میشود و صدای ساز میماند. غرغر مهربان جمع. میان پایکوبان چند تن بیساز ادامه میدهند؛ پیرزاغنی که پدربزرگ عروس باشد سروتنجنبان به ساززن نزدیک میشود و هنوز میکوشد وا ندهد». ویژگیهای کلی نثر بیضایی در فیلمنامه «سفر به شب» هم دیده میشود. در ادامه بخشی از قسمت ابتدایی فیلمنامه را میخوانید:
«پیرزاغنی: هاه، دیدی از پا انداختمتان؟ راه بیا- هنوز حریفم!
ساززن: هه، شما الان رفتید آن وسط؛ ما سه روزه میزنیم!
داماد که نامش عیسا است، میان چهار ینگه خود که هرکدام لُنگی تابیده به دست دارند، هنوز خندانخندان و یکپایکپا در بازی جنگ و گریزند-
احدعمو: دم بده قوال!
حسنی برادر کوچک عروس سرش گیج میخورد-
حسنی: (ولو میشود) آخ، از نفس افتیدم!
پیرزاغنی: جوونارو باش!
پیرزاغنی همانطور که به بازی چرخزنان پیش میرود مشتی نقل و پنجشاهی میپاشد سر نوه خود - حوری- که عروس است؛ حوری دارد یله میشود؛ بادزن به دست و خندان و گلانداخته و دمزنان از گرمای جنبوجوش و آفتاب. دوستانش درهمگویان و شلوغ، هنوز ننشسته کیل میکشند؛ و در پی ایشان چندین زن و مرد دیگر که گلهگله بر گلیمها نشسته یا ایستادهاند! پایکوبی با این نشانه عملا به آخر رسیده است. همه خندان و خوشند؛ بعضی پخش زمین میشوند و بعضی میدوند آبی به صورت بزنند یا میروند سراغ چای و شربت و آب خوردن. میان زنانی که از سطلها جام آب به این و آن میدهند صفورا، مادر داماد رو بر میگرداند و ندا میدهد-
صفورا: هوی چشم نخوری حوریجان! اسفند دورش بگردانید، بلادور به حق پنجتن!
میان کسانی که سر پخت و پزند، زینت
- مادر عروس- سر برمیدارد و صدا توی سر میاندازد.
زینتجان: سلامتی داماد و همهدامادون!
کیل میکشند؛ زنان دیگر هم. مادربزرگ عروس که چپق میکشد و پیرزاخورشید صدایش میزنند، دعاکنان میخندد-
پیرزاخورشید: خداخواهی داماددار شدی مادر حوری یا پسردار؟
زینتجان: بزنید به تخته! سفیدبخت شن الهی؛ فرقش چیه؟
گروهی دختران جوان - در همدستی شیطنتباری- میدوند سوی عروس-
انیسجان: حوریجان قد راست کن یه نفس!
حوری: باردشواریتان شدم!...»
متن فیلمنامه «سفر به شب» پیش از آنکه ساخته شود به چاپ رسیده است. فیلمنامه برای ساختن فیلم نوشته میشود اما به هزارویکدلیل بیضایی اینک امکان ساخت فیلمی در ایران ندارد. البته پیش از این هم تعداد دیگری از فیلمنامههای او امکان ساختن پیدا نکرده بودند. بااینحال نثر بیضایی و دیگر ویژگیهای آثار او باعث میشوند که خواندن فیلمنامههای او نیز با لذتی زیاد همراه باشد. بااینحال اگر روزی امکان ساخت «سفر به شب» فراهم شود میتوان تمام آنچه را بیضایی در این اثر مدنظر داشته در پرده سینما دید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.